bronnen

Eindexamen latijn vwo 2006, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Inleiding op de 2e Punische Oorlog

Regel 1-3 In parte t/m gessere
12p
Beschrijf op grond van deze regels in eigen woorden in welk opzicht het werk van Livius
verschilt van dat van plerique rerum scriptores (regel 2). Betrek in je antwoord zowel het
werk van Livius als dat van plerique rerum scriptores.
Regel 6-7 ut propius periculum fuerint qui vicerunt
21p
Op welke historische gebeurtenis is dit vooral een toespeling?
Regel 9 avareque
31p
Citeer uit het vervolg het Latijnse tekstelement dat een voorbeeld van avare bevat.
Regel 11 exercitum eo traiecturus
Uit het vervolg is af te leiden welke bedoeling hij daarmee op korte termijn had.
41p
Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.
Regel 12 se
51p
se verwijst naar:
A Hannibalem (regel 9)
B Hamilcari (regel 10)
C exercitum (regel 11)
D populo Romano (regel 12)
Regel 13-14 Siciliam t/m concessam
Deze woorden worden door H.W.A. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
“Sicilië was, zo verklaarde hij, te snel opgegeven, toen nog niet alle hoop verloren was”
In het Latijn heeft celeri een andere grammaticale functie dan ‘snel’ in de vertaling.
63p
a. Leg dit uit en ga bij je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling.
b. Op grond van welk grammaticaal gegeven in het Latijn is in de vertaling ‘zo verklaarde
hij’ toegevoegd?
In de regels 1-15 worden de volgende drie oorlogen genoemd: bellum maxime omnium
memorabile (regel 2); primo Punico bello (regel 6); Africo bello (regel 11)
72p
a. Schrijf deze drie oorlogen in chronologische volgorde op; begin met de oorlog die het
eerst plaats vond.
Africo bello (regel 11)
b. Welke twee groepen stonden er tegenover elkaar in deze oorlog?
De lezer verwacht dat in de hernieuwde oorlog tegen de Romeinen Hamilcar de
opperbevelhebber zal worden.
82p
Leg uit waarom hij dat niet werd en citeer ter ondersteuning van je antwoord een Latijns
tekstelement uit de regels 16-19.

opgave 2Tekst 2 De tocht over de Alpen

Regel 1 barbaris
91p
Met welk woord uit het vervolg worden dezelfde personen aangeduid?
A hominum (regel 2)
B montani (regel 2)
C latrocinii (regel 3)
D progressi (regel 4)
Ook de Griekse geschiedschrijver Polybius heeft de tocht van Hannibal over de Alpen
beschreven. In zijn verslag staat o.a.:
“De volgende dag, toen de vijanden geweken waren, herenigde Hannibal zijn troepen met
de ruiters en de lastdieren en rukte hij op naar de hoogste toppen van de Alpen, terwijl hij
niet meer met het gehele leger van de vijanden slaags raakte, maar door hen op bepaalde
onderdelen van zijn colonne en op bepaalde plekken werd lastig gevallen.”
‘herenigde Hannibal zijn troepen met de ruiters en de lastdieren’
102p
a. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 1-5 (t/m fecissent) dat hiermee inhoudelijk
vergelijkbaar is.
Regel 3-4 modo in primum, modo in novissimum agmen
b. Citeer het tekstelement uit de geciteerde passage van Polybius dat hiermee inhoudelijk
overeenkomt.
Regel 6 quia insuetis adeundi propius metus erat
Vergelijk de volgende twee vertalingen:
1 omdat die angstig uit de buurt bleven van deze ongewone beesten (H.W.A. van Rooijen-
Dijkman)
2 omdat zij, niet gewend aan die dieren, hen niet durfden te naderen (W.P. Theunissen)
112p
Welk van beide vertalingen van insuetis geeft het Latijn het beste weer? Licht je antwoord
toe.
Regel 8 ducentium
121p
Dit woord verwijst naar:
A Carthaagse gidsen
B Carthaagse leiders
C inheemse gidsen
D inheemse leiders
Regel 12-13 Per t/m emineret
Deze regels worden door H.W.A. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
“Alles was bedekt met sneeuw toen het kamp bij dageraad werd opgebroken. Traag
marcheerde de colonne voort en de lusteloosheid en wanhoop waren van alle gezichten te
lezen.”
‘toen het kamp bij dageraad werd opgebroken’
131p
Citeer het Latijnse tekstelement waarvan dit de weergave is.
Regel 15 ostentat en regel 20 sunt
Het praesens van deze twee werkwoordsvormen heeft verschillende functies.
142p
Leg het verschil in functie van het praesens uit. Ga bij je antwoord in op beide vormen.
Regel 13-22 praegressus t/m occiderent
In deze regels wordt de toespraak van Hannibal in de indirecte rede weergegeven.
151p
Citeer van de toespraak van Hannibal het eerste woord van de indirecte rede.
Regel 18-22 Procedere t/m occiderent
De afdaling was erg moeilijk. Toch was hij in een bepaald opzicht gemakkelijker dan de
beklimming.
161p
In welk opzicht? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

