bronnen

Eindexamen nederlands vwo 2003, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 De tijdgeest en de doodstraf

In alinea 3 worden vergeldingsacties die door landen zijn uitgevoerd, besproken.
11p
Wat wordt de lezer daarmee over vergeldingsacties duidelijk gemaakt?
Duidelijk gemaakt wordt
A dat zulke vergeldingsacties net zo erg zijn als het toepassen van de doodstraf.
B dat zulke vergeldingsacties niet betrokken mogen worden in een discussie over de
doodstraf.
C dat zulke vergeldingsacties niet te rechtvaardigen zijn.
D dat zulke vergeldingsacties verworpen zouden moeten worden door principiële
tegenstanders van de doodstraf.
24p
Leg uit waarom de houding van de NAVO-landen bekritiseerd wordt.
Baseer je antwoord op gegevens uit alinea 6.
Gebruik maximaal 30 woorden.
Over het recht op leven wordt bij de berechting van individuele burgers anders geoordeeld
dan bij het ingrijpen van staten.
33p
Welke van de hier gegeven begrippen uit de tekst De tijdgeest en de doodstraf hebben met
het individu te maken en welke met de staat?
1 openbaar proces
2 onschuldige slachtoffers
3 vergeldingsacties
4 principiële stellingname
5 nationale veiligheid
6 openbare veiligheid
Neem onderstaande tabel over en vul de nummers in.
√(Individu)√(Staat)
“Wordt hier niet met twee maten gemeten?” (regels 80-81)
41p
Op welke inconsequentie wordt met deze zin gedoeld?
Baseer je antwoord op het tekstgedeelte van de alinea’s 3 t/m 9.
A Als het om individuen gaat, legt men andere maatstaven aan dan wanneer het om staten
gaat.
B Als staten tegen staten vechten, worden doorgaans geen consequente maatstaven
gehanteerd.
C Principes kunnen slechts in uitzonderlijke politieke omstandigheden op hun waarde getoetst
worden.
D Velen gaan alleen van een bepaald principe uit in een situatie waarin hun dat goed uitkomt.
51p
Op welk soort argumentatie berust het tekstgedeelte van de alinea’s 4 t/m 6 voornamelijk?
Argumentatie die gebaseerd is op
A feitelijke gegevens.
B oorzaken en gevolgen.
C overeenkomst of vergelijking.
D veronderstellingen.
De grondleggers van de idee der mensenrechten (zie alinea 15) hebben zich indertijd
expliciet voor de doodstraf uitgesproken.
61p
Hoe wordt dit historische gegeven in de tekst gebruikt?
A Als argument ter ondersteuning van de opvatting dat ideeën over beschaving tijdgebonden
zijn.
B Als argument ter ondersteuning van de opvatting dat mensenrechten en doodstraf elkaar niet
uitsluiten.
C Als voorbeeld van een primitieve vorm van beschaving.
D Als voorbeeld van meten met twee maten.
De tekst De tijdgeest en de doodstraf kan worden onderverdeeld in drie delen:
1 Inleiding
2 Motieven voor de doodstraf
3 Straf en tijdgeest
71p
Bij welke alinea begint het derde deel Straf en tijdgeest?
A alinea 12
B alinea 13
C alinea 14
D alinea 15
81p
Welke zin bevat de kerngedachte van de tekst?
A De acceptatie van de doodstraf past bij de huidige Amerikaanse cultuur met haar bij uitstek
democratische opvattingen.
B De principiële afwijzing van de doodstraf past bij de huidige Europese cultuur met haar
sterke nadruk op mensenrechten.
C De principiële veroordeling van de doodstraf als onbeschaafd komt neer op het
verabsoluteren van een zienswijze die in feite tijd- en cultuurgebonden is.
D Europese landen die de doodstraf principieel afwijzen, meten bij de idee van de
mensenrechten met twee maten.
91p
Welke bewering over de doodstraf is, gelet op de tekst, het standpunt van de auteur?
A Alleen in extreme omstandigheden als oorlog is de doodstraf gerechtvaardigd.
B De doodstraf dient men principieel te verwerpen.
C Een beschaafde staat zou nooit of te nimmer zijn toevlucht moeten nemen tot de doodstraf.
D Het uitbannen van de doodstraf als strafmaatregel getuigt van een hoog beschavingspeil.
fragment 1 Marjonne Maan
(Deelnemer aan een internetdiscussie over de tekst ‘De tijdgeest en de doodstraf’)
Mijns inziens is ons rechtssysteem niet gebaseerd op het recht op wraak en vergelding, hoe
menselijk en begrijpelijk deze gevoelens ook zijn. Uitgangspunt moet zijn hoe misdaden
voorkomen dienen te worden. Dit kan bijvoorbeeld door het bieden van psychische hulp en
begeleiding aan criminelen. In het ergste geval lijkt levenslange opsluiting de enige vorm van
preventie te zijn. Of dit erger is dan de doodstraf doet niet ter zake: iemand vermoorden is altijd
een misdrijf, ook als de moordenaar de staat zelf is.
101p
Wat zal vermoedelijk het oordeel zijn van de auteur van de tekst De tijdgeest en de
doodstraf over de stellingname in tekstfragment 1?
