opgave 1Tekst 1 Het begin van Hannibals militaire loopbaan; zijn persoonlijkheid
Regel 2 sibi
11pDit woord verwijst naar
Hannibal (regel 1).
omnem exercitum (regel 1).
Hamilcarem iuvenem (regel 2).
veteres milites (regel 2).
Regel 4 Dein
Uit het gebruik van dit woord wordt duidelijk dat er twee stadia waren in
het winnen van sympathie door Hannibal.
22pBeschrijf in eigen woorden deze twee stadia. Baseer je antwoord op het
tekstgedeelte Missus t/m fuit (regel 1-6).
Regel 5-6 Nunquam t/m fuit
Dit tekstgedeelte wordt door H. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
Nooit bezat één en hetzelfde karakter zo’n aanleg voor twee lijnrecht
verschillende dingen: gehoorzamen en bevelen.
31pNoteer het grammaticale gegeven waarop in de vertaling ‘lijnrecht’ is
gebaseerd.
Regel 6-7 parendum, imperandum, imperatori, exercitui
De volgorde van deze woorden kan geïnterpreteerd worden als een
parallellisme, maar ook als een chiasme.
42pa Noteer een argument voor de interpretatie parallellisme. Betrek in je
antwoord de betekenis van alle vier de woorden.
b Noteer een argument voor de interpretatie chiasme. Betrek in je
antwoord de betekenis van alle vier de woorden.
Regel 11-15 Caloris t/m accersita
In dit tekstgedeelte maakt Livius duidelijk dat Hannibal afwijkt van wat
normaal gevonden wordt. Hij gebruikt daarvoor vijf voorbeelden, die van
elkaar gescheiden worden door puntkomma’s.
52pBeschrijf in eigen woorden voor drie van deze vijf voorbeelden het gedrag
dat normaal gevonden wordt.
Regel 15-16 multi t/m conspexerunt
Dit tekstgedeelte wordt door H. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
velen zagen hem vaak onder zijn soldatenmantel op de grond liggen te
midden van wachten en voorposten
61pCiteer het Latijnse woord dat in de vertaling is weergegeven met ‘onder’.
Regel 19-21 Has t/m religio
In dit tekstgedeelte komt het stilistisch begrip antithese voor.
71pCiteer de twee Latijnse woorden die de antithese vormen.
Regel 21-24 Cum t/m praetermissa
81pLeg uit dat het verteltempo in dit tekstgedeelte veel hoger is dan in het
voorafgaande (vanaf regel 5 Nunquam). Ga in je antwoord in op de
inhoud van zowel dit tekstgedeelte als het voorafgaande.
In tekst 1 beschrijft Livius de positieve kant van Hannibal en de negatieve
kant.
91pWelke kant wordt volgens jou benadrukt in tekst 1? Beargumenteer je
antwoord op basis van de opbouw van tekst 1 als geheel.
opgave 2Tekst 2 Hannibal in conflict met bergbewoners
Regel 4 doctos
102pa Beschrijf de inhoud van het hier bedoelde inzicht. Baseer je antwoord
op het tekstgedeelte Magno t/m acciperet (regel 3-7).
b Noteer waardoor het hier bedoelde inzicht verkregen was. Baseer je
antwoord op het tekstgedeelte Magno t/m acciperet (regel 3-7).
Regel 7-8 Hannibal nec temere credendumratus
111pCiteer uit het tekstgedeelte Primum t/m devolvunt (regel 11-15) een
Latijns woord waaruit opgemaakt kan worden dat Hannibal twijfelt aan de
betrouwbaarheid van de bergbewoners.
Regel 12 incedebat en regel 15 petunt
Deze werkwoordsvormen staan niet in dezelfde werkwoordstijd.
122pVerklaar het verschil in gebruik van deze twee werkwoordstijden. Ga in je
antwoord in op beide werkwoordsvormen en betrek in je antwoord ook de
betekenis van beide werkwoordsvormen.
Regel 15 devolvunt
131pCiteer uit het voorafgaande (vanaf regel 12 Ubi) het Latijnse woord dat de
plaats aangeeft vanwaar dit gebeurt.
Regel 21 interrupto medio agmine
De vijand doorbreekt de colonne van Hannibal.
141pWelk schema geeft de volgorde van de troepen ter plaatse weer, nadat de
colonne doorbroken is? Baseer je antwoord op het tekstgedeelte
Hannibal t/m incedebat (regel 7-12).
infanterie – ruiterij – vijanden – olifanten
infanterie – vijanden – ruiterij – olifanten
ruiterij – vijanden – olifanten – infanterie
vijanden – infanterie – olifanten – ruiterij
Tekst 2 en Tekst 1
Tekst 2, regel 2 suis t/m insidiis
Hierover maakt Livius ook een opmerking in tekst 1, in het tekstgedeelte
Equitum t/m religio (tekst 1, regel 17-21).
