bronnen

Eindexamen natuurkunde vwo 1978, tijdvak 2Scan van het oorspronkelijke examen.

bij dit examen

figuur bij de opgaveBenodigde gegevens kunnen worden opgezocht in het tabellenboekje. Het is de bedoeling dat van tabel 1 de kolom „Afgeronde waarde” wordt gebruikt. Een platbolle lens, die zeer zwak gekromd is, ligt op een vlakke glasplaat. De straal R van het bolvormige oppervlak van de lens is 5,00 m. Tussen de lens en de glasplaat bevindt zich een luchtlaagje, dat naar buiten toe steeds dikker wordt (zie figuur 1; deze is niet op schaal getekend). monochromatisch licht fig. 1 Op de lens valt een evenwijdige bundel monochromatisch licht. Deze bundel wordt gedeeltelijk teruggekaatst tegen het bolvormige oppervlak van de lens en gedeeltelijk tegen de bovenkant van de vlakke glasplaat. We beschouwen alleen deze twee reflecties. Indien men van boven af naar de lens kijkt, ziet men een systeem van lichte en donkere ringen. Dit systeem van lichte en donkere ringen is gefotografeerd. De foto (het is geen negatief) is weergegeven in figuur 2. De vergroting bedraagt 4,4 (dat wil zeggen dat een lengte van 4,4 cm op de foto in werkelijkheid 1,0 cm is).
figuur bij de opgavefig. 2 Men beschouwt een smalle lichtbundel / (zie figuur 3). Deze lichtbundel valt bij O op de lens. Een gedeelte wordt bij P teruggekaatst. Dit geeft de teruggekaatste bundel 1. Bij Q wordt ook een gedeelte teruggekaatst. Dit levert de teruggekaatste bundel 2 op. glas glas lucht lucht gas glas fig. 3 fig. 4 Omdat de afstand AQ zeer klein is vergeleken met de kromtestraal R van de lens mag het grensvlak rondom P evenwijdig ondersteld worden met het vlak van de glasplaat. De breking door de lens mag men dus verwaarlozen. Dit betekent dat de lichtbundels 1 en 2 beschouwd mogen worden als samenvallend met de opvallende bundel / (zie figuur 4). Dit is in figuur 1 reeds getekend. 81 Zie ommezijde
figuur bij de opgave4 A Verklaar waarom in het midden (om A) een minimum van gereflecteerd licht wordt waargenomen. Voor welke lengten van PQ levert het in P en Q teruggekaatste licht een minimum op? Licht het antwoord toe. De afstand PQ wordt voorgesteld door d. De straal van de donkere ring die door P gaat noemt men r (zie figuur 1). Bij goede benadering geldt: d = 1. Bepaal met behulp van de vergrote foto in figuur 2 de werkelijke stralen r van de eerste vier donkere ringen vanaf A. 2. Bereken voor de eerste vier donkere ringen de kwadraten van de stralen. 1. Teken in het diagram op het bijgevoegde antwoordpapier de berekende waarden uit c.2. (n = 1 betekent de eerste donkere ring, n = 2 de tweede enz). 2. Bij juiste uitvoering van de opdrachten c. c.2. en d. 1 zal blijken dat de getekende punten nagenoeg op een rechte lijn liggen. Teken deze rechte lijn. 3. Bereken met behulp van de in d.2 verkregen grafiek de golflengte van het gebruikte licht. 4. Schets in hetzelfde diagram op het antwoordpapier hoe de grafiek er uitziet indien licht met een kleinere golflengte wordt gebruikt. Licht het antwoord toe. Verklaar waarom de afstand tussen twee opeenvolgende donkere ringen naar buiten toe steeds kleiner wordt. Men brengt tussen de lens en de glasplaat een vloeistof, waarvan de brekingsindex groter dan de brekingsindex van glas. Er valt monochromatisch licht op de lens. 1. Ontstaat er in het midden rondom A een maximum of een minimum? Licht het antwoord toe. 2. Zijn de stralen van de donkere ringen groter, kleiner of gelijk aan de stralen van de donkere ringen die er zouden ontstaan indien er lucht tussen lens en glasplaat zou zijn? Licht het antwoord toe.
