opgave 1Opgave 1 Medialandschap in beweging
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Het Nederlandse medialandschap is in beweging. Nieuwe televisiezenders
verschijnen en verdwijnen weer, zoals de commerciële zender Het Gesprek.
Ook bij de Publieke Omroep zijn er veranderingen. Zo kreeg omroep PowNed
een uitzendlicentie om via de televisie de achterban van de website GeenStijl te
bedienen (tekst 1 en 2).
Het tv-seizoen van september 2010 is van start gegaan met twee nieuwe
omroepen: WNL en PowNed. Ruim een jaar voor toelating tot het omroepbestel
hebben de oprichters van de nieuwe omroep PowNed in een beleidsplan
uitgelegd waarom zij vinden dat zij toegelaten dienen te worden tot het publieke
bestel (tekst 1). Nieuwe omroepen moeten aan bepaalde voorwaarden uit de
Mediawet voldoen om te kunnen toetreden tot de publieke omroep.
Maak gebruik van tekst 1.
12pNoem twee voorwaarden uit de Mediawet waaraan PowNed denkt te voldoen en
koppel aan elke voorwaarde een citaat uit tekst 1.
Ook in tekst 2 proberen de opstellers van het beleidsplan aan te tonen dat
PowNed als nieuwe omroep bestaansrecht heeft. Dit doet PowNed mede door te
verwijzen naar een aantal politieke functies van de media, in dit geval van de
website GeenStijl. De website GeenStijl vervult onder andere de opiniërende en
de agendafunctie.
Maak gebruik van tekst 2.
22pWelke twee andere politieke functies van de media vervult GeenStijl volgens
tekst 2? Geef bij elke functie een passend citaat.
Naast politieke functies vervult GeenStijl nog drie andere maatschappelijke
functies. Deze drie maatschappelijke functies van de media zijn te herkennen of
af te leiden uit tekst 2.
33pWelke drie andere maatschappelijke functies van de media vervult GeenStijl
volgens tekst 2?
43pKoppel elke maatschappelijk functie aan een citaat uit tekst 2 en leg uit dat die
functie in dat citaat te herkennen is.
Politieke partijen hebben opvattingen over de publieke omroep. Zo is de VVD
voorstander van een publieke omroep zonder reclame. Een citaat van de VVD:
“Wij zien liever een beperkte publieke omroep met twee netten, minder
verstrooiing en zonder reclame.” (bron: http://www.vvd.nl/actueel/).
52pLeg uit op grond van welk liberaal uitgangspunt de VVD een reclamevrije
publieke omroep wil.
In oktober 2007 richtte een aantal bekende personen uit de media de
commerciële zender Het Gesprek op. De oprichters hadden een commerciële
kwaliteitszender voor ogen, die uitsluitend vraaggesprekken zou uitzenden.
De initiatiefnemers van Het Gesprek moesten op 19 augustus 2010 het
faillissement van de zender aanvragen. Algemeen directeur Harry de Winter1)
zei die dag in het radioprogramma ‘Met het oog op morgen’ dat de
initiatiefnemers “zich misschien hebben verkeken op het idee dat een
commerciële kwaliteitszender mogelijk was.”
62pLeg uit waarom de programmering van Het Gesprek gezien de aard van een
commerciële zender ‘gedurfd’ was.
noot 1 Op 20 februari 2010 in het artikel ‘Doek valt definitief voor Het Gesprek’,
http://vorige.nrc.nl/binnenland
opgave 2Opgave 2 Politieke steun aan inval Irak
Gebruik voor deze opgave de teksten 3 tot en met 6.
Inleiding
Op 20 maart 2003 begon operatie Iraqi Freedom. Een coalitie – met als
belangrijkste partners de Verenigde Staten en Groot Brittannië – startte een
militaire actie tegen het regime van de Iraakse dictator Saddam Hoessein. Het
doel van de coalitie was om Irak te ontdoen van massavernietigingswapens en
het regime ten val te brengen. Nederland vocht niet mee, maar het toenmalige
demissionaire kabinet-Balkenende I (2002-2003) gaf wel politieke steun aan de
invasie in Irak.
