opgave 1Tekst 1 In je hoofd
Een eerste alinea van een tekst kan diverse functies hebben.
11pWelke functie heeft alinea 1, naast het wekken van de belangstelling van
de lezer, vooral?
de aanleiding voor het schrijven van de tekst noemen
de vragen formuleren waarop de tekst antwoord geeft
het maatschappelijk belang van het onderwerp van de tekst
formuleren
het problematiseren van een kernbegrip uit de tekst
Na de inleiding (alinea 1) kan de tekst ‘In je hoofd’ door middel van
tussenkopjes in achtereenvolgens vier delen worden onderverdeeld:
1 Psychische problemen in een complexe samenleving
2 Acceptatie van psychische problemen
3 Hoge eisen voor kinderen met psychische problemen
4 Bagatellisering van psychische problemen
21pBij welke alinea begint deel 3 ‘Hoge eisen voor kinderen met psychische
problemen’?
31pBij welke alinea begint deel 4 ‘Bagatellisering van psychische problemen’?
41pWelke omschrijving geeft het meest duidelijk weer wat wordt bedoeld met
de “‘maatschappelijke randen’ waar mensen terechtkunnen” (regels 46-
48)?
Daarmee wordt bedoeld:
werk dat als ‘ouderwets’ gezien kan worden.
werk dat simpel of routinematig van aard is.
werk dat veelal buitenshuis plaatsvindt.
werk waarin voornamelijk laagopgeleiden terechtkomen.
In alinea 5 staat een tegenstelling centraal.
52pLeg uit welke tegenstelling dat is. Gebruik voor je antwoord niet meer dan
15 woorden.
Functies van afzonderlijke alinea’s zijn te benoemen met begrippen als:
definitie, gevolg, hypothese, oorzaak, oplossing, samenvatting, stelling,
toelichting, verklaring, voorwaarde.
61pWat is de functie van alinea 2 binnen het tekstgedeelte dat loopt van
alinea 1 tot en met alinea 5?
Kies voor het antwoord een van de bovengenoemde begrippen.
71pWat is de functie van alinea 3 binnen het tekstgedeelte dat loopt van
alinea 1 tot en met alinea 5?
Kies voor het antwoord een van de bovengenoemde begrippen.
81pWat is de functie van alinea 4 binnen het tekstgedeelte dat loopt van
alinea 1 tot en met alinea 5?
Kies voor het antwoord een van de bovengenoemde begrippen.
In alinea 9 vind je een redenering. Deze redenering kun je met behulp van
een aantal functiewoorden weergeven.
93pNeem de nummers van de onderstaande zinnen over en noteer
daarachter de juiste functiewoorden. Kies uit de volgende functiewoorden:
afweging, constatering, definitie, gevolg, nuancering, onderbouwing,
oorzaak, overeenkomst, relativering, samenvatting, tegenwerping,
toegeving, toelichting, voorbehoud.
“Dan wordt onmiddellijk de rode vlag van ‘medicalisering van normaal
gedrag’ gehesen.” (regels 105-107)
101pWat wordt met de geciteerde zin bedoeld?
In zulke gevallen wordt direct
aandacht gevraagd voor het gesignaleerde gedrag.
geprotesteerd tegen medische behandeling van het gesignaleerde
gedrag.
het gevaar van het gesignaleerde gedrag voor de omgeving
benadrukt.
medische hulp ingeroepen om het gesignaleerde gedrag te
behandelen.
112pWelke drie van de volgende beweringen zijn in overeenstemming met de
inhoud en strekking van de tekst ‘In je hoofd’?
1 Autisten komen terecht in beroepen waarin weinig scholing vereist is.
2 De omgeving en degenen die ‘normaal functioneren’, dienen zich aan
te passen aan de ‘niet normaal functionerenden’ en niet omgekeerd.
3 Een belangrijk verschil tussen ‘normale’ en ‘niet-normale’ mensen is
dat ‘normale’ mensen in staat zijn hun gedrag onder controle te
houden.