151pNoteer in eigen woorden de strekking van de desbetreffende opmerking.
Tekst 1, regel 9-10 Plurimum audaciae ad pericula capessenda en
plurimum consilii inter ipsa pericula erat.
Tekst 2 kan beschouwd worden als een illustratie van deze twee
opmerkingen uit tekst 1.
162pa Beschrijf in eigen woorden een gebeurtenis uit tekst 2 die beschouwd
kan worden als illustratie van de opmerking Plurimum audaciae ad
pericula capessenda.
b Beschrijf in eigen woorden een gebeurtenis uit tekst 2 die beschouwd
kan worden als illustratie van de opmerking plurimum consilii inter
ipsa pericula erat.
Afbeelding 1
172pa Noteer de letter die op afbeelding 1 het dichtst bij de locatie van
Hannibals leger ligt ten tijde van de gebeurtenissen in tekst 1. Baseer
je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
b Noteer de letter die op afbeelding 1 het dichtst bij de locatie
van Hannibals leger ligt ten tijde van de gebeurtenissen in tekst 2.
Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
opgave 3Tekst 3 De verkiezing van Scipio
Regel 5 P. Cornelius
Deze persoon wordt in het tekstgedeelte In t/m iusserunt (regel 7-11)
nog tweemaal aangeduid.
182pCiteer de twee desbetreffende Latijnse tekstelementen.
Regel 5Publi filius eius
Dit tekstelement is aan de tekst toegevoegd door de moderne uitgever.
191pLeg uit dat de inhoud van de zin cum t/m constitit (regel 5-7) onzinnig is
als het tekstelement Publi filius eius er niet zou staan.
Regel 1-9 Maesta t/m imperium
In dit tekstgedeelte speelt visuele waarneming een belangrijke rol.
203pa Noteer in eigen woorden de eerstgenoemde waarnemers in dit
tekstgedeelte.
b Noteer in eigen woorden de als tweede genoemde waarnemers in dit
tekstgedeelte.
c Beschrijf in eigen woorden het derde geval van visuele waarneming in
dit tekstgedeelte.
Regel 13 nonne favor plus valuisset quam ratio
Door J. van Gelder wordt dit tekstgedeelte als volgt vertaald:
Waren zij niet verdwaasd geweest door een opwelling van sympathie?
In de vertaling van H. van Rooijen-Dijkman luidt dit tekstgedeelte:
Was hun sympathie sterker geweest dan hun gezond verstand?
211pWelke vertaling blijft het dichtst bij het Latijn? Licht je keuze toe.
Regel 17 sollicitudinem curamque hominum
223pa Beschrijf in eigen woorden de twee zaken waardoor dit veroorzaakt
was. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 13
Aetatis).
Scipio gaat in het vervolg slechts op een van deze twee zaken in.
b Noteer een zelfbedachte aannemelijke reden waarom hij niet op de
andere zaak ingaat.
Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
Stine Jensen schrijft in haar column in NRC dat de psycholoog Verhaeghe
een onderscheid maakt tussen ‘autoriteit’ en ‘gezag’:
Autoriteit hoort bij bepaalde functies en rollen en gaat gepaard met
macht. Gezag wijst naar de manier waarop autoriteit bij het individu
verschijnt. Verhaeghe vertelt niet waarom de een wel gezag lijkt te
hebben en de ander niet. Ik denk dat het een kwestie is van kunde,
uitstraling en karakter en ook of anderen het je ‘gunnen’.
Na de gebeurtenissen die in tekst 3 beschreven zijn, heeft Scipio volgens
de omschrijving in het bovenstaande citaat zowel autoriteit als gezag.
232pa Beschrijf in eigen woorden op grond waarvan Scipio autoriteit heeft.
Baseer je antwoord op het bovenstaande citaat en betrek in je
antwoord een gegeven uit tekst 3.
b Beschrijf in eigen woorden op grond waarvan Scipio gezag heeft.
Baseer je antwoord op het bovenstaande citaat en betrek in je
antwoord een gegeven uit tekst 3.
Algemeen
Op een website over beroemde mensen wordt over Scipio beweerd:
Toen niemand na de dood van zijn vader het leger kwam leiden, nam
Scipio de leiding. Na een lange en harde oorlog wreekte hij zijn vader
en oom door Hannibal te vermoorden. Hij voerde het bevel over de
Romeinse legers in de Slag bij Zama, die een einde maakte aan de
Tweede Punische Oorlog.
241pNoteer uit het bovenstaande citaat het gegeven dat niet klopt met de
historische werkelijkheid. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de
teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Vertaal de regels 1 t/m 12 (t/m fudisset) in het Nederlands.
