opgave 1Opgave 1 De NPO vernieuwt na bezuinigingen
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) is kwetsbaar in tijden van crisis
en overheidsbezuinigingen. Ze moet bewijzen wat ze waard is.
Optimisme, nieuwe programma’s en een scherpere profilering van de
zenders Nederland 1, 2 en 3 zijn het antwoord op de bezuinigingen.
Lees tekst 1.
De informerende functie van de publieke omroep is belangrijk ook al wordt
die functie ook door andere media vervuld. Volgens Timmer is de NPO
vanwege een andere maatschappelijke functie van de media echt anders
dan andere media.
12pLeg uit welke andere maatschappelijke functie van de media te herkennen
is in de rol die de NPO volgens Gerard Timmer moet vervullen.
De NPO is afhankelijk van de overheid maar is beslist geen staatsomroep.
22pLeg uit waarin de NPO verschilt van een staatsomroep en geef een citaat
met regelnummer uit tekst 1 waaruit blijkt dat de NPO geen staatsomroep
is.
De NPO gaat in het najaar van 2013 en het voorjaar van 2014 zijn drie
zenders scherper profileren. Commerciële mediabedrijven zoals
bijvoorbeeld RTL Nederland, de overkoepelende organisatie van RTL 4,
RTL 5, RTL 7 en RTL 8, hebben hun zenders ook scherp geprofileerd.
Een profilering sluit aan bij de doelen waar een zendorganisatie naar
streeft.
34pa Maak aan de hand van de doelstellingen van de NPO enerzijds en de
doelstellingen van RTL Nederland anderzijds het verschil tussen beide
zendorganisaties duidelijk.
b Hoe komt dit verschil tot uiting in de programmering?
opgave 2Opgave 2 Wangedrag door wetenschappers
Bij deze opgave horen de teksten 2 tot en met 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In augustus 2011 werd het vermoeden geuit dat sociaal psycholoog
Diederik Stapel zich schuldig had gemaakt aan wetenschapsfraude.
Een commissie ingesteld door de Tilburgse rector magnificus onderzocht
de beschuldiging en rapporteerde dat er sprake was van “een
grootschalige, langdurige fraude met data”. Daarna deden twee
universiteiten aangifte van valsheid in geschrifte en oplichting (tekst 2).
Een jaar later volgde ook nog een onderzoek door de Fiscale inlichtingen-
en opsporingsdienst (FIOD) omdat Stapel mogelijk de overheid had
opgelicht door subsidie aan te vragen voor onderzoek waarbij hij had
gefraudeerd met onderzoeksgegevens.
In juni 2013 werd een transactie tussen het Functioneel Parket (een
onderdeel van het OM) en Stapel overeengekomen (tekst 3).
Geconstateerde wetenschapsfraude leidt doorgaans niet tot vervolging.
Het geval Stapel is dus in die zin uitzonderlijk.
Lees de teksten 2, 3 en 4.
‘De’ criminaliteit bestaat niet. Criminaliteit kent verschillende vormen.
Eén van die vormen dankt zijn naam aan de maatschappelijke positie van
de plegers. Wetenschapsfraude is een typisch voorbeeld van die vorm
van criminaliteit.
43pWelke vorm van criminaliteit wordt hier bedoeld? Geef de naam en leg
aan de hand van twee kenmerken uit dat criminele wetenschapsfraude er
een typerend voorbeeld van is.
Criminaliteit heeft gevolgen voor burgers en samenleving. Deze gevolgen
kun je indelen in twee categorieën.
52pNoem die twee categorieën. Geef bij elk een voorbeeld van een mogelijk
gevolg van wetenschapsfraude.
In de regels 14 tot en met 26 van tekst 3 staan korte overwegingen van
het functioneel parket om de gekozen afdoening te rechtvaardigen. Die
overwegingen worden zo kort weergegeven dat ze zouden kunnen passen
bij zowel relatieve als bij absolute theorieën.
62pKies uit de regels 14-26 van tekst 3 één van de overwegingen en werk
deze verder uit zodat deze past bij relatieve theorieën. Leg je antwoord
uit.
72pKies uit de regels 14-26 van tekst 3 één van de overwegingen en werk
deze verder uit zodat deze past bij absolute theorieën. Leg je antwoord
uit.
Zie tekst 3.
Het OM vindt deze transactie een passende afdoening voor de zaak tegen
Stapel. Stel dat het OM een vrijheidsstraf passend had gevonden. Het OM
zou in dat geval een andere procedure gevolgd hebben.
81pWat had het OM moeten doen als het een vrijheidsstraf passend had
gevonden?
Zie tekst 4.
In de regels 22-25 van tekst 4 staat dat twee procent van de
onderzoekers bekende wel eens gegevens verzonnen, vervalst of
veranderd te hebben.