opgave 3Tekst 3 Redevoering van Hanno

Regel 6-7 neminem t/m insigne
173p
Leg in eigen woorden uit hoe deze toevoeging binnen de redenering van Mago past.
Gebruik bij voorkeur niet meer dan 40 woorden.
Regel 13-16 Quid t/m curia
In deze regels gebruikt Himilco een beledigende aanduiding voor Hanno.
182p
a. Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.
In de regels 20-27 (Respondeam t/m evadat) reageert Hanno op deze beledigende
aanduiding door een minachtende term voor de factio Barcina te gebruiken.
b. Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.
Regel 26-27 vereor ne haec quoque laetitia luxuriet nobis ac vana evadat
In de regels 43-47 (Nunquam t/m nemo) licht Hanno deze angst toe aan de hand van het
verloop van de Eerste Punische Oorlog.
191p
Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 43-47 dat een concretisering is van vana
evadat.
In de regels 28-29 (Occidi t/m date) wordt er een spreker in de 1e persoon enkelvoud
opgevoerd.
202p
a. Noteer de naam van deze spreker.
b. Leg uit dat de woorden praedae videlicet plena et commeatuum (regel 29) niet aan de bij
a. bedoelde spreker kunnen worden toegeschreven.
In een passage voorafgaand aan Tekst 3 merkte Mago op dat de Bruttiërs en Apuliërs
evenals een deel van de Samnieten en Lucaniërs naar de Puniërs waren overgelopen.
212p
a. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 27-35 (Quae t/m transfugerit) waarmee
Hanno deze opmerking van Mago samenvat.
b. Welk argument stelt Hanno tegenover deze opmerking van Mago? Beantwoord de vraag
in het Nederlands en baseer je antwoord op de regels 30-35 (Et t/m transfugerit).
Regel 42 [Punico]
Sommige uitgevers willen dit woord schrappen. Andere uitgevers willen Punico handhaven
in de tekst.
221p
Geef een argument voor de handhaving van Punico in de tekst en betrek in je antwoord de
term patres conscripti (regel 17).
233p
a. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 36-49 waarin Hanno zijn conclusie
formuleert over het effect van Hannibals militaire acties voor de Carthagers.
Uit de regels 36-49 blijkt hoe Hanno op grond van die conclusie oordeelt over het advies
dat Mago eerder in de tekst heeft gegeven.
b. Beschrijf beknopt in eigen woorden het oordeel van Hanno.
In de regels 45-49 (Quod si t/m mittenda esse) gebruikt Hanno een verhullende
omschrijving voor een nederlaag.
241p
Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.
Tekst 3 en tekst 4
Vergelijk Tekst 3, regel 17-23 (Tum t/m finiet) met Tekst 4, regel 3-9 (Hanno t/m
overwinning).
Machiavelli geeft in Tekst 4 een parafraserende samenvatting van de tekst van Livius.
251p
Formuleer in eigen woorden welke door Hanno uitgesproken mening over de oorlog in
Tekst 3, regel 17-23 (Tum t/m finiet) niet voorkomt in Tekst 4, regel 3-9 (Hanno t/m
overwinning).
Vergelijk Tekst 3, regel 24-30 (mihi t/m peteres) met Tekst 4, regel 3-9 (Hanno t/m
overwinning).
In beide passages komt het oordeel van Hanno over de situatie na de overwinning bij
Cannae naar voren.
262p
Formuleer in eigen woorden op welk punt dit oordeel van Hanno in beide passages
overeenkomt.

opgave 5Tekst 5 Tijdens de belegering van Saguntum door Hannibal raadt een Spanjaard uit het leger van

2742p
42p Bestudeer Tekst 5 met de inleiding en de aantekeningen.
Vertaal de regels 1 t/m 2 en 7 t/m 15.
√(Einde)
Lees verder