figuur bij de opgave5 Voor atomen en ionen waarbij slechts één elektron zich om de kern beweegt geldt voor de energie ZE, (in joule) van het elektron: Me. (Ze)P 1 En = — (1) massa elektron atoomnummer elementair ladingsquantum diëlektrische constante voor vacuüm constante van Planck = geheel getal (hoofdquantumgetal van de baan van het elektron) Voor de energie van het elektron in het waterstof-atoom geldt dus: 4 (2) a. Toon aan met behulp van formule 2 dat waterstof een lijnenspectrum kan uitzenden met frequenties die te bepalen zijn met de volgende formule: f= RG, SE RENE NEI AIEE REE (3) n waarin R een constante (de zogenaamde rydbergconstante) is en n en m gehele getallen zijn met m > n. Alle lijnen bij één waarde van n noemt men een serie. Het spectrum 1 in figuur 5 geeft één van de series van het waterstofspectrum. Cuitgedrukt in R) 0 0,12 0 0,24 fig. 5 b. 1. Leid uit de waarde van de seriegrens af over welke serie (welke waarde van 7) het hier gaat. 2. Bevat de serie nog lijnen met een lagere frequentie dan A, heeft? Licht het antwoord toe. 3. Bepaal de golflengte van de lijn B, Zie ommezijde
figuur bij de opgave6 Het spectrum II (zie figuur 6), dat niet afkomstig is van waterstof, heeft behalve de lijnen die in het spectrum I voorkomen nog een aantal extra lijnen. Dit spectrum is de zogenaamde Pickeringserie. Deze serie is met de formule 3 te beschrijven indien men voor m ook half- tallige waarden toelaat. f (uitgedrukt in R) 0,20 0,22 0,24 0,26 fig. 6 c. 1. Welke waarde van n moet men in de formule 3 gebruiken om spectrum II te verkrijgen? Licht het antwoord toe. 2. Welke waarden van 7m horen bij As respectievelijk B, ? Om de Pickeringserie met gehele getallen te kunnen schrijven voert men de getallen k en in waardoor in plaats van de formule 3 een nieuwe formule ontstaat: (4) waarin k> len 2menl= 2n. d. 1. Bepaal de waarde van x in formule 4. 2. Door welk ion wordt spectrum II uitgezonden? Licht het antwoord toe.
figuur bij de opgave7 Men heeft een homogene staaf BCDE-—FGHI. Deze staaf heeft een lengte / en een doorsnede 4. Tussen het vlak BCDE (vlak I) en het vlak FGHI (vlak II) is een constant potentiaalverschil AV= (zie figuur 7). fig. 7 Tussen 1 en II loopt een elektrische stroom. De hoeveelheid lading AQ die door de doorsnede A stroomt hangt af van het potentiaalverschil AV, de doorsnede A, de lengte /, de soortelijke geleiding en de tijd At. Er geldt: AQ = a. 1. Leid uit bovenstaande relatie een formule af voor de stroomsterkte in de staaf. 2. Leid het verband af tussen «en p (p is de soortelijke weerstand van het materiaal). Geheel analoog kan men het warmtetransport door geleiding beschouwen. Tussen de vlakken BCDE (vlak I) en FGHI (vlak II) bevindt zich een homogene staaf. Deze staaf heeft een doorsnede A en een lengte /. Vlak I heeft een constante temperatuur 7y en vlak II heeft een constante temperatuur (zie figuur 8). Tr > 81 Zie ommezijde
