bronnen

Eindexamen latijn vwo 2015, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 C. PLINIUS MAXIMO SUO S

Regel 3-7 Cogita t/m tenuerunt
In een redevoering zegt Cicero het volgende over de Atheners:
“Bij hen zijn beschaving, wetenschap, religie, graan, recht en wetten
ontstaan”.
Plinius’ waardering voor Griekenland toont sterke overeenkomsten met
wat Cicero over de Atheners zegt.
12p
a. Citeer uit de regels 3-7 (Cogita t/m tenuerunt) het Latijnse woord dat
inhoudelijk overeenkomt met ‘beschaving’.
b. Citeer uit de regels 3-7 (Cogita t/m tenuerunt) het Latijnse woord dat
inhoudelijk overeenkomt met ‘graan’.
Regel 13 quae leges non victis sed petentibus dederit
Deze formulering suggereert dat er in dit geval iets ongebruikelijks aan de
hand is bij het overnemen van wetten.
21p
Leg uit wat blijkbaar gebruikelijk was.
Regel 10-15 Nihil t/m est
Cicero schrijft in een brief het volgende over de Grieken:
“Omdat we de leiding hebben over een volk dat niet alleen de beschaving
kent, maar waarvandaan de beschaving, naar men veronderstelt, zich
verbreid heeft naar andere volkeren, zijn we het zeker aan dat volk
verplicht hen beschaafd te behandelen van wie we zelf de beschaving
hebben ontvangen”.
‘we de leiding hebben’
32p
a. Citeer het Latijnse woord uit de regels 10-15 (Nihil t/m est) dat hiermee
inhoudelijk vergelijkbaar is.
‘van wie we zelf de beschaving hebben ontvangen’
b. Welk element van de beschaving noemt Plinius in de regels 12-15
(Habe t/m est)? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
In de regels 15-17 (Vides t/m tractari) gebruikt Plinius een
analogieredenering.
43p
a. Met wie stelt Plinius artsen (medicis regel 15) op één lijn? Beantwoord
de vraag in het Nederlands.
b. Met wie stelt Plinius vrije mensen (liberi regel 16) op één lijn?
Beantwoord de vraag in het Nederlands.
c. Beschrijf in eigen woorden welke conclusie Maximus volgens Plinius
aan deze analogie moet verbinden.
Regel 18 despicias
51p
Leg uit op grond van welke overweging men volgens Plinius geneigd zou
kunnen zijn om neer te kijken op de Grieken.
Regel 22 quod velis
61p
Beschrijf in eigen woorden wat Plinius concreet met quod velis bedoelt.
Regel 28 Accedit quod tibi certamen est tecum
71p
Beschrijf in eigen woorden welke overweging Plinius aanvoert om het
ambt van Maximus als provinciebestuurder voor te stellen als een
certamen tecum.
Regel 29 Bithynia
82p
a. Citeer het Latijnse woord uit de regels 31-35 (Quo t/m laudem)
waarmee de bevolking van Bithynië nader wordt getypeerd.
b. Citeer het Latijnse woord uit de regels 31-35 (Quo t/m laudem) dat
aanduidt hoe Maximus het bestuur over Achaia verkregen heeft.
Regel 28-29 onerat t/m revexisti
Deze regels worden door T. Peters als volgt vertaald:
“Want jij gaat gebukt onder de reputatie die je na je quaestuur zo
glanzend uit Bithynië hebt meegenomen.”
De vertaler heeft de grammaticale structuur van het Latijn niet volledig
overgenomen.
92p
a. Leg dit uit met betrekking tot quaesturae tuae. Ga in je antwoord in op
zowel het Latijn als de vertaling.
b. Leg dit uit met betrekking tot fama. Ga in je antwoord in op zowel het
Latijn als de vertaling.
Regel 31-35 Quo t/m laudem
In deze regels gebruikt Plinius een sententia.
102p
a. Formuleer in eigen woorden deze sententia. Baseer je antwoord op de
regels 31-35 (Quo t/m laudem).
Plinius kondigt zelf aan dat het om een sententia gaat.
b. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 31-35 (Quo t/m laudem)
waaruit dit blijkt.
Regel 36 Haec
111p
Waarbij is Haec het lijdend voorwerp?
A velim (regel 36)
B credas (regel 36)
C dixi (regel 36)
D scripsisse (regel 36)

