opgave 1Opgave 1 Politieke strijdpunten in Nederland
Bij deze opgave hoort tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) bracht in 2014 het rapport
‘Verschil in Nederland’ uit. Het SCP heeft hiervoor onderzoek gedaan
naar opvattingen over politieke strijdpunten.
Gebruik tabel 1.
Na de jaren zestig van de vorige eeuw kenmerkte de Nederlandse cultuur
zich bijvoorbeeld als: weinig gezagsgetrouw.
12pLeg uit welk ander kenmerk van de Nederlandse cultuur na de jaren
zestig te herkennen is in de gegevens uit tabel 1. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het kenmerk van de Nederlandse cultuur;
− een gegeven uit tabel 1 over het gekozen kenmerk.
Een van de opvattingen van Nederlanders in tabel 1 gaat over de
Europese eenwording. Opvattingen over Europese eenwording kunnen
samenhangen met bindingen van burgers met de nationale staat.
Verschillende factoren dragen bij aan binding met de nationale staat.
22pLeg uit dat een van deze factoren kan bijdragen aan sterkere affectieve
bindingen met Nederland dan met Europa.
Gebruik in je uitleg:
− een factor die bijdraagt aan de binding met de nationale staat;
− een omschrijving van affectieve bindingen.
Gebruik tabel 1.
In de politieke strijdpunten in tabel 1 zijn maatschappelijke thema’s te
herkennen die verband houden met het proces van globalisering. Zo
houdt bijvoorbeeld het strijdpunt over materialisme verband met het
thema van de mondiale ecologische problematiek, waarin niet alleen
globalisering maar ook het kernconcept rationalisering te herkennen is.
34p− Geef voor twee andere politieke strijdpunten uit tabel 1 aan welk
ander maatschappelijk thema dat verband houdt met globalisering
daarin te herkennen is. Gebruik in je antwoord bij elk politiek strijdpunt
een ander maatschappelijk thema.
− Leg uit welke twee andere kernconcepten in de opvattingen over deze
twee maatschappelijke thema’s te herkennen zijn. Gebruik in je uitleg
bij elk maatschappelijk thema de naam en de omschrijving van een
ander kernconcept.
Je mag de kernconcepten globalisering en rationalisering niet gebruiken.
41pLeg uit dat politieke strijdpunten kunnen voortkomen uit ideologische
verschillen. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept
ideologie.
In de toelichting bij tabel 1 staan standpunten. Een standpunt bij het
strijdpunt over inkomensverschillen is dat de verschillen in inkomens in
ons land kleiner moeten worden.
51pGeef aan bij welk uitgangspunt van welke politieke stroming dit standpunt
het best past. Gebruik in je antwoord:
− de naam van een politieke stroming;
− een uitgangspunt van de gekozen politieke stroming.
Uit tabel 1 blijkt dat Nederlanders verschillende opvattingen hebben over
hoe belangrijk natuur en milieu zijn aan de ene kant tegenover hoe
belangrijk economie en werkgelegenheid zijn aan de andere kant.
62pVerklaar vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma dat Nederlanders
verschillende opvattingen hebben over het belang van milieu en
economie. Gebruik in je uitleg een kenmerk van het
sociaalconstructivisme-paradigma.
Volgens het functionalisme-paradigma zullen verschillen in opvattingen
over politieke strijdpunten alleen onder een bepaalde omstandigheid
leiden tot een aantasting van de stabiliteit van de samenleving.
71pGeef aan welke omstandigheid dit is.
Stel dat je voor een onderzoek naar politieke strijdpunten met
verschillende soorten vragenlijsten werkt. Eerst probeer je respondenten
te werven voor het beantwoorden van een online vragenlijst. Voor mensen
die de online vragenlijst niet kunnen of willen beantwoorden, gebruik je
vervolgens een telefonische vragenlijst.
81pLeg uit dat het werken met verschillende soorten vragenlijsten de
representativiteit van het onderzoek kan vergroten. Gebruik in je uitleg
een omschrijving van het begrip representativiteit.
Stel dat je met face-to-face-interviews (direct contact met de respondent)
onderzoek wilt doen naar de opvattingen van burgers over politieke
strijdpunten.
92p− Geef een voordeel van face-to-face-interviews als
onderzoeksmethode voor een onderzoek naar politieke opvattingen.