figuur bij de opgave8 Er stroomt energie van vlak I naar vlak II. Aangenomen wordt dat het energietransport tussen en II alleen kan plaatsvinden via de staaf. De hoeveelheid energie AQ die van naar II stroomt hangt af van het temperatuurverschil AT Ty, de lengte /, de doorsnede A, de tijd At en de soortelijke warmtegeleiding van de stof. De eenheid van de soortelijke warmtegeleiding in het Sl is b. Geef de relatie die het verband aangeeft tussen de hoeveelheid energie die door de doorsnede A stroomt en de andere grootheden. Analoog aan de elektrische weerstand R kan men spreken van de warmteweerstand c. Geef een formule voor de warmteweerstand Ry van de staaf. Een glazen plaat heeft een dikte van 3,00 mm en een oppervlakte van 1,00 m?. De constante temperatuur aan de ene kant van de glasplaat is 293 K,‚ aan de andere kant 263 K (zie figuur 9). \ glas = 1,000 fig. 9 d. 1. Bereken de warmteweerstand R‚,van de glazen plaat. 2. Bereken de hoeveelheid energie die per seconde door de plaat stroomt. 3. Teken op het bijgevoegde antwoordpapier in figuur A de temperatuur in de glasplaat als functie van de plaats. Men heeft twee identieke glazen platen a en b die elk een dikte hebben van 3,00 mm en een doorsnede van 1,00 m?. Deze platen worden op 3,00 mm van elkaar geplaatst. Tussen de glasplaten bevindt zich droge lucht (zie figuur 10). droge lucht = 0,025 De temperatuur van de linkerkant van glasplaat a is constant 293 K,‚ de temperatuur van de rechterkant van glasplaat b is constant 263 K.
figuur bij de opgaveT= 293 K T=263 K fig. 10 1. Bereken de warmteweerstand van de droge luchtlaag. 2. Bereken de warmteweerstand van het geheel (de twee glasplaten met daartussen de droge luchtlaag). 3. Bereken de hoeveelheid energie die per seconde door dit systeem gaat. 4, Teken op het bijgevoegde antwoordpapier in figuur B de temperatuur als functie van de plaats. Licht de tekening toe. Zie ommezijde
figuur bij de opgave10 Wanneer men een schip afmeert, slaat men een kabel om een paal op de kade. deze opgave is sprake van een koord dat om één of meerdere palen geslagen wordt. Er kan een wrijvingskracht tussen koord en paal optreden. De wrijvingscoëfficiënt tussen koord en paal noemt men f. A. Men heeft een koord om een paal geslagen over een hoek a en men trekt aan beide zijden met een even grote kracht (F)= De hoek tussen de krachten is dus — «) rad. (zie figuur 11). fig. 11 1. Bepaal (in grootte en in richting) de resultante R van de krachten die het koord op de paal uitoefent in het geval dat 2700 N en a= 2m rad. 2. Men laat Fy en elk 2700 N, maar slaat het touw nu zodanig om de paal dat hoek a kleiner is. Is de resultante van de krachten die het koord op de paal uitoefent nu groter , kleiner of gelijk aan de resultante uit vraag a. 1.? Licht het antwoord toe. Men maakt nu F) groter dan Omdat er een wrijvingskracht is, zal niet voor iedere Fj> F‚ het koord verschuiven. Er geldt dat het koord op zijn plaats blijft als: Bij de thans beschouwde combinatie van koord en paal geldt dat efa 2,5 alsa = rad. 1. Leid wiskundig af dat bij grotere F‚ ook het verschil (F) — F}), waarbij verschuiving optreedt, groter wordt. 2. Wat is hiervoor de natuurkundige reden?
figuur bij de opgaveMen heeft nu zo’n koord om drie zulke palen geslagen; bij elke paal is a= rad. (Zie figuur 12). Fj is nu zoveel groter dan F‚ dat het koord eenparig verschuift. Fj= 2700N. Paal 1 Paal 2 Paal 3 fig. 12 1. Toon aan dat in dit geval geldt de 156: r 2. Het koord verschuift 0,2 m. Hoeveel arbeid verricht F dan? 3. Hoe groot is de totale hoeveelheid warmte die tussen de drie palen en het koord ontwikkeld wordt ten gevolge van de wrijving als het koord 0,2 m verschuift? 4, Hoe verhouden zich de hoeveelheden ontwikkelde warmte bij paal 1 en paal 2? Licht het antwoord toe. EINDE