opgave 1Opgave 1 Sensatie in het Nederlandse televisienieuws
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Het televisienieuws is de afgelopen decennia steeds sensationeler geworden.
Deze conclusie trekt communicatiewetenschapper Koos Nuijten van de Radboud
Universiteit van Nijmegen in zijn onderzoek ‘Sensatie in het Nederlandse
televisienieuws 1980-2004’ waarop hij in september 2007 promoveerde.
Het onderzoek van Nuijten kreeg veel aandacht in de media. Over zijn
onderzoek en de publiciteit hierover verscheen een artikel in Vox, het
Universiteitsblad van de Radboud Universiteit Nijmegen (tekst 1).
Lees de regels 1 tot en met 115 van tekst 1.
De auteur noemt een aantal dagbladen dat contact heeft gezocht met Nuijten
(zie de regels 1 tot en met 9).
13pTot welk type dagblad behoren zowel de Volkskrant, Trouw als NRC
Handelsblad?
Leg op grond van twee kenmerken van dit type dagblad uit waarom deze
dagbladen over dit onderzoek hebben bericht.
Maak gebruik van de regels 1 tot en met 115.
Koos Nuijten heeft onderzoek gedaan naar sensatie in het Nederlandse
televisienieuws in de periode 1980-2004.
24pLeg aan de hand van de politieke functies van de media uit wat de relevantie is
van zijn onderzoek. Ga uit van twee functies van de media in het politieke
proces van besluitvorming.
Het belangrijkste onderzoeksresultaat van Nuijten is dat het televisienieuws
sensationeler is geworden (regels 75-77).
Eisen waaraan wetenschappelijk onderzoek moet voldoen, zijn betrouwbaarheid
en validiteit. Het onderzoek van Nuijten voldoet aan deze eisen.
32pWat wordt bedoeld met de eis van betrouwbaarheid? Geef een citaat uit tekst 1
dat te maken heeft met de betrouwbaarheid van het onderzoek.
42pWat wordt bedoeld met de eis van validiteit? Geef een citaat uit tekst 1 dat te
maken heeft met de validiteit van het onderzoek.
De zorgen over de komst van commerciële televisie betroffen niet alleen het
‘algemeen onbehagen over het nieuws’ maar ook het aanbod van de overige
programma’s van de commerciële tv-zenders.
52pNoem twee bezwaren die worden ingebracht tegen het programma-aanbod van
commerciële tv-zenders.
62pLeg uit door welke regels of voorschriften uit de Mediawet deze bezwaren
minder of niet gelden voor het programma-aanbod van de publieke omroep. Ga
uit van twee regels of voorschriften uit de Mediawet.
De tendens naar meer sensatie in de nieuwsvoorziening wordt ook verklaard
met het begrip medialogica.
73pLeg het begrip medialogica uit.
In de tekst staat dat de nieuwsrubrieken van commerciële zenders sensationeler
zijn dan het NOS Journaal van de publieke omroep (regels 79-82).
82pLeg uit waarom de nieuwsrubrieken van commerciële zenders sensationeler zijn
dan het NOS Journaal. Betrek in je antwoord een verschil tussen commerciële
zenders en publieke omroep.
De taak om een dagelijks nieuwsprogramma te maken is binnen de Publieke
Omroep toebedeeld aan de NOS.
92pGeef één reden waarom deze taak juist aan de NOS is toebedeeld en niet aan
een omroepvereniging.
Lees de regels 116 tot en met 149.
Nuijten beweert dat sensatie in de nieuwsberichtgeving ook positieve gevolgen
kan hebben voor het begrijpen en onthouden van nieuwsberichten.
102pLeg uit met welk begrip uit de communicatiewetenschappen je deze bewering
kunt ondersteunen.
Het vak maatschappijwetenschappen kent verschillende benaderingswijzen van
maatschappelijke en politieke problemen. Aan de hand van deze verschillende
benaderingswijzen kun je een maatschappelijk probleem analyseren, in dit geval
‘sensatie in het Nederlandse televisienieuws’.