4 Het voortdurend benadrukken van het disfunctioneren van ‘niet-
normale’ mensen vergroot het probleem.
5 Medicatie in combinatie met psychotherapie is de meest adequate
oplossing voor kinderen met psychische problemen.
6 Medicatie is noodzakelijk om kinderen met psychische problemen te
helpen.
7 Psychische aandoeningen worden vaak onderschat, omdat veel
mensen bij zichzelf ook trekjes herkennen van zo’n aandoening.
8 Wat ‘normaal’ is, hangt af van de omgeving waarin je verkeert.
121pWelke bewering geeft het beste de hoofdgedachte van de tekst ‘In je
hoofd’ weer?
In onze huidige complexe samenleving kan het beste een aparte
omgeving gecreëerd worden voor mensen die deze complexiteit niet
aankunnen.
In onze huidige complexe samenleving moeten mensen met
psychische aandoeningen geholpen worden door aanpassingen aan
de omgeving en zo nodig medicatie.
In onze huidige complexe samenleving vallen helaas steeds meer
mensen buiten de boot, die vroeger wél goed konden functioneren.
In onze huidige complexe samenleving worden psychische problemen
steevast teruggevoerd op maatschappelijke structuren en dat moet
veranderen.
tekstfragment 1
(…) Ten derde is de medicalisering aan de prestatiemaatschappij of no- risk society te wijten. We accepteren geen afwijkingen van de norm of risico’s meer. Een kind dat niet goed presteert op school, heeft ADHD of een andere psychische stoornis. Het is niet vreemd dat Thea Heeren, bestuurder van GGZ Centraal, in de praktijk ziet dat mensen de ‘kleine DSM’ (een samenvatting van het grote handboek) gebruiken om te kijken of ze een bepaalde stoornis hebben. Kunnen ze alle criteria op een checklist afvinken, dan vinden ze dat ze een ziekte hebben waarvoor ze een behandeling moeten krijgen. In de toekomst is een gezond persoon waarschijnlijk iemand wiens erfelijk materiaal nog niet onderzocht is. Diagnoses zullen steeds vroeger gesteld worden. En we zullen eisen dat aan gediagnosticeerde ziektes ook iets wordt gedaan door de medici. Maar zullen we ons niet doodongelukkig voelen, vooral als er geen behandeling voor de ziekte mogelijk blijkt? Of slikken gezonde mensen straks pillen om zich nog beter te voelen? naar: Giovanni Wouters, ‘Farmaceuten bedenken constant nieuwe aandoeningen’ uit: de Volkskrant, 13 augustus 2011
Tussen tekst 1 en tekstfragment 1 is een overeenkomst aan te wijzen als
het gaat om de oorzaak van het niet-functioneren van mensen.
132pWat is de belangrijkste overeenkomst? Gebruik voor je antwoord niet
meer dan 25 woorden.
Tussen tekst 1 en tekstfragment 1 is er een verschil aan te wijzen als het
gaat om de diagnose van psychische problemen.
143pWat is in dit opzicht het belangrijkste verschil? Gebruik voor je antwoord
niet meer dan 50 woorden.
“In de toekomst is een gezond persoon waarschijnlijk iemand wiens
erfelijk materiaal nog niet onderzocht is.” (tekstfragment 1)
Een kritische lezer kan in deze bewering een drogreden zien.
151pWelke van onderstaande drogredenen kan in deze bewering worden
gezien?