− Geef een nadeel van face-to-face-interviews als
onderzoeksmethode voor een onderzoek naar politieke opvattingen.
Als je wilt onderzoeken wat voor opvattingen burgers over politieke
strijdpunten hebben, moet je onderzoek voldoen aan de eisen van
sociaalwetenschappelijk onderzoek.
101pLeg uit wat je als onderzoeker moet doen om bij dit onderzoek te voldoen
aan de eis van validiteit. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het
begrip validiteit.
opgave 2Opgave 2 Conflict in de Zuid-Chinese Zee
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Over de Zuid-Chinese Zee lopen de spanningen internationaal al jaren
hoog op. Sinds 2014 bouwt China op diverse eilanden in de Zuid-Chinese
Zee vliegvelden, havens en olieplatforms. China claimt daarmee een deel
van de exclusieve economische zone (EEZ) van aangrenzende landen.
De EEZ van een land is een gebied waar een land recht heeft op het
exploiteren van grondstoffen en op visserij. China brengt zichzelf met
deze activiteiten in conflict met omringende landen zoals de Filipijnen.
Ook de Verenigde Staten zijn bij het conflict betrokken. Deze opgave gaat
over het conflict tussen landen over de EEZ in de Zuid-Chinese Zee.
Gebruik de inleiding.
Externe en interne soevereiniteit zijn kenmerken van een staat.
112pLeg uit welke van deze twee vormen van soevereiniteit te herkennen is in
het conflict in de Zuid-Chinese Zee. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip externe soevereiniteit of interne
soevereiniteit;
− informatie uit de inleiding waaruit de gekozen vorm van soevereiniteit
blijkt.
Gebruik tekst 1.
121pLeg uit dat in het conflict in de Zuid-Chinese Zee het internationaal recht
moeilijk te handhaven is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept gezag;
− informatie uit tekst 1 om gezag te illustreren.
Gebruik tekst 1.
De besluitvormingsmethode is een methode om de machtsverhoudingen
tussen staten te meten.
133pBeredeneer met de besluitvormingsmethode op welke manier de macht
van China ten opzichte van andere landen in de Zuid-Chinese Zee in de
toekomst kan toenemen. Gebruik in je redenering:
− een uitgangspunt van de besluitvormingsmethode;
− informatie uit tekst 1 om het gekozen uitgangspunt te illustreren;
− de omschrijving van het kernconcept macht;
− een voorbeeld uit tekst 1 van het kernconcept macht.
Gebruik tekst 2.
142pLeg uit dat in het conflict in de Zuid-Chinese Zee het veiligheidsdilemma
van nationale staten te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− twee elementen van het begrip veiligheidsdilemma;
− per element informatie uit tekst 2 waaruit het element blijkt.
Gebruik tekst 2.
De realistische theorieën en de liberale theorieën hebben een
verschillende visie op de verhoudingen tussen staten. Beredeneerd vanuit
de realistische theorieën is te verwachten dat het conflict in de
Zuid-Chinese Zee zich in de toekomst anders ontwikkelt dan beredeneerd
vanuit de liberale theorieën.
152pBeredeneer op grond van de realistische theorieën een mogelijke
ontwikkeling voor het conflict in de Zuid-Chinese Zee. Gebruik in je
redenering:
− een kenmerk van de realistische theorieën;
− de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
verhouding;
− informatie uit tekst 2 om het gekozen kernconcept te illustreren.
Gebruik tekst 2.
162pBeredeneer op grond van de liberale theorieën een mogelijke ontwikkeling
voor het conflict in de Zuid-Chinese Zee. Gebruik in je redenering:
− een kenmerk van de liberale theorieën;
− de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
verhouding;
− informatie uit tekst 2 om het gekozen kernconcept te illustreren.
Je mag het gekozen kernconcept uit vraag 15 niet gebruiken.
Bedreiging van de internationale vrede en veiligheid kan een reden zijn
voor de VN-Veiligheidsraad om in te grijpen in het conflict in de
Zuid-Chinese Zee. China en de Verenigde Staten zijn permanente leden
van de VN-Veiligheidsraad.
