Eindexamen kunst vwo 2004, tijdvak 1

→ Geef aan wat deze nieuwe visie inhoudt. afbeelding 12 Op afbeelding 12 zie je Michelangelo's David en op afbeelding 13 zie je het Tempietto 1) afbeelding 13 van Bramante, beide uit het begin van de zestiende eeuw. De artistieke uitgangspunten van schilders, beeldhouwers en architecten werden in de Renaissance in toenemende mate bepaald door de klassieke opvatting over schoonheid.

In de Renaissance was de Kerk niet langer de belangrijkste opdrachtgever; ook vorsten en edelen maakten gebruik van de kunsten om hun machspositie te benadrukken. De hoven van de verschillende stadstaten werden binnen de cultuur van de Renaissance steeds belangrijker. Dit had gevolgen voor de status van de hofkunstenaars.

→ Leg uit hoe het toenemend belang van de hoven de status van de hofkunstenaar beïnvloedde. tekst 4 Omstreeks 1507 schreef Baldassar Castiglione Il libro del cortegiano 2) , waarin hij personages aan het hof op vier avonden gesprekken laat voeren over wat de ideale hoveling zou moeten kunnen en hoe hij zich zou moeten gedragen. In tekst 4 lees je wat er over de muziek wordt gezegd. In de vijftiende en zestiende eeuw werd vooral meerstemmige vocale muziek gecomponeerd. Castigliones hovelingen hebben waardering voor deze traditie, maar geven de voorkeur aan een ander soort muziek.

→ Noem twee aspecten van de muziek waaraan zij de voorkeur geven. muziek 1 Claudio Monteverdi was als musicus in dienst van het hof in Mantua. Tussen 1587 en 1650 tekst 5 schreef hij negen boeken met madrigalen 3) . In deze madrigalen gebruikte hij zowel oudere, beproefde compositietechnieken alsook nieuwe. Muziekfragment 1 laat een gedeelte van een madrigaal uit het eerste boek horen, gecomponeerd in de 'oude' stijl, de zogenoemde 'prima pratica'.

→ Noteer deze passage uit de tekst van het lied en geef aan welk muzikaal middel Monteverdi hier toepast. tekst 7 De uitvinding van de boekdrukkunst leidde ertoe dat in de zestiende eeuw ook muziek kon worden uitgegeven. Van Monteverdi werden vele werken gedrukt, waardoor zijn naam alom bekend werd. Dit betekende dat hij meer zeggenschap kreeg over zijn positie als hofmusicus.

→ Leg dit uit aan de hand van twee aspecten. tekst 8 Monteverdi was al tijdens zijn leven een gevierd kunstenaar. Zijn werken werden in heel Europa uitgegeven en uitgevoerd. In de Republiek der Verenigde Nederlanden behoorde Constantijn Huygens tot zijn bewonderaars. Het is goed te begrijpen dat juist een persoon als Constantijn Huygens, gezien zijn achtergrond de muziek van Monteverdi kon waarderen.

muziek 4 Monteverdi componeerde werken voor diverse gelegenheden, onder andere muziek voor erediensten. Huygens, die een overtuigd calvinist was, bleek deze muziek zeer te waarderen. Maar toch is het niet waarschijnlijk dat hij de muziek van fragment 4 zou accepteren voor de calvinistische eredienst.

→ Geef drie redenen waarom deze muziek onacceptabel was voor de calvinistische eredienst. muziek 5 In 1647 publiceerde Huygens de Pathodia sacra et profana, een verzameling geestelijke en wereldlijke liederen voor zangstem en begeleiding op Latijnse, Italiaanse en Franse teksten. Beluister muziekfragment 5 in samenhang met de tekst en het notenbeeld. In deze gezangen is de invloed van Monteverdi duidelijk te horen, in het bijzonder in de tekstbehandeling: tekst en muziek zijn aan elkaar gekoppeld.

→ Bespreek twee voorbeelden van deze koppeling van tekst en muziek. muziek 5 Huygens stuurde zijn liederenbundel naar de koningin van Zweden en gaf het boekwerkje als relatiegeschenk aan de gouverneur van de Zuidelijke Nederlanden, de koning van Portugal, de koningin van Engeland, maar ook aan familieleden en vrienden en andere relaties. Huygens verkeerde aan het hof. Toch is zijn muziek geen hofmuziek, maar past deze vooral in de traditie van de burgerlijke muziekbeoefening in de Nederlanden.

→ Geef aan welke verhaalelementen uit A Midsummer Night’s Dream opgevat kunnen worden als respectievelijk sprookje, mythe en realiteit. video 1 Regisseur Dirk Tanghe van het Utrechts theatergezelschap De Paardenkathedraal staat bekend om zijn vakbekwame, maar eigenzinnige bewerking van het klassieke toneelrepertoire. In zijn versie van Shakespeares A Midsummer Night’s Dream probeert hij de kern van het oorspronkelijke stuk bloot te leggen en te ‘hertalen’ naar het heden. Tanghes Midsummernightsdream uit 2001 opent met een spetterende, feestelijke dansscène.

tekst 10 De dramatische spanning in A Midsummernight’s Dream wordt opgebouwd volgens klassiek video 2 model. Volgens dit model opent een verhaallijn met een ‘expositie’, waarin de beginsituatie wordt geschetst en de personages worden geïntroduceerd. Daarna volgt een ‘motorisch moment’, een gebeurtenis waardoor de rust wordt verstoord en het verhaal begint. Er ontketenen zich tal van acties die samenkomen in een hoogtepunt van spanning, de ‘crisis’. Tenslotte volgt een ommekeer, de ‘peripetie’, die de situatie weer tot rust brengt. In videofragment 2 is de expositie van de eerste verhaallijn te zien.

→ Bespreek hoe Tanghe dit motorisch moment heeft vormgegeven. afbeelding afbeelding 14/15 Op afbeelding 14 zie je de personages Theseus en Hippolyta, op afbeelding 15 in het afbeelding 16 midden elfenkoning Oberon en op afbeelding 16 Titania. In Midsummernightsdream worden twee koningsparen opgevoerd die heel verschillend zijn, maar die Dirk Tanghe door dezelfde acteurs laat spelen. Beide paren fungeren daardoor als een soort spiegelbeeld van elkaar.

→ Leg dit uit. Betrek het uiterlijk van de figuren in je antwoord. afbeelding 14 De actrice die Titania en Hippolyta speelt is helemaal zwart geschminkt. Tanghe zegt: “Ik afbeelding 16 vind het gewoon zoals een kind tijdens het spelen zegt: ik ben een zwarte en jij een blanke… Hippolyta is toch een mythologisch figuur uit een ver land? Ik hou van clichés, alleen moet je ze goed gebruiken.” Tanghe refereert hier niet alleen aan het klassieke westerse cliché van ‘de zwarte en de blanke’, maar ook aan dat van de man en de vrouw.

→ Leg uit hoe de regisseur deze beide clichés heeft gecombineerd. video 3 Shakespeare maakte voor zijn stuk gebruik van eigentijdse handwerkslieden, als representanten van de ‘gewone man’. De handwerkslieden moesten de tragedie Pyramus en Thisbe spelen en hun spel had een uitermate komisch effect. Tanghe vervangt de handwerkslieden door de leden van amateurtoneelvereniging Atlas. Net als Shakespeare roept Tanghe een komisch effect op.