In de tekst zijn verschillende aspecten van de sociaaleconomische en sociaal-
culturele benaderingswijze te herkennen. Aspecten van de politiek-juridische
benaderingswijze zijn niet direct herkenbaar.
112pFormuleer bij de politiek-juridische benaderingswijze twee analysevragen
over het maatschappelijk probleem ‘sensatie in het Nederlandse
televisienieuws’.
opgave 2Opgave 2 De kredietcrisis
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De laatste maanden van 2008 en het hele jaar 2009 werd het nieuws in de
wereld gedomineerd door een financiële crisis, ook wel de kredietcrisis
genoemd.
In tekst 2 wordt uitgelegd hoe deze crisis ontstond en hoe de crisis zich tot eind
2008 ontwikkelde.
Lees tekst 2.
De verhoudingen tussen de staten kunnen op twee manieren beschreven
worden. Mede als gevolg van de globalisering is het klassieke beeld van de
internationale orde niet adequaat om de huidige wereldorde te beschrijven.
125pLeg uit – met behulp van twee gegevens uit tekst 2 – dat als gevolg van de
globalisering het klassieke beeld van de internationale orde niet meer voldoet
om de huidige wereldorde adequaat te beschrijven. Vermeld eerst wat
globalisering inhoudt.
opgave 3Opgave 3 Gevolg van de kredietcrisis: toetreding IJsland tot de
Europese Unie
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Lees tekst 3.
Nederland heeft aangedrongen op een goede afhandeling van de Icesave-
kwestie. Dit geldt als een harde voorwaarde voor IJsland om EU-lid te worden.
Daarnaast gelden formele voorwaarden voor toetreding tot de Europese Unie.
De toetsing aan de EU-criteria zal serieus gebeuren (regels 55-56). De
onderhandelingen met IJsland zullen sneller verlopen dan die met Turkije en
Macedonië (regels 20-26).
132pGeef twee redenen waarom de onderhandelingen met IJsland waarschijnlijk
sneller zullen verlopen dan die met Turkije en Macedonië. Maak gebruik van
twee formele criteria voor toetreding tot de Europese Unie.
De wenselijkheid tot uitbreiding van de EU is één van de vraagstukken waarmee
de lidstaten van de EU te maken hebben. Elke lidstaat, en ook IJsland als
toekomstige lidstaat, heeft te maken met een ander dilemma.
143pLeg uit met welk dilemma IJsland als aspirant-lidstaat van de EU te maken krijgt.
Verwijs in je uitleg naar gegevens uit de tekst.
Als IJsland naar verwachting in 2012 of 2013 toetreedt tot de EU dan verwerven
de burgers van IJsland het Europees burgerschap.
152pWelke rechten krijgen de IJslandse burgers dan? Noem er twee.
opgave 4Opgave 4 Politieke besluitvorming: de waarde van
opiniepeilingen
Bij deze opgave horen de tekst 4 en de tabellen 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Continu wordt gemeten op hoeveel zetels de politieke partijen ‘staan’. Over de
betekenis van opiniepeilingen voor de werking van de democratie verscheen in
2006 een boek geschreven door W.L. Tiemeijer: Wat 93,7 procent van de
Nederlanders moet weten over opiniepeilingen.
In tekst 4 is een passage uit dit boek opgenomen. Deze passage heeft
betrekking op de invloed van opiniepeilingen op het stemgedrag van de kiezer
en op het nieuws.
Lees de regels 1 tot en met 45 van tekst 4 en zie tabel 1.
In de regels 10-16 geeft de auteur een definitie van strategisch stemmen.
163pLeg uit dat het Nederlandse kiesstelsel strategisch stemmen in de hand werkt.
172pGeef op grond van tabel 1 een voorbeeld van hoe een kiezer strategisch kan
stemmen.
In de regels 18-22 van tekst 4 staat: “Strategische kiezers denken dat de vraag
welk beleid we de komende vier jaar krijgen, meer afhangt van wie er gaat
regeren dan van de exacte samenstelling van het parlement”.
182pKomt deze denkwijze meer overeen met dualisme of monisme in de politieke
besluitvorming? Leg je antwoord uit.