172pBeredeneer of het conflict in de Zuid-Chinese Zee moeilijk of makkelijk via
de VN-Veiligheidsraad op te lossen zal zijn. Gebruik in je redenering:
− een kenmerk van de VN-Veiligheidsraad;
− een kenmerk van het barrièremodel van politieke besluitvorming.
opgave 3Opgave 3 De achtergrond van politici in Groot-Brittannië
Bij deze opgave horen figuur 1, tabel 2 en tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2014 werd een onderzoek gepubliceerd over de achtergrond van 4000
leiders in de politiek en andere domeinen van het openbare bestuur in
Groot-Brittannië. Figuur 1 en tabel 2 zijn afkomstig uit dit onderzoek. In
tekst 3 beschrijft de Britse politicoloog Oliver Heath de relatie tussen de
achtergrond van politici en kiezersgedrag. Deze opgave gaat over de
invloed van de achtergrond van Britse politici op de Britse politiek.
Gebruik figuur 1.
182pLeg uit of met figuur 1 wel of niet te bepalen is of er in Groot-Brittannië
sprake is van een meritocratie. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van een meritocratische samenleving;
− een verschil tussen een samenhang en een causaal verband;
− gegevens uit figuur 1 om het gekozen verschil te illustreren.
Gebruik tabel 2.
Tabel 2 beschrijft het percentage van de Britse bevolking en van Britse
parlementsleden dat een opleiding gevolgd heeft aan een universiteit en
aan een topuniversiteit.
192pLeg uit dat in tabel 2 een verhoudingsvraagstuk te herkennen is dat
samenhangt met politieke macht. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het hoofdconcept verhouding;
− gegevens uit tabel 2 om verhouding te illustreren;
− de omschrijving van het kernconcept politieke macht.
Gebruik tekst 3.
In tekst 3 beschrijft politicoloog Heath zijn onderzoek naar de relatie
tussen politici van de Labour-partij en kiezers uit de arbeidersklasse.
202pLeg uit dat in de door Heath beschreven relatie tussen politici en kiezers
een bindingsvraagstuk te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het hoofdconcept binding;
− informatie uit tekst 3 om binding te illustreren;
− de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept binding.
− informatie uit tekst 3 om het gekozen kernconcept te illustreren.
Gebruik tekst 3.
212pLeg uit dat de identiteit van politici en kiezers, volgens politicoloog Heath,
van invloed is op de relatie tussen politici en kiezers. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept identiteit;
− informatie uit tekst 3 om identiteit te illustreren.
221pLeg uit dat politieke socialisatie invloed kan hebben op het stemgedrag
van burgers. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept
politieke socialisatie.
opgave 4Opgave 4 Wie heeft een relatie met wie?
Bij deze opgave horen geen bronnen uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over veranderingen in relatievorming in Nederland. In
hoeverre kiezen mensen een partner met dezelfde kenmerken, zoals
opleidingsniveau of levensbeschouwelijke overtuiging?
Als mensen met hetzelfde opleidingsniveau een relatie hebben, is er
sprake van opleidingshomogamie.
232pVerklaar opleidingshomogamie onder hoog opgeleiden vanuit het
rationele actor-paradigma. Gebruik in je verklaring:
− een kenmerk van het rationele actor-paradigma;
− een eigen voorbeeld van economisch kapitaal.
241pLeg uit dat een toename van opleidingshomogamie kan leiden tot een
toename van sociale ongelijkheid tussen huishoudens. Gebruik in je uitleg
de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid.
252pLeg uit dat een toename van opleidingshomogamie ervoor kan zorgen dat
de sociale cohesie zowel toeneemt als afneemt. Gebruik in je uitleg de
omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.
Een toename van opleidingshomogamie onder laag opgeleiden kan
gevolgen hebben voor de sociale mobiliteit van hun kinderen.
262pBeredeneer of door een toename van opleidingshomogamie onder laag
opgeleiden de sociale mobiliteit van kinderen van laag opgeleiden zal
toenemen of afnemen. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip cultureel kapitaal;
− een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit.
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
Naast opleidingshomogamie is er ook homogamie naar
levensbeschouwelijke overtuiging. Sinds de jaren zestig van de vorige
eeuw trouwen mensen met een bepaalde kerkelijke gezindte in Nederland
minder binnen de eigen kring.
272pBeredeneer dat sinds de jaren zestig van de vorige eeuw sprake is van
een afname van homogamie naar kerkelijke gezindte. Gebruik in je uitleg:
− een sociaal-culturele verandering in Nederland sinds de jaren zestig
van de vorige eeuw;
− de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
verandering.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