een cirkelredenering
een onjuist beroep op causaliteit
het maken van een verkeerde vergelijking
het overdrijven van de gevolgen
tekstfragment 2
Hooggeachte mevrouw Schippers, (1) Misschien kunt u het ons uitleggen. Wat is het verschil tussen een patiënt met een manisch-depressieve stoornis en iemand die lijdt aan multiple sclerose? Beiden vertonen immers veranderingen in hun gedrag. Beide aandoeningen hebben een periodiek beloop. De beide ziekten treffen gelijkelijk mensen in de bloei van hun leven. (…) (2) Als het u niet lukt om ons het verschil tussen deze psychiatrische en ‘somatische’ stoornissen uit te leggen, kunt u dan verduidelijken waarom u voorstelt om een – verhoogde – eigen bijdrage te eisen van de psychiatrische patiënten en niet van patiënten die lijden aan andere (hersen)aandoeningen? (…) (3) Wij kunnen uw voorstel niet anders uitleggen dan als een terugval op gedachtegoed waartegen Philippe Pinel, die de psychiatrische patiënt letterlijk en figuurlijk uit zijn ketenen bevrijdde, al meer dan tweehonderd jaar geleden in opstand kwam: de waan dat psychiatrische ziekten geen echte ziekten zouden zijn. naar: een open brief van de hoogleraren psychiatrie van de acht academische ziekenhuizen aan minister Edith Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport uit: NRC Handelsblad, 21 juni 2011
Tekstfragment 2 benoemt expliciet het standpunt dat er geen verschil te
maken is tussen lichamelijke en psychische stoornissen. De hoofdtekst
suggereert ook dat dit verschil niet gemaakt behoort te worden.
161pUit welke alinea van de hoofdtekst blijkt deze opvatting het sterkst?
Een schrijver kan gebruikmaken van verschillende soorten argumentatie.
171pWat voor soort argumentatie wordt gebruikt in alinea 3 van
tekstfragment 2?
De argumentatie in alinea 3 berust op
autoriteit.
overeenkomst.
voorbeeld.
opgave 2Tekst 2 Het recht om de gordijnen te mogen sluiten
De inleiding van een tekst kan verschillende functies hebben, zoals:
1 de aanleiding voor het schrijven van de tekst noemen
2 de hoofdgedachte van de tekst formuleren
3 de structuur van de rest van de tekst aanduiden
4 de vraag stellen die in de tekst beantwoord wordt
181pWelke van bovenstaande functies heeft de inleiding (alinea 1) van de
tekst ‘Het recht om de gordijnen te mogen sluiten’ vooral?
Hieronder staan in willekeurige volgorde vier tussenkopjes die in de tekst
‘Het recht om de gordijnen te mogen sluiten’ gebruikt zouden kunnen zijn:
1 Gebrek aan privacy
2 Aantasting van de rechtsorde
3 Privacy in de media
4 Toenemende inbreuk op privacy
191pWelk van deze tussenkopjes zou het beste passen boven alinea 3?
201pWelk van deze tussenkopjes zou het beste passen boven alinea 6?
212pWelke drie van onderstaande functies vervult het tekstgedeelte dat
bestaat uit alinea 5 tot en met 7 het meest?
Het bewuste tekstdeel geeft
1 antwoord op de vraag waarom privacy van algemeen belang is.
2 argumenten bij de stelling dat we recht op privacy (nodig) hebben.
3 een nuancering van het standpunt ‘Ik heb niets te verbergen’.
4 een uitwerking van de vraagstelling met hoeveel privacy we toe
kunnen.
5 een weerlegging van het argument ‘Ik heb niets te verbergen’.
6 een weerlegging van het idee dat privacy fundamenteel is voor de
rechtsstaat.
In alinea 6 wordt een argumentatie opgezet die in alinea 7 eindigt met de
volgende conclusie: “Het onschuldbeginsel … toekomstige verdachten.”
(regels 138-141).
Een kritische lezer kan zich afvragen of het gerechtvaardigd is om deze
conclusie te trekken.
221pWelke van onderstaande drogredenen kan de kritische lezer in genoemde
argumentatie zien?
ontduiken van de bewijslast
overdrijven van de gevolgen
overhaaste generalisatie
“Een nationale DNA-database zou er mooi in passen.” (regels 124-126)
231pWaarom zou zo’n nationale DNA-database daar goed in passen?