Bekijk tabel 1 en 2.
Uit de peilingen en de verkiezingsuitslagen blijkt dat de SGP constant op twee
zetels staat. Het aantal zetels uit peilingen en verkiezingen bij het CDA
schommelt tussen de 44 en 34.
193pTot welke stroming behoort zowel de SGP als het CDA?
Leg uit waarom de peilingen en verkiezingsuitslagen van de SGP zo’n stabiel
patroon vertonen en die van het CDA niet. Betrek in je uitleg een kenmerkend
verschil in identiteit en een kenmerkend verschil in achterban tussen SGP en
CDA.
Politieke partijen kan men indelen aan de hand van begrippentegenstellingen
zoals links–rechts.
202pPlaats drie partijen uit tabel 2 op de linkerkant van de links–rechtsschaal aan de
hand van de sociaaleconomische betekenis van het begrip ‘links’.
Licht deze sociaaleconomische betekenis van het begrip ‘links’ toe.
Politieke partijen spelen een belangrijke rol rond de Tweede Kamerverkiezingen.
213pWelke functies vervullen politieke partijen rond deze verkiezingen?
Noem er drie en licht elke functie toe.
Lees de regels 46 tot en met 82 van tekst 4.
Op dit tekstgedeelte kun je het begrip framing toepassen.
222pWat houdt framing in?
Leg uit welk mediaframe op het tekstfragment van toepassing is.
Lees de regels 83 tot en met 132 van tekst 4.
RTL Nieuws publiceerde een dag na het verkiezingsdebat in 2003 een enquête
van Intomart (zie de regels 106-114). Tiemeijer citeerde de uitspraak van
Van Praag en Geijtenbeek dat de media klakkeloos de resultaten van het
Intomartonderzoek overnamen en geen enkele journalist hier een kritische
kanttekening bij plaatste (regels 123-132).
232pLeg uit welke kanttekening je kunt plaatsen bij de conclusies op basis van de
enquête van Intomart.
opgave 5Opgave 5 Sociale veiligheid ontsleuteld
Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In opdracht van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie hebben
onderzoekers van het Sociaal en Cultureel Planbureau een rapport opgesteld
over de effectiviteit van maatregelen die de kabinetten-Balkenende I (2002-
2003), II (2003-2006) en III (2006-2007) hebben genomen om de criminaliteit,
overlast en onveiligheidsbeleving terug te dringen. Het tegengaan van
criminaliteit, overlast in de openbare ruimte en onveiligheidsbeleving wordt het
vergroten van de sociale veiligheid genoemd.
De titel van dit rapport dat op 9 juli 2008 verscheen, is: Sociale veiligheid
ontsleuteld, veronderstelde en werkelijke effecten van veiligheidsbeleid.
Deze opgave bevat vragen naar aanleiding van het rapport van de SCP-
onderzoekers.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en het ministerie van Justitie zijn vanuit
verschillende taken van de overheid betrokken bij het veiligheidsbeleid.
242pNoem van elk ministerie een taak met betrekking tot het veiligheidsbeleid.
Het verschijnen van het rapport Sociale veiligheid ontsleuteld? kun je plaatsen in
één van de fasen van het systeemmodel van het proces van de politieke
besluitvorming.
252pWelke fase van het systeemmodel van het proces van de politieke
besluitvorming is dat? Licht je antwoord toe.
Lees tekst 5.
In de regels 17-20 wordt gesproken over “empirische bevindingen over de
effectiviteit van maatregelen om de criminaliteit, overlast en
onveiligheidsbeleving terug te dringen.” De onderzoekers hebben 152
Nederlandse empirische onderzoeken in kaart gebracht. Eén van hun
bevindingen was dat 55 procent van deze empirische onderzoeken niet
experimenteel van opzet was. Daarom is het moeilijk vast te stellen of een
bepaalde overheidsmaatregel effect heeft gehad. Bijvoorbeeld: Is het
aannemelijk dat cameratoezicht leidt tot minder geweld? (regels 27-28).
263pBeschrijf een experimentele onderzoeksopzet om te kunnen concluderen of
cameratoezicht al dan niet leidt tot minder geweld.