A Hij zal het ermee eens zijn dat een staat beter niet tot de doodstraf over kan gaan, maar hij
zal niet uitsluiten dat de doodstraf ooit weer toegepast zal worden.
B Hij zal het ermee eens zijn dat voor een staat dezelfde normen gelden als voor een individu.
C Hij zal het niet met de stellingname uit tekstfragment 1 eens zijn, omdat hij andere
opvattingen heeft over de uitgangspunten van ons rechtssysteem.
D Hij zal het niet met de stellingname uit tekstfragment 1 eens zijn, omdat hij principiële
bezwaren tegen de doodstraf relativeert.
111p
In hoeverre wordt in tekstfragment 1 het onderwerp ‘de doodstraf’ anders besproken dan in
de tekst De tijdgeest en de doodstraf gebeurt?
A In tekstfragment 1 wordt een principieel standpunt ingenomen, terwijl in de tekst De
tijdgeest en de doodstraf alleen standpunten van andere wetenschappers besproken worden.
B In tekstfragment 1 wordt, evenals in de tekst De tijdgeest en de doodstraf gebeurt, ingegaan
op het vergeldingsmotief, maar dit wordt in de tekst De tijdgeest en de doodstraf niet in
verband gebracht met het begrip ‘beschaving’.
C In tekstfragment 1 wordt niet zozeer, zoals in de tekst De tijdgeest en de doodstraf gebeurt,
de aandacht gericht op de doodstraf, maar meer op de preventie van misdaden.
In alinea 11 van de tekst De tijdgeest en de doodstraf wordt een bepaalde publicatie uit
The New Republic aangehaald, waarin een Amerikaanse reactie wordt gegeven op de kritiek
uit Europa.
122p
Waaruit bestaat het verwijt dat aan het adres van de Amerikanen wordt gemaakt?
Gebruik maximaal 15 woorden.
132p
Met welk argument verdedigen de Amerikanen hun eigen standpunt?
Gebruik maximaal 15 woorden.
143p
Welke drie bezwaren kunnen de Amerikanen of zouden de Amerikanen kunnen inbrengen
tegen het Europese standpunt?
Nummer de afzonderlijke bezwaren. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte van de
alinea’s 10 tot en met 12 van de tekst De tijdgeest en de doodstraf.
fragment 2 Marc Kroes
(Deelnemer aan een internetdiscussie over de tekst ‘De tijdgeest en de doodstraf’)
Een van de vragen bij de discussie over de doodstraf in Nederland is of levenslange gevangenis-
straf erger is dan de doodstraf. Dat is een puur subjectieve kwestie.
Een ander argument kwam van het Amerikaanse blad The New Republic, dat stelde dat de
meerderheid in Europa voor de doodstraf was. Is dat echt zo? Kennis van de gang van zaken bij
de doodstraf zou de opvattingen van velen wel eens grondig kunnen veranderen. Bovendien
heeft het volk democratisch gekozen voor partijen die de doodstraf niet in hun programma
opgenomen hebben.
Een zeer belangrijk argument is het onomkeerbaarheidsprincipe. Als een persoon geëxecuteerd
is, is er geen weg terug meer. Bij een gevangenisstraf daarentegen is er de mogelijkheid een
eventuele fout ongedaan te maken.
Ik ben tegen de doodstraf, maar voor een zuivere discussie.
154p
Met welke twee argumenten onderbouwt de auteur van tekstfragment 2, Marc Kroes, zijn
bezwaar tegen de opvatting van het blad The New Republic?
In tekstfragment 2 wordt het onomkeerbaarheidsprincipe een belangrijk argument genoemd
tegen de doodstraf.
161p
Van welk type argument is hier sprake?
Een argument op basis van
A geloof
B gevolgen
C gezag
De auteur van tekstfragment 2 zegt vooral uit te zijn op een ‘zuivere discussie’.
171p
Hoe kan de bijdrage aan de discussie zoals in de tekst De tijdgeest en de doodstraf is
verwoord het beste getypeerd worden?
In de tekst De tijdgeest en de doodstraf
A wordt een neutrale beschrijving gegeven van maatschappelijke standpunten met betrekking
tot de doodstraf.
B wordt geprobeerd aan te tonen dat de doodstraf op verkeerde gronden wordt gelegitimeerd.
C wordt geprobeerd de discussie over de doodstraf in de juiste historische context te plaatsen.
D wordt ingegaan op inconsequente redeneringen en verabsolutering van zienswijzen inzake
de doodstraf.

opgave 2Tekst 2 Democratie gaat zonder debat failliet

1820p
Maak een goedlopende samenvatting in correct Nederlands van de tekst Democratie gaat
zonder debat failliet in maximaal 180 woorden.
Zorg ervoor dat deze samenvatting begrijpelijk is voor iemand die de oorspronkelijke tekst
niet kent.
Neem in je tekst op:
• de centrale stelling;
• de vier belangrijkste ondersteunende argumenten;
• de consequentie die het politieke klimaat in Nederland heeft voor de wijze waarop politici
hun taak uitvoeren;
• welk gevolg die taakuitvoering heeft voor het imago van de politiek en welk oordeel
daarover wordt uitgesproken;
• welke remedie voor de geschetste problematiek wordt voorgesteld.
√(Einde)
Lees verder