In de daaropvolgende jaren weigerden de kabinetten-Balkenende een
onderzoek in te stellen naar de besluitvorming over de politieke steun van
Nederland aan de invasie in Irak. Uiteindelijk zorgde aanhoudende politieke en
maatschappelijke druk ervoor dat minister-president Balkenende in 2009 –
tijdens het kabinet-Balkenende IV – toch opdracht gaf tot de vorming van de
onafhankelijke Commissie van Onderzoek Besluitvorming Irak, beter bekend als
de Commissie-Davids. De commissie heeft onderzoek gedaan naar de
besluitvorming in de periode zomer 2002 tot zomer 2003 over de politieke steun
van Nederland aan de inval in Irak. Daarbij is gekeken naar onder andere
aspecten van volkenrechtelijke aard. De commissie heeft de
onderzoeksresultaten gepresenteerd op 12 januari 2010.
Lees tekst 3.
PvdA-leider Wouter Bos heeft bij de formatiebespreking zijn eis tot een
onderzoek naar de besluitvorming van de Nederlandse politieke steun aan de
invasie van Irak laten vallen (zie regels 14-17 van tekst 3).
71pLeg uit waarom politieke partijen soms standpunten laten vallen tijdens een
kabinetsformatie, ondanks het feit dat ze belangrijk zijn voor de partij.
Het parlement beschikt over een aantal formele middelen om haar controlerende
taak te vervullen.
82pLeg uit wat het zwaarste controlemiddel is dat ingezet kan worden.
92pNoem drie andere formele middelen van de Tweede en Eerste Kamer om het
kabinetsbeleid te controleren.
Regeringsstelsels kunnen gekarakteriseerd worden met de begrippen dualisme
en monisme. De coalitiepartijen van het kabinet-Balkenende IV hebben
afgesproken dat er geen onderzoek naar Irak komt (zie de regels 14-17).
103pIs deze afspraak eerder een uiting van monisme of van dualisme? Leg je
antwoord uit. Betrek in je uitleg de betekenis van beide begrippen.
Een opmaat tot de aanval in Irak in maart 2003 was resolutie 1441 van de
Veiligheidsraad.
Maak gebruik van tekst 4.
De Veiligheidsraad stelt Irak in resolutie 1441 op drie punten in gebreke. Uit de
resolutie kun je verschillende doelstellingen van de Verenigde Naties (VN)
afleiden.
113pKoppel elk van de punten waarop Irak in gebreke is gesteld aan een doelstelling
van de Verenigde Naties.
De Commissie Davids constateert dat resolutie 1441 in opvallende
eensgezindheid is aangenomen en in scherpe bewoordingen is gesteld (zie de
regels 3-6).
122pLeg uit aan de hand van de besluitvormingsprocedure van de Veiligheidsraad
waarom resoluties die in scherpe bewoordingen worden gesteld, zelden worden
aangenomen door de Veiligheidsraad.
De internationale verhoudingen tussen staten kunnen beschreven worden aan
de hand van de begrippen het klassieke en het postklassieke beeld van de
internationale orde.
Maak gebruik van de teksten 5 en 6.
136pLeg uit dat in de casus rond de inval in Irak een spanning te zien is tussen
landen met een klassieke opvatting van de internationale orde en landen met
een postklassiek beeld van de internationale orde.
Betrek in je antwoord:
− twee kenmerken van het klassieke beeld van de internationale orde en een
verwijzing naar één van de teksten.
− twee kenmerken van het postklassieke beeld van de internationale orde en
een verwijzing naar één van de teksten.
opgave 3Opgave 3 Een verbod op gewelddadige computergames?
Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Sinds 2003 bestaat er de Pan-European Game Information (PEGI)
leeftijdsaanduiding voor computergames. Net zoals de Kijkwijzer dat doet voor
films, geeft dit Europese systeem een aanbevolen leeftijdscategorie aan voor
computergames. De entertainmentbranche1) heeft met Ernst Hirsch Ballin
(minister van Justitie tijdens kabinet-Balkenende IV) in een convenant
afgesproken dat in het jaar 2012 ten minste 70 procent van de films en games
met het label “16+” niet aan jongeren mag worden verkocht, vertoond of
verhuurd. In 2009 bleek 86 procent van de jongeren nog gewoon een film of
game te kunnen kopen of huren die niet geschikt was bevonden voor hun
leeftijd.
De entertainmentbranche beloofde beterschap maar de minister stuurde in juni
2010 een brief naar de Tweede Kamer (tekst 7) waarin hij aangaf “extreem
gewelddadige spellen” te willen verbieden wanneer de entertainmentbranche
niet in staat zou blijken de 16+-spellen ook daadwerkelijk uit handen van
jongeren te houden.
noot 1 Onder de entertainmentbranche wordt hier verstaan: de detailhandel, bioscopen, bibliotheken,
videotheken e.d.
