bronnen

Eindexamen grieks vwo 2023, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Afbeelding 1 en Tekst 1

Regel 1 λόγον οὐκ ὑγιέα
12p
a Citeer uit het vervolg (t/m regel 4 ἑωυτοῦ) het Griekse tekstelement
waarmee de inhoud van deze λόγον wordt weergegeven.
b Noteer de naam van het stilistisch middel dat gebruikt is in de woorden
λόγον οὐκ ὑγιέα.
Regel 1-6 Δέσποτα t/m ἀνόμων
Dit tekstgedeelte is opgebouwd als een ringcompositie.
21p
Citeer uit dit tekstgedeelte het Griekse tekstelement dat in de ringcompositie
beschouwd kan worden als een herhaling van λόγον οὐκ ὑγιέα (regel 1).
Regel 10 τὸ οἴκημα
32p
Citeer uit het tekstgedeelte ἀρχὴν t/m θρόνος (regel 9-12) de twee niet direct
opeenvolgende Griekse woorden waaruit de functie van deze kamer afgeleid
kan worden.
Regel 14 στίχῃ en regel 15 γένῃ
41p
Welke bewering is juist?
A Het onderwerp van στίχῃ en van γένῃ is de vrouw van Candaules.
B Het onderwerp van στίχῃ is de vrouw van Candaules en het onderwerp
van γένῃ is Gyges.
C Het onderwerp van στίχῃ is Gyges en het onderwerp van γένῃ is de
vrouw van Candaules.
D Het onderwerp van στίχῃ en van γένῃ is Gyges.
Regel 20 ὑπεκδὺς
51p
Citeer uit het tekstgedeelte Θάρσει t/m κοῖτον (regel 7-12) het Griekse
tekstelement dat aangeeft vanaf welke plek Gyges dit deed.
Regel 21 τοῦ ἀνδρὸς
Met τοῦ ἀνδρὸς zou Gyges bedoeld kunnen zijn of Candaules.
62p
Noteer voor elk van beide interpretaties een argument. Baseer je antwoord
op het tekstgedeelte Ὡς t/m Κανδαύλεα (regel 19-22).
Regel 20-21 Καὶ t/m ἐξιόντα en regel 23-24 παρὰ γὰρ t/m φέρει
De werkwoordstijd van de persoonsvormen in deze zinnen is gelijk, maar
deze werkwoordstijd is op een verschillende manier gebruikt.
72p
Verklaar voor elke van deze persoonsvormen het gebruik van de
werkwoordstijd. Betrek in je antwoord de betekenis van beide zinnen.
Regel 28 ἐώθεε t/m φοιτᾶν
81p
Beschrijf in eigen woorden het feit waarvoor deze zin een verklaring is.
Regel 30-35 ἢ γὰρ t/m νομιζόμενα
In dit tekstgedeelte noemt de koningin de reden waarom Candaules zou
moeten sterven.
92p
a Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement.
b Noteer in eigen woorden het gegeven waaruit geconcludeerd zou
kunnen worden dat de koningin liever heeft dat Candaules wordt
gedood dan Gyges. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ὡς t/m
φέρει (regel 19-24).
Regel 30-38 ἢ γὰρ t/m περιεῖναι
Drie van de onderstaande werkwoordsvormen hebben hetzelfde onderwerp.
101p
Welke werkwoordsvorm heeft een ander onderwerp dan de andere drie?
A ἀποθνῇσκειν (regel 32)
B ἀπόλλυσθαι (regel 34)
C ἀπολλύναι (regel 38)
D ἀπόλλυσθαι (regel 38)
Regel 41 ἡ ὁρμὴ
Later vertelt Herodotus dat deze aanval slaagt. Daarna krijgt Gyges echter te
maken met de aanhangers van Candaules, die uiteraard verontwaardigd zijn.
111p
Beschrijf de manier waarop deze onenigheid werd opgelost. Baseer je
antwoord op het vervolg van tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt).
Een wetenschapper schrijft naar aanleiding van het verhaal over Gyges:
De koningin gaf blijk van de eigenschap σωφροσύνη, die Candaules
duidelijk niet bezat.
Het woord σωφροσύνη betekent zowel ‘zelfbeheersing’ als ‘verstandigheid’.
122p
a Noteer in eigen woorden een gegeven uit tekst 1 waaruit blijkt dat
de koningin zelfbeheersing had.
b Noteer in eigen woorden een ander gegeven uit tekst 1, waaruit de
verstandigheid van de koningin blijkt. Dit gegeven mag niet hetzelfde
gegeven zijn dat je bij vraag a als antwoord hebt genoteerd.
132p
Wie is volgens jou de belangrijkste persoon in dit verhaal: Candaules, Gyges
of de koningin? Beargumenteer je keuze. Ga in je antwoord in op de rol van
alle drie de personen.
Afbeelding 1 en Tekst 1
Op afbeelding 1 zijn twee verschillende scènes uit het verhaal over Gyges te
herkennen: scène 1 rechts op de voorgrond en scène 2 linksboven op de
achtergrond. De weergave van scène 1 (rechts op de voorgrond) verschilt in
enkele details van Herodotus’ beschrijving in tekst 1.
142p
a Leg dit uit met betrekking tot ἐμὲ ἐσελθόντα (regel 11). Ga in je
antwoord in op de beschrijving door Herodotus en op de weergave op
de afbeelding.
b Noteer wat er gebeurt in scène 2 (linksboven op de achtergrond).
Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