opgave 2Tekst 2 C. PLINIUS PATERNO SUO S

Regel 3 non omnino immaturos perdidisse
121p
Wanneer zou dit wél het geval zijn? Beantwoord de vraag in het
Nederlands en baseer je antwoord op de regels 2-5 (Solacia t/m
custodio).
Regel 1-5 Confecerunt t/m custodio
Plinius was zich ervan bewust dat slaven juridisch gezien geen rechten
hadden.
132p
Citeer de twee (niet opeenvolgende) Latijnse woorden uit de regels 1-5
(Confecerunt t/m custodio) waaruit dit blijkt.
Regel 7-9 Sed t/m induxit
Deze regels worden door F.J. Brevet als volgt vertaald:
“Hoewel deze redenen tot troost mij rust hebben gegeven, heeft de
menslievendheid, die mij tot deze toegevendheid heeft geleid, mij
verzwakt en gebroken.”
De vertaler heeft de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel
overgenomen.
142p
a. Leg dit uit met betrekking tot his solaciis. Ga in je antwoord in op
zowel het Latijn als de vertaling.
b. Citeer het Latijnse tekstelement waarvan ‘deze toegevendheid’ de
vertaling is.
Regel 12 homines non sunt
Deze bewering is de conclusie van een syllogisme.
152p
Formuleer in eigen woorden de twee premissen die tot deze conclusie
leiden. Baseer je antwoord op regel 9-13 (Nec t/m egere).
Regel 14-16 Est t/m venia
Deze regels worden door T. Peters als volgt vertaald:
“Er schuilt namelijk ook een zekere voldoening in treuren, vooral als je
kunt uithuilen tegen de schouder van een vriend bij wie je tranen bij
voorbaat waardering vinden of op zijn minst een excuus.”
162p
a. Op welk grammaticaal verschijnsel in het Latijn is de vertaling ‘je
kunt uithuilen’ gebaseerd?
b. Citeer het Latijnse tekstelement waarop de vertaling ‘bij voorbaat’ is
gebaseerd.

opgave 3Tekst 3 Algemeen

Regel 2 Romaene sitis
Cicero constateert in het vervolg wat betreft deze mogelijkheid zowel een
voordeel als een bezwaar.
172p
a. Beschrijf in eigen woorden wat dit voordeel inhoudt. Baseer je antwoord
op het vervolg (t/m habere regel 7).
b. Beschrijf in eigen woorden wat dit bezwaar inhoudt. Baseer je antwoord
op het vervolg (t/m habere regel 7).
Regel 8-9 ut t/m possitis
Deze bijzin valt uiteen in twee delen. Elk deel correspondeert met een
tekstelement uit het begin van de brief.
182p
Citeer de twee desbetreffende Latijnse tekstelementen uit de regels 1-3
(Considerandum t/m vestrum).
Cicero dringt er bij zijn familieleden op aan om een beslissing te nemen.
Hij suggereert hun een aantal manieren om tot een beslissing te komen.
192p
Beschrijf in eigen woorden twee van deze manieren. Baseer je antwoord
op de regels 9-15 (Mihi t/m Formiis).
Cicero geeft in deze brief zijn familieleden opdrachten door middel van
een variatie aan werkwoordsvormen.
203p
a. Citeer een Latijns woord dat een opdracht is in de vorm van een
futurum.
b. Citeer een Latijns woord dat een opdracht is in de vorm van een
gerundivum.
c. Citeer een Latijns woord dat een opdracht is in de vorm van een
imperativus.
Algemeen
Het volgende citaat uit het werk van Plinius is niet ontleend aan de
brieven maar aan een ander werk:
“Nu uw houding in rechtszaken. U bent streng en mild tegelijk, en die
mildheid komt nooit voort uit zwakte. Tijdens rechtszittingen bent u er niet
op bedacht de keizerlijke kas te verrijken”.
212p
a. Noteer de Latijnse titel van het werk waaraan het bovenstaande citaat
ontleend is. Baseer je antwoord op de achtergronden van de teksten
die je voor dit examen hebt gelezen.
b. Leg uit dat bovenstaand citaat inhoudelijk kenmerkend is voor het werk
waaruit het afkomstig is.
Let op: de laatste opdracht van dit examen staat op de volgende
pagina.

opgave 4Tekst 4 Tijdens een tussenstop op de terugreis van Griekenland naar Rome schreef

2238p
Bestudeer Tekst 4 met de inleiding en de aantekeningen.
38p Vertaal de regels 1 t/m 10 in het Nederlands.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.