opgave 1Tekst 1 Pleidooi voor onzekerheid
11p
Welke omschrijving geeft het meest duidelijk weer wat met ‘de zoekende
spreker’, genoemd in de eerste alinea, wordt bedoeld?
De zoekende spreker zoekt in het debat
A een stevige confrontatie met tegenstribbelende opponenten om zo de kracht
van de eigen doordachte redenering te laten zien.
B naar een verfijning van de argumentatie om zo beter zicht te krijgen op eigen
standpunten en die van de opponenten.
C naar passende formuleringen voor vaststaande opvattingen en ideeën om
daarmee opponenten van hun ongelijk te overtuigen.
D twijfels in de argumentatie van de ander waarmee hij de visie van zijn
opponenten onderuit kan halen.
De tekst kan door middel van onderstaande kopjes in achtereenvolgens vier
delen worden onderverdeeld:
Deel 1: Afbrokkeling van nuance en onzekerheid in het publieke debat
Deel 2: Het indirecte effect van de veeleisende kiezers op het debat
Deel 3: Verkeerde voorstelling van en belemmeringen voor het debat
Deel 4: De weg naar een beter debat
21p
Bij welke alinea begint deel 2?
A alinea 3
B alinea 4
C alinea 5
D alinea 6
31p
Bij welke alinea begint deel 3?
A alinea 7
B alinea 8
C alinea 9
D alinea 10
41p
Bij welke alinea begint deel 4?
A alinea 11
B alinea 12
C alinea 13
D alinea 14
“Het lijkt er soms zelfs op dat de stelling van de Pruisische generaal Clausewitz
‘Oorlog is de voortzetting van politiek met andere middelen’ omgedraaid wordt
en dat de politiek – en in bredere zin het debat – wordt gezien als de
voortzetting van de oorlog met andere middelen.” (regels 32-39)
51p
Welke tekortkoming in politieke debatten kan uit deze zin worden afgeleid?
Uit deze zin kan worden afgeleid dat in politieke debatten
A te vaak onjuiste feiten worden ingebracht.
B te veel de nadruk ligt op onwrikbare opvattingen.
C te weinig over echte politiek wordt gesproken.
D te zeer de cultuur van zelfverheerlijking overheerst.
62p
Welke verandering van het debat heeft plaatsgevonden in de periode van het
cultuurrelativisme en postmodernisme? Zie alinea 4.
Gebruik niet meer dan 15 woorden.
72p
Welk gesignaleerd verwijt aan het adres van het cultuurrelativisme leidde tot een
andere houding in het debat? Zie alinea 4.
Gebruik niet meer dan 15 woorden.
“Het uitgangspunt zou moeten zijn dat een debat ertoe dient om de kwaliteit van
ons denken naar een hoger niveau te tillen.” (regels 46-50)
81p
Welk uitgangspunt is dan nu veelal gebruikelijk?
93p
Leg uit waarom ‘pacificatie’ (regel 153) een belemmering vormt voor het debat.
Gebruik niet meer dan 20 woorden.
102p
Wat zijn, gelet op alinea 10 en 11, de twee belangrijkste belemmeringen voor
het goede debat?
111p
Wat is ten aanzien van het debat volgens Paul Cliteur het voordeel van ‘een
moreel Esperanto’? Zie alinea 12.
121p
Wat is de belangrijkste functie die alinea 10 heeft ten opzichte van de
omringende tekst? Kies uit: deel van een opsomming, gevolg, oorzaak,
tegenstelling, verklaring, weerlegging.
131p
Wat is de belangrijkste functie die alinea 13 heeft ten opzichte van de
omringende tekst? Kies uit: advies, oorzaak, tegenstelling, uitwerking,
verklaring, voorbeeld.
141p
Wat is de belangrijkste functie die alinea 14 ten opzichte van de overige tekst
heeft?
Kies uit: aanbeveling, samenvatting, uitwerking, tegenstelling, verklaring,
voorwaarde.
“Wat ik me nu afvraag, is of de richting waarin het publieke debat zich in
Nederland ontwikkelt de biotoop oplevert waarin mijn zoekende spreker het best
gedijt.” (regels 16-20)
151p
Levert deze richting de gewenste biotoop op?
A Ja, want het huidige publieke debat wordt veelal gedomineerd door naar
fijnzinnigheid en nuance strevende sprekers.
B Ja, want het huidige publieke debat wordt veelal gevoerd door stoutmoedige
politici die principes in twijfel durven te trekken.
C Nee, want het huidige publieke debat wordt gedomineerd door al te
doelgerichte, weinig diepgang zoekende debaters.
D Nee, want het huidige publieke debat wordt geleidelijk aan rauwer en
agressiever van toonzetting.
161p
Met welk argument dat kan worden afgeleid uit alinea 13, keert de schrijver zich
tegen het hanteren van principes in het debat?
Principes
A hebben een amorele kant.
B kunnen nauwelijks worden waargenomen.