opgave 2Tekst 2 Gewoonten in Egypte

Met deze tekst over de Egyptenaren sluit Herodotus aan bij een literaire
traditie van etnografische beschrijvingen.
151p
Noteer de benaming voor schrijvers in deze literaire traditie. Baseer je
antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen
hebt.
Regel 3-10 ἐν τοῖσι t/m ἀναφανδόν
In de Bijbel vertelt een Egyptische bakker wat hij gedroomd heeft:
Ik had drie manden met wit brood op mijn hoofd. In de bovenste mand zat
allerlei brood van de fijnste kwaliteit dat bestemd was voor de farao, maar
er pikten voortdurend vogels aan het lekkers in die mand op mijn hoofd.
In de bovenstaande passage wordt een manier van handelen beschreven die
Herodotus als gewoonte bij de Egyptenaren vermeldt.
163p
a Citeer uit het tekstgedeelte ἐν τοῖσι t/m ἀναφανδόν (regel 3-10) het
desbetreffende Griekse tekstelement.
b Noteer in eigen woorden twee bijzonderheden over Egyptisch brood
die Herodotus beschrijft in het tekstgedeelte Ἀπὸ t/m χερσί
(regel 18-22).
Regel 10 τὰ μὴ αἰσχρὰ
In het voorafgaande (vanaf regel 8 Εὐμαρείῃ) heeft Herodotus een handeling
genoemd die in de categorie van τὰ μὴ αἰσχρὰ hoort.
171p
Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 8 Εὐμαρείῃ) het desbetreffende
Griekse tekstelement.
Regel 10-11 Ἱρᾶται t/m πασέων
Deze zin wordt door W. Kassies als volgt vertaald:
De functie van priester wordt nooit door een vrouw vervuld, noch in dienst
van een god, noch in dienst van een godin; goden en godinnen hebben
mannen als priesters.
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel
overgenomen.
182p
a Leg dit uit met betrekking tot γυνὴ (regel 10). Ga in je antwoord in op
zowel het Grieks als de weergave van γυνὴ in de vertaling.
b Citeer het Griekse woord dat in de vertaling is weergegeven met
‘godinnen’.
Regel 12 παισὶ
Het woord παῖς kan verschillende betekenissen hebben. In de context past
hier maar één betekenis.
191p
Noteer welke van de volgende betekenissen hier in de context past: dienaar,
kind, zoon. Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit het
tekstgedeelte Τρέφειν t/m βουλομένῃσι (regel 11-13).
Regel 11-13 Τρέφειν t/m βουλομένῃσι
201p
De betekenis van het werkwoord Τρέφειν in deze zin wordt het best
weergegeven met
A onderhouden.
B opleiden.
C opvoeden.
D voortbrengen.
Regel 13-23 Οἱ ἱρέες t/m περιτάμνονται
Bij de meeste Egyptische gewoonten die Herodotus in dit tekstgedeelte
beschrijft, vermeldt hij ook hoe het bij andere volken gaat.
212p
a Vermeldt hij hierbij altijd eerst de Egyptenaren of altijd eerst de andere
volken of wisselt hij het af?
b Noteer in eigen woorden een Egyptische gewoonte uit het
tekstgedeelte Οἱ ἱρέες t/m περιτάμνονται (regel 13-23) waarbij
Herodotus niet expliciet vermeldt hoe het bij andere volken gaat.
Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
Regel 3-29 ἐν τοῖσι t/m ἐπαρίστερα
De opsomming van Egyptische gewoonten bestaat uit twee delen. Het eerste
deel gaat voornamelijk over gewoonten met betrekking tot de rolverdeling
tussen mannen en vrouwen. Het tweede deel gaat over andere gewoonten.
222p
a Noteer het nummer van de regel waarin het tweede deel begint.
In het tweede deel vermeldt Herodotus expliciet nog één verschil tussen
mannen en vrouwen.
b Noteer in eigen woorden de Egyptische gewoonte waarbij hij dit
verschil vermeldt.
Regel 28-29 καὶ t/m ἐπαρίστερα
Deze woorden bevatten het oordeel van de Egyptenaren over een gewoonte
van henzelf.
232p
a Noteer in eigen woorden deze gewoonte.
In het tekstgedeelte Οἱ ἱρέες t/m καλέουσι (regel 13-21) vermeldt Herodotus
expliciet het oordeel van de Egyptenaren over een gewoonte van anderen.
b Noteer in eigen woorden de gewoonte waarbij hij dit doet.

opgave 3Tekst 3 Ieder jaar wordt er in Egypte een groot feest voor de godin Artemis

2437p
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3.
37p Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.