Omdat een nationale database
de pijler van de rechtsstaat op het gebied van de privacy helpt
beschermen.
een efficiënt registratiemiddel is voor verzekeringsmaatschappijen en
bedrijfsleven.
gegevens verzamelt die de overheid kan gebruiken als haar dat goed
uitkomt.
Uit de tekst ‘Het recht om de gordijnen te mogen sluiten’ zijn meerdere
algemene argumenten af te leiden die vanuit het perspectief van de
burger pleiten vóór het verzamelen van informatie door overheid en
bedrijven.
242pNoem twee van die algemene argumenten.
251pWat is de hoofdgedachte van de tekst ‘Het recht om de gordijnen te
mogen sluiten’?
De attitude van de burger draagt in hoge mate bij aan het verminderen
van privacy.
De informatie die overheid en bedrijven vergaren, geeft deze te veel
macht over mensen.
Het recht op privacy is voor de media een nieuwsitem dat niet serieus
genomen wordt.
Inperking van het recht op privacy is noodzakelijk om onze veiligheid
te garanderen.
tekstfragment 3
Volgens mij is de overheid volledig doorgeslagen. Zij wil steeds meer informatie verzamelen, want volledige doorzichtigheid en controle op de burgers is uiteindelijk het ideaal van iedere staatsmachthebber. De staat lijkt een wezenlijk autonoom machtsorgaan dat een eigen dynamiek kent. De burgers worden door de overheid gezien als potentieel gevaarlijk en gericht tegen de gevestigde ‘orde’. Democratie is het middel bij uitstek om de burger stoom te kunnen laten afblazen. Maar voor een staat zonder de machtsintentie op controle van de burger kan niet worden gekozen. Het recht op ‘privacy’ functioneert nog slechts als illusie, aangezien alles in naam van de Staat al te weten valt over de burger. De techniek zal deze ontwikkeling nog verder perfectioneren. De discussie over privacy is slechts een achterhoedegevecht. naar: een blog op internet, www.nrc.nl, Marius van Huygen in reactie op Jensma
265pWelke twee verschillen ten opzichte van het vraagstuk van de privacy zijn
er tussen de inhoud van tekstfragment 3 en de inhoud van de hoofdtekst
‘Het recht om de gordijnen te mogen sluiten’? Benoem per verschil beide
zienswijzen. Gebruik voor je antwoord niet meer dan 80 woorden.
opgave 3Tekst 3 Ik heb niets te verbergen
Het middendeel van de tekst ‘Ik heb niets te verbergen’ bestaat uit de
alinea’s 3 tot en met 8.
271pWelk kopje past het beste boven dit middendeel?
De bureaucratische overheid
Opvattingen over privacy
Sterke en zwakke argumenten
Veiligheid boven privacy
Het slot van de tekst ‘Ik heb niets te verbergen’ bestaat uit de alinea’s 9
en 10.
281pWelk kopje past het beste boven het slot van deze tekst?
Bescherming van het individu garanderen
Data-opslag aan banden
De burger als beklaagde
Democratische principes respecteren
Functies van tekstdelen zijn te benoemen met begrippen als: advies,
afweging, constatering, definitie, gevolg, onderbouwing, oplossing,
samenvatting, toelichting, verklaring, voorbehoud.
292pWelke twee van bovengenoemde functies vervult het tekstdeel van alinea
9 en 10 ten opzichte van de rest van de tekst ‘Ik heb niets te verbergen’?
301pVan wat voor soort argumentatie wordt hoofdzakelijk gebruikgemaakt in
alinea’s 6 tot en met 8 van de tekst ‘Ik heb niets te verbergen’?
van argumentatie op basis van
causaliteit
feiten
gezag
vergelijking
312pWelke twee van onderstaande beweringen zijn in overeenstemming met
de inhoud en strekking van de tekst?
1 De burger is tolerant tegenover de informatie verzamelende overheid,
omdat hij sterk vertrouwt op de veiligheid die de overheid hem biedt.
2 De vergelijking met de rechtbank wordt gemaakt om aan te geven dat
de overheid onterecht allerlei persoonlijke gegevens verzamelt.