Zie figuur 1.
De gegevens in figuur 1 geven inzicht in de omvang van de verborgen
criminaliteit of het zogenoemde dark number.
272pOp wat voor soort onderzoek zijn de gegevens van figuur 1.1b gebaseerd en op
welke wijze kan de omvang van het dark number van geweldscriminaliteit
worden berekend?
282pNoem een ander type van kwantitatief onderzoek dan gebruikt is in figuur 1 dat
gegevens oplevert over het dark number. Geef een omschrijving en vermeld
welke kanttekening je kunt plaatsen bij de resultaten van dit type onderzoek.
Zie figuur 1.
In de figuur zie je van 1996 tot 2002 een stijging van de totale criminaliteit.
Ook in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw is de totale criminaliteit
gestegen.
Onderzoekers en politici hebben de stijging van de criminaliteit in relatie
gebracht met maatschappelijke ontwikkelingen. Eén van die ontwikkelingen is
vermindering van de sociale cohesie in de samenleving.
293pLeg uit dat vermindering van de sociale cohesie een verklaring kan zijn voor de
stijging van de criminaliteit. Betrek in je uitleg twee voorbeelden van
vermindering van de sociale cohesie.
Maak gebruik van tekst 6.
Op pagina 38 van het rapport Sociale veiligheid ontsleuteld? staat:
“Een doeltreffend criminaliteitsbeleid omvat een mix van preventie en repressie.”
303pLeg per hoofdlijn van het veiligheidsbeleid in tekst 6 uit of de nadruk ligt op
repressief of op preventief beleid. Illustreer elke uitleg met een citaat waaruit het
repressieve of het preventieve karakter blijkt.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Zie de regels 18 tot en met 25 van tekst 6.
Het OM kan meer zaken zelf afdoen om de druk op de rechterlijke macht te
verlichten (regels 23-25). Het OM kan sancties opleggen (in plaats van zaken
voor te leggen aan de rechter): de zogenaamde OM-afdoening.
312pNoem twee andere mogelijkheden die het OM tot zijn beschikking heeft om de
druk op de rechterlijke macht te verlichten.
Maak gebruik van het tekstfragment ‘De tweede beleidslijn’ (regels 26 tot en met
61).
De overheid heeft de beschikking over een hele reeks van maatregelen die ze
kan inzetten om de veiligheid van haar burgers te vergroten. In dit fragment
wordt een aantal maatregelen genoemd. De keuze voor deze maatregelen raakt
de discussie over het dilemma van de overheid in de rechtsstaat.
323pWat houdt het dilemma van de overheid in de rechtsstaat in?
Leg vervolgens uit dat dit dilemma kan ontstaan bij het nemen van maatregelen
die vallen onder de tweede beleidslijn ‘toezicht en handhaving’. Doe dit aan de
hand van een voorbeeld van een overheidsmaatregel uit dit tekstfragment.
De onderzoekers concluderen op grond van hun onderzoek dat verhoging van
de pakkans een generaal preventieve werking heeft.
334pNoem twee theorieën over de oorzaken van criminaliteit die kunnen verklaren
dat verhoging van de pakkans een generaal preventieve werking heeft. Vermeld
vervolgens welke verklaring elk van die theorieën voor die preventieve werking
geeft.
In de regels 9-12 van tekst 6 staat dat veelplegers en criminele jongeren meer
op maat (of persoonsgericht) bestraft moeten worden. Elders in het rapport
wordt de veronderstelling geuit dat maatwerk in de sanctietoepassing de kans
op recidive verlaagt. Door niet langer te kiezen voor een delictgebonden, maar
voor een persoonsgebonden aanpak zouden sancties en nazorg effectiever zijn.
In het strafrecht spelen verschillende theorieën over de rechtvaardiging van straf
een rol. Zo wordt er onderscheid gemaakt tussen absolute en relatieve
rechtvaardigingstheorieën.
342pSluit een persoonsgebonden aanpak meer aan bij absolute of bij relatieve
rechtvaardigingstheorieën? Licht je antwoord toe.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