C staan verder denken in de weg.
D zijn in de kern antidemocratisch.
171p
Welke van onderstaande uitspraken geeft het beste het tekstdoel van de tekst
weer?
De tekst heeft als doel de lezer
A ervan te overtuigen dat nuance en onzekerheid polarisatie in het debat
kunnen voorkomen.
B ervan te overtuigen dat nuance en onzekerheid voorwaarde zijn voor een
goed debat.
C te laten nadenken over nuance en onzekerheid in het debat in relatie tot het
integratiebeleid.
D te laten nadenken over nuance en onzekerheid in het debat in relatie tot
principes van burgers.
tekstfragment 1
Onderstaand fragment viel te lezen op internet, pal voor de verkiezingen in
2010.
Met stijgende verbazing volg ik de verkiezingsdebatten op tv. De grote verrassing is
voor mij niet Mark Rutte of Emile Roemer, maar de kandidaat van een andere partij.
Deze voorman heeft een geheel nieuwe debattechniek geïntroduceerd: het hakkelen.
Veel mensen kijken met kromme tenen toe hoe hij dat doet. Het begint met een vraag
die feitelijke dossierkennis betreft. Dan zie je hem enkele seconden verwilderd voor
zich uit kijken. Vervolgens erkent hij ruiterlijk dat hij de betreffende gegevens niet
paraat heeft: eigenlijk een doodzonde in de debattechniek, want dat moet je nooit
doen natuurlijk. Je hoort dan gewoon een heel ander verhaal af te steken
en en passant op te merken dat het wel ongeveer zus en zo zal zitten met die
cijfers, maar dat dit niet de cruciale kwestie is waar het om draait. Maar deze
partijman is eerlijk. Veel te eerlijk als je het mij vraagt. En toch is deze wijze van
opereren briljant te noemen. Want het echte wapen wordt door hem hierna pas in
stelling gebracht. Als hij na zijn excuus voor zijn onwetendheid alsnog een antwoord
gaat formuleren, doet hij iets nieuws, iets wat ongehoord is voor een doorgewinterd
politicus. Hij gaat hakkelen.
Deze strategie werkt als een tierelier. Zijn onvermogen in het debat heeft mij de
schellen van de ogen doen vallen. Het gaat helemaal nergens meer over in de
televisiedebatten. Wat we nodig hebben, is dus iemand die daar eigenlijk niet aan
mee wil doen, iemand die faalangst krijgt tussen al dat onzinnige gekissebis. Dat is
pas echt. De echtheid straalt ervan af. Dat gehakkel maakt deze spreker tot een
onweerstaanbare televisiepersoonlijkheid. Hij breekt wat je noemt dwars door het
scherm heen rechtstreeks de huiskamer in.
Ik voorspel dat over een paar jaar door mediadeskundigen zal worden beweerd dat
deze historische verschijning van een hakkelende premierkandidaat het begin van
het einde heeft gemarkeerd van het verkiezingsdebat op tv. De formule werkt niet
meer. In Amerika zijn ze ooit gaan denken dat je verkiezingen kunt winnen door een
goede debatperformance voor de tv-camera. Die mythe is een halve eeuw geleden
ontstaan toen John F. Kennedy de verkiezingen won van de gedoodverfde winnaar:
Richard Nixon. Er is nadien een reeks van boeken verschenen over hoe dat debat is
verlopen. Nixon zat te zweten en Kennedy niet. Nixon had zich niet geschminkt en
Kennedy wel. De Amerikanen luisterden helemaal niet naar wat deze beide heren
zeiden, maar ze zagen hoe ze het zeiden. Het ging om het uiterlijk, niet om de
inhoud. Dat was het begin van de mediacratie. Wie wint voor de camera is de
winnaar. Nu is deze wet omgekeerd. De twijfelaar gaat winnen omdat hij verliest voor
de camera. Er is een nieuwe mediawet ontdekt: the loser takes it all.
naar: Huub Mous
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Tussen de zoekende spreker uit de tekst ‘Pleidooi voor onzekerheid’ en de
hakkelende spreker uit het fragment zijn verschillen en overeenkomsten aan te
wijzen aangaande hun gedrag in het debat.
183p
Noem eerst één belangrijke overeenkomst, en noem dan één belangrijk verschil
tussen deze twee sprekers.
Zowel in de tekst ‘Pleidooi voor onzekerheid’ als in tekstfragment 1 worden
direct en indirect een aantal kenmerken genoemd waaraan hedendaagse
deelnemers aan het publieke debat menen te moeten voldoen.
193p
Noem of herleid uit de tekst ‘Pleidooi voor onzekerheid’ twee van zulke
kenmerken en uit tekstfragment 1 één.
“De twijfelaar gaat winnen …” (voorlaatste regel tekstfragment 1)
201p
Op welk type argument is deze bewering gebaseerd?
Op een argument op basis van
A een algemeen waardeoordeel.
B een onderzoek.
C een vermoeden.
D feiten.