3 Het belangrijkste bij privacy is dat je als burger zaken die anderen
niets aangaan, altijd geheim moet kunnen houden.
4 Het is de taak van de overheid om na een zorgvuldig debat te komen
tot adequate regelgeving met betrekking tot het verzamelen van
persoonlijke gegevens.
5 In een samenleving waarin de veiligheid onder druk staat, kiest de
burger toch eerder voor privacy dan voor veiligheid.
6 Onbedoeld vergroot de overheid met privacyschendingen haar macht
over burgers.
In alinea 7 wordt gesteld: “Het bureaucratisch gegenereerde profiel begint
de persoon te overwoekeren”. (regels 104-106)
322pLeg uit wat met deze beeldspraak wordt bedoeld. Gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
De strekking van de tekst ‘Ik heb niets te verbergen’ kan worden
samengevat door de volgende zin met twee voorwaarden aan te vullen.
“Privacy mag ondergeschikt zijn aan veiligheid wanneer de burger …”
332pVat bedoelde twee voorwaarden samen. Gebruik voor je antwoord niet
meer dan 25 woorden.
Bij overschrijding van het maximum aantal woorden vindt puntenaftrek
plaats.
Vragen die betrekking hebben op tekst 2 en tekst 3 gezamenlijk
Hieronder staan vijf uitspraken over de teksten ‘Het recht om de gordijnen
te mogen sluiten’ (tekst 2) en ‘Ik heb niets te verbergen’ (tekst 3).
342pWelke drie van onderstaande uitspraken zijn juist? Noteer de nummers.
1 Beide teksten hebben als onderwerp: de invloed van privacy-
wetgeving op de veiligheid.
2 De teksten hebben een verschillend doel: de tekst ‘Het recht om de
gordijnen te mogen sluiten’ (tekst 2) heeft een betogend karakter,
terwijl de tekst ‘Ik heb niets te verbergen’ (tekst 3) een uiteenzettend
karakter heeft.
3 In beide teksten wordt een groot belang gehecht aan de rechten van
de burger die door het verzamelen van data gevaar lopen.
4 In beide teksten wordt er bij de argumentatie sterk geleund op
argumenten die ontleend worden aan autoriteiten en op morele
argumenten.
5 In beide teksten wordt ingegaan op de vraag ‘Wat is privacy in een
democratische samenleving?’
In beide teksten wordt een beeld geschetst van wat er gebeurt als de
individuele privacy niet meer gerespecteerd wordt.
353pWelke twee gevolgen kan het volgens beide teksten voor de burger
hebben wanneer de privacy niet meer gerespecteerd wordt? Gebruik voor
je antwoord niet meer dan 25 woorden.
Beide teksten gaan over privacy, maar beide teksten proberen een
antwoord te geven op een andere hoofdvraag.
363pFormuleer voor elk van de teksten de hoofdvraag waarop de tekst het
antwoord geeft. Gebruik voor je antwoord niet meer dan 60 woorden.
In het slot van de tekst ‘Ik heb niets te verbergen’ (tekst 3) wordt
aangegeven dat de overheid de taak heeft te zorgen voor transparantie
van en toezicht op de verzamelde gegevens door de overheid.
371pCiteer uit alinea 4 tot en met 7 van de tekst ‘Het recht om de gordijnen te
mogen sluiten’ (tekst 2) de zin die deze visie bevestigt.
In de tekst ‘Het recht om de gordijnen te mogen sluiten’ (tekst 2) wordt
gesproken over de condition humaine. (regel 80)
382pGeef uit de tekst ‘Ik heb niets te verbergen’ (tekst 3) een viertal concrete
voorbeelden van aantasting van deze condition humaine.
De mens zoekt al heel lang naar een samenleving die lijkt op een
Het is een lust om te ontdekken dat er een maatschappij is die lijkt op
Het is moeilijk om mensen de attitude bij te brengen die nodig is in
Het kost veel tijd om een samenleving te maken die lijkt op een
