opgave 1Deel 1 Straattaal
Lees tekst 1.
In alinea 1 tot en met 3 van tekst 1 worden onderzoeken besproken onder
eentalige en tweetalige kinderen en onder Marokkaans-Nederlandse
jongeren. Uit deze onderzoeken wordt een conclusie getrokken.
11pWelke conclusie is dat, gelet op alinea 1 tot en met 3?
Eentalige en tweetalige kinderen maken vaak meer fouten in
lidwoordgebruik dan Marokkaans-Nederlandse jongeren.
Eentalige kinderen maken vaak meer fouten in lidwoordgebruik dan
tweetalige kinderen en Marokkaans-Nederlandse jongeren.
Tweetalige kinderen en Marokkaans-Nederlandse jongeren maken
vaak meer fouten in lidwoordgebruik dan eentalige kinderen.
Tweetalige kinderen maken vaak meer fouten in lidwoordgebruik dan
eentalige kinderen en Marokkaans-Nederlandse jongeren.
Uit alinea 3 tot en met 5 kun je twee algemene oorzaken afleiden van het
onjuist gebruik van lidwoorden onder Marokkaans-Nederlandse jongeren.
22pNoem deze twee oorzaken.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord in totaal niet meer dan 25 woorden.
Stel, je wilt advies geven over hoe het onderwijs moet omgaan met het
onjuist lidwoordgebruik onder jongeren.
32pWelke twee van onderstaande vijf adviezen zijn dan het meest in lijn met
alinea 5 en 6?
Noteer de nummers van de twee juiste adviezen.
Het onderwijs moet jongeren leren
1 dat een onjuist gebruik van lidwoorden geen probleem is.
2 dat ze lidwoorden in alle situaties correct moeten gebruiken.
3 hoe taalgebruik zoals lidwoordgebruik varieert per taalsituatie.
4 hoe ze creatief kunnen zijn door te spelen met lidwoorden.
5 in welke context ze lidwoorden wel en niet naar eigen voorkeur
kunnen gebruiken.
De woordgroep ‘