92pLeg aan de hand van de gebruikte onderzoeksmethode en een
omschrijving van het begrip validiteit uit dat je niet kunt concluderen dat
twee procent van de onderzoekers wel eens gegevens verzonnen,
vervalst of veranderd heeft.
opgave 3Opgave 3 Misstanden in de champignonteelt
Bij deze opgave horen de teksten 5 tot en met 8 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Het televisieprogramma Keuringsdienst van Waarde (KRO) doet onder
andere onderzoek naar het hoe en wat van producten voor consumenten.
In december 2012 ging het programma over werknemers uit Oost-Europa
in Nederlandse champignonkwekerijen. Deze werknemers ontvingen een
betaling die voor Nederlandse maatstaven zeer laag is.
De Oost-Europese werknemers zijn niet opgewassen tegen de macht en
willekeur van hun bazen. Zij lijken rechteloos en voor zover zij wel rechten
hebben blijken zij niet in staat om die rechten te doen gelden (tekst 5).
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), Lodewijk
Asscher, reageerde op de uitzending met een nieuwsbericht op de
website van de rijksoverheid (tekst 6). Later antwoordde de minister op
Kamervragen over deze zaak (tekst 7).
In zijn reactie op de televisie-uitzending had de minister burgers
opgeroepen om alleen nog maar champignons te kopen die voorzien zijn
van het Fair Produce- keurmerk (tekst 8).
Lees de teksten 5, 6, 7 en 8.
Het programma Keuringsdienst van Waarde vervult een informatieve
functie en heeft invloed op het politieke proces.
103pWelke informatieve functie van de media vervulde het programma
Keuringsdienst van Waarde? Leg uit wat de politieke rol van het
programma in dit geval is en gebruik daarvoor twee relevante begrippen
van het systeemmodel van politieke besluitvorming.
Zie tekst 7.
Tekst 7 is een fragment uit de antwoorden van minister Asscher op een
aantal Kamervragen naar aanleiding van de uitzending van de
Keuringsdienst van Waarde over de situatie in de champignonteelt.
112pLeg uit dat de onafhankelijkheid van de media belangrijk is voor het
functioneren van de rechtsstaat.
123pWelke taak van de Kamer herken je in de gestelde Kamervraag in tekst 7?
Leg uit over welke taak van de regering die vraag aan Asscher gaat.
In het maatschappelijke verkeer en zeker ook in de politiek, spelen
verschillen in macht een belangrijke rol. Niet iedereen beschikt over
dezelfde machtsbronnen en niet iedereen heeft evenveel invloed op de
gebeurtenissen.
133pGeef van drie actoren die betrokken zijn bij de misstanden die
gesignaleerd zijn in de champignonteelt een verschillende machtsbron.
In deze casus spelen verschillende rechten die te maken hebben met
Europees burgerschap een rol.
142pGeef twee rechten die te maken hebben met het Europees burgerschap
en die bij deze casus een rol spelen.
Zie tekst 8.
Het keurmerk Fair Produce kun je bekijken vanuit de drie grote politieke
ideologieën in Nederland.
156pLeg voor elk van de drie grote ideologieën uit of het keurmerk ermee te
verenigen is. Betrek in je uitleg van elke ideologie een kenmerkend idee.
opgave 4Opgave 4 Europees toezicht op nationale mediawetgeving
Bij deze opgave hoort tekst 9 uit het bronnenboekje.
Lees tekst 9.
De richtlijn Audiovisuele Mediadiensten waarover in tekst 9 geschreven wordt,
gaat onder andere over drie heel verschillende rechten die in Nederland al
geheel of gedeeltelijk gelden:
− de vrijheid van meningsuiting,
− het recht op informatie en
− de onafhankelijkheid van een redactie.
Bij het vaststellen van deze rechten zijn verschillende actoren betrokken
geweest en van elk van deze rechten is bepaald voor wie ze bedoeld zijn.
166pGeef van elk van deze drie rechten aan door wie ze zijn vastgesteld en
voor wie deze rechten in de eerste plaats zijn bedoeld.
In tekst 9 staan in de vetgedrukte tussenkopjes voorstellen om mediavrijheid
en pluralisme te waarborgen. Het idee voor deze voorstellen wordt ingegeven
door een omgevingsfactor (in de betekenis van het systeemmodel van
politieke besluitvorming) die in tekst 9 te herkennen is.
173p– Noem de bedoelde omgevingsfactor en geef van het citaat de
regelnummers van tekst 9.
– Leg uit dat deze omgevingsfactor de aanleiding kan zijn voor het doen
van de voorstellen uit tekst 9.
Zie de regels 46-56 van tekst 9.
De Europese Commissie heeft verschillende taken. Het Europees Parlement
vraagt aan de Europese Commissie om een studie te gaan verrichten.
182pBij welke taak van de Europese Commissie past deze vraag van het
Europees Parlement? Leg je antwoord uit.