Hirsch Ballin heeft het doel extreem gewelddadig beeldmateriaal uit de handen
van jongeren te houden. In zijn brief (tekst 7) wordt duidelijk welke aanpak de
overheid kiest om dit doel te bereiken.
Maak gebruik van tekst 7.
142pLeg uit dat de aanpak van Hirsch Ballin in tekst 7 past binnen de
christendemocratische visie op de rol van de overheid.
152pLeg het politieke probleem van extreem gewelddadig beeldmateriaal in tekst 7
uit aan de hand van de begrippen strafbaarheid en strafwaardigheid.
In zijn brief aan de Tweede Kamer verwijst minister Hirsch Ballin naar een
aantal wetenschappelijke studies om aan te tonen dat geweld in games “een
risicofactor voor geweldseffecten” is. Eén van die door de minister aangehaalde
studies is ‘Mediageweld en kinderen’ van Peter Nikken. In deze studie zet
Nikken wetenschappelijke onderzoeken naar de invloed van mediageweld op
kinderen naast elkaar en weegt de conclusies tegen elkaar af. Tekst 8 is
afkomstig uit ‘Mediageweld en kinderen’.
Lees de regels 1 tot en met 42 van tekst 8.
Wetenschappelijk onderzoek moet voldoen aan een aantal eisen, zoals validiteit
en betrouwbaarheid. Door de specifieke situatie op het eiland konden de
onderzoekers hun onderzoek zo opzetten dat de uitkomsten valide zijn.
162pLeg aan de hand van de specifieke situatie op het eiland uit dat de
onderzoeksopzet heeft geleid tot valide conclusies.
Lees de regels 43 tot en met 76 van tekst 8.
Anderson en Dill deden een onderzoek naar het effect van gewelddadige
computerspelletjes op jongeren.
173pLeg uit of je uit hun onderzoek kunt opmaken of er sprake is van een causaal
verband of van een correlatie. Geef de betekenis van beide begrippen.
Lees de regels 77 tot en met 106 van tekst 8.
Attitude- en gedragseffecten bij jongeren blijken na het zien van ‘gewelddadige
media’ sterk afhankelijk van de leefomgeving van jongeren. In de tekst wordt de
invloed van de ouders en de vriendenkring besproken.
182pVerklaar wat volgens het tekstfragment de invloed is van het gezin op het
kijkgedrag van kinderen en jongeren.
Gebruik in je uitleg de definitie van de begrippen socialisatie en (sub)cultuur en
verwijs naar voorbeelden uit het tekstgedeelte van de regels 77 tot en met 91.
192pVerklaar wat volgens het tekstfragment de invloed is van de vriendenkring op
het kijkgedrag van jongeren.
Gebruik in je uitleg de definitie van de begrippen socialisatie en (sub)cultuur en
verwijs naar voorbeelden uit het tekstgedeelte van de regels 93 tot en met 106.
Lees de regels 107-125 van tekst 8.
In de zin van regel 119-123 staat het begrip significant (statistisch overtuigend).
202pWat betekent ‘significant’ in de regels 121-122 van tekst 8?
Politici kunnen voorstander of tegenstander zijn van een verbod op
gewelddadige games. Ze kunnen hun standpunt motiveren op grond van
mediabeïnvloedingstheorieën die proberen te verklaren in welke mate media de
mediagebruikers beïnvloeden. Twee van die theorieën zijn de selectieve
perceptietheorie en de cultivatietheorie.
214pLeg uit dat men op grond van elk van deze theorieën zou kunnen
beargumenteren dat de overheid gewelddadige games zou moeten verbieden.
opgave 4Opgave 4 Politieke keuzes en veiligheidsbeleid
Bij deze opgave horen tekst 9 en figuur 1.
Inleiding
Vanaf 2008 kreeg Nederland last van de wereldwijde economische crisis. De
inkomsten van de overheid liepen terug en de uitgaven namen toe. In opdracht
van de regering deden verschillende ambtelijke werkgroepen voorstellen aan de
politiek om twintig procent te bezuinigen. De werkgroep Veiligheid en terrorisme
deed bezuinigingsvoorstellen op het gebied van veiligheid en rechtspleging.
In tekst 9 licht de secretaris van deze werkgroep, Bert Berghuis, in een interview
enkele bezuinigingsmogelijkheden toe.
Lees de regels 1 tot en met 18 van tekst 9.
224pGeef met behulp van het begrip medialogica een verklaring voor het ontstaan
van de veiligheidsparadox zoals beschreven in de regels 7-10 van tekst 9.
Betrek in je antwoord drie kenmerken van het begrip medialogica.
Berghuis meldt dat de afgelopen jaren de criminaliteit sterk is afgenomen (zie
regels 6-7). Dit geldt vooral voor de veelvoorkomende criminaliteit zoals
diefstallen en vernielingen.
Er zijn verschillende manieren om de omvang van diverse vormen van
criminaliteit in een bepaald jaar in beeld te brengen.
231pWelke methode wordt vooral gebruikt om daling of stijging van de
veelvoorkomende criminaliteit in beeld te brengen?
244pLeg uit waarom vooral deze methode van gegevensverzameling over
criminaliteit gebruikt wordt. Maak in je uitleg een vergelijking tussen deze
methode van gegevensverzameling met twee andere methodes van
gegevensverzameling over criminaliteit.
Lees regels 19 tot en met 45 van tekst 9.
Berghuis verwacht dat meer mensen hun motorrijtuigenbelasting betalen als het
voorstel van automatische nummerplaatregistratie (ANPR) wordt overgenomen.
254pWelke twee theorieën ter verklaring van criminaliteit ondersteunen deze
verwachting van Berghuis? Leg elke theorie uit.
Het voorstel voor een bredere inzet van systemen van automatische
nummerplaatregistratie (ANPR) is opgenomen in het regeerakkoord van het
kabinet-Rutte. Bij uitbreiding van opsporingsmogelijkheden doet zich vaak het
dilemma van de rechtsstaat voor.
264pLeg uit dat het dilemma van de rechtsstaat aan de orde is als de ANPR wordt
ingezet voor opsporing van strafbare feiten.
Lees de regels 46 tot en met 67 van tekst 9 en zie figuur 1.
Berghuis zegt dat er door demografische ontwikkelingen minder heroïnejunks
zijn, zodat er minder criminaliteit gepleegd wordt. Maar demografische
ontwikkelingen leiden ook op andere manieren tot minder criminaliteit (regels
63-67).
271pMaak aan de hand van figuur 1 duidelijk welke demografische ontwikkeling de
daling van de criminaliteit zou kunnen verklaren.
284pLeg uit hoe deze ontwikkeling zou kunnen leiden tot minder criminaliteit. Maak
gebruik van twee theorieën of verklaringen voor crimineel gedrag.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 5Opgave 5 Verkiezingen en kiezersgedrag
Bij deze opgave hoort figuur 2 uit het bronnenboekje.
Politicoloog Rudy Andeweg van de Universiteit Leiden zegt dat “de electorale
risico’s van regeringsdeelname sterk zijn gegroeid”1). Andeweg vindt dat pijnlijk
en oneerlijk, want regeringspartijen worden afgerekend op beleid waar zij steeds
minder invloed op kunnen uitoefenen. “Een regering heeft slechts beperkte
mogelijkheden om het beleid een nieuwe richting te geven,” schrijft Andeweg.
291pNoem twee omgevingsfactoren die maken dat nationale regeringen steeds
minder mogelijkheden hebben om beleid in hun eigen richting vorm te geven.
302pLeg uit hoe door elke factor de mogelijkheid om eigen beleid te maken, wordt
beperkt.
Maak gebruik van figuur 2.
Op 9 juni 2010 waren er verkiezingen voor de Tweede Kamer. Enige dagen voor
deze verkiezingen publiceerde Maurice de Hondt de gegevens van een peiling
(figuur 2) in een artikel.
“Enkele dagen voordat de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 plaatsvinden
(9 juni 2010) kan al een goede indruk gegeven worden van de grote mate van
volatiliteit van het Nederlands electoraat. Dat kan door het voorgenomen
stemgedrag af te zetten tegen de keuze bij de vorige verkiezingen.
(En inmiddels geeft ruim 80 procent van degenen die een partij noemen aan
vrijwel zeker te zijn van hun keuze).”
Wanneer je verkiezingsuitslagen analyseert, kun je niet alleen kijken naar de
verschuivingen binnen het electoraat tussen politieke partijen, maar ook naar de
verschuivingen binnen het electoraat tussen ideologisch verwante partijen dat
wil zeggen tussen linkse of rechtse partijen.
313pWelke conclusie kun je op grond van figuur 2 trekken als je kijkt naar de
verschuivingen van het electoraat tussen ideologisch verwante partijen? Ga uit
van de onderverdeling in links en rechts.
Licht je antwoord toe aan de hand van gegevens van linkse en rechtse partijen
uit figuur 2.
noot 1 bron: Andeweg, R. ‘Regeren: kost veel, levert weinig op’. Gepubliceerd op 10 februari 2011:
http://www.kennislink.nl/publicaties/
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