Het Europees Parlement pleit voor ondersteuning van onderzoeksjournalistiek
vanwege het democratische belang ervan (regels 30-35 van tekst 9).
Ondertussen wordt aan het democratische gehalte van het Europees
Parlement zelf wel eens getwijfeld. Critici spreken dan van het ‘democratisch
tekort’ waarmee niet één maar meerdere ‘tekorten’ aangeduid worden.
193pGeef drie voorbeelden waaruit het ‘democratisch tekort’ van het Europees
Parlement blijkt.
In de oorspronkelijke doelstellingen van de EU staat niet expliciet vermeld dat
de EU regelingen zal treffen over de kwaliteit van de journalistiek. De EU
besteedt daar nu wel aandacht aan. Gezien de argumentatie en voorstellen in
tekst 9 is dat in lijn met de eisen die de EU stelt aan toetreders tot de EU.
203pGeef twee eisen die de EU stelt aan landen die toetreden tot de EU en leg
uit bij welke argumenten of voorstellen (geef ook de regelnummers) uit
tekst 9 die eisen passen.
Met de resolutie probeert het Europees Parlement de journalistieke
berichtgeving te vrijwaren van directe of indirecte invloeden vanuit politiek
of economie. Dit streven is ook te herkennen in de uitgangspunten van de
Nederlandse mediawetgeving en in enkele concrete uitwerkingen daarvan
voor de publieke omroep.
211pGeef één uitwerking van de uitgangspunten van het Nederlandse
mediabeleid die bescherming moet bieden tegen ongewenste
beïnvloeding vanuit de politiek.
221pGeef één uitwerking van de uitgangspunten van het Nederlandse
mediabeleid die bescherming moet bieden tegen ongewenste
beïnvloeding vanuit de economie.
Zie de regels 46-53 van tekst 9.
Het Europees Parlement formuleerde een onderzoeksvraag voor de
Europese Commissie. Die onderzoeksvraag is een beschrijvende vraag
die ook opgevat kan worden als een verklarende vraag. De gegevens die
dat onderzoek moet opleveren zullen door het Europees Parlement
gebruikt worden voor een evaluatieve vraag.
231pGeef een voorbeeld van zo een evaluatieve vraag.
Het onderzoek waar het Europees Parlement in de regels 46-53 om
vraagt is bedoeld om beleidskeuzes te ondersteunen. Een verschil tussen
dergelijk beleidsonderzoek en wetenschappelijk onderzoek is dat er
meestal andere eisen gesteld worden aan de onderzoeksmethode.
Bij beleidsonderzoek is de ‘betrouwbaarheid’ van informatiebronnen
belangrijk terwijl het begrip ‘betrouwbaarheid’ bij wetenschappelijk
onderzoek vaak niet verwijst naar de informatiebronnen maar naar de
methode die gehanteerd is.
244pa Leg uit wat betrouwbaarheid van informatiebronnen betekent en hoe
die betrouwbaarheid van informatiebronnen bepaald kan worden.
b Leg uit wat betrouwbaarheid in de wetenschap betekent en hoe de
betrouwbaarheid van een methode die gebruikt is bij
wetenschappelijk onderzoek vastgesteld kan worden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 5Opgave 5 Boom is ho!
Bij deze opgave hoort tekst 10 uit het bronnenboekje.
Lees tekst 10.
252p– Betreft het delict in de ogen van de officier van justitie een ernstig of
een minder ernstig strafbaar feit?
– Geef het gegeven uit de tekst 10 waaruit het antwoord af te leiden is.
Zie de regels 45-51 van tekst 10.
De emoties van de vrouw zijn niet van belang bij de vraag of ze schuldig
is. Toch kan de rechter deze emoties in zijn vonnis meewegen.
262pLeg uit op welke wijze de rechter in zijn vonnis wel rekening kan houden
met deze emoties.
Zie de regels 59-63 van tekst 10.
Aan het begin van een rechtszitting controleert de rechter of de
aanwezige gedaagde inderdaad de verdachte is en de officier deelt
vervolgens mee wat de aanklacht is. Een zaak eindigt nadat een rechter
de afweging heeft gemaakt over een eventuele sanctie en vonnis wijst.
Daar tussenin is onder andere onderzocht of de verdachte wel zelf
verantwoordelijk is.
272pGeef twee andere vragen die rechters onderzocht hebben voordat zij
vonnis wijzen.
In tekst 10 worden drie strafrechtelijke sancties genoemd. Deze kunnen
verschillende doelen dienen.
283p– Geef de drie sancties die in tekst 10 genoemd worden.
– Zet achter elke sanctie of het een hoofdstraf, bijkomende straf of een
maatregel is.
– Zet daarachter welk doel of functie die sanctie, toegepast op de zaak
van deze vrouw, zou kunnen dienen. Ga bij dit laatste uit van drie
verschillende doelen of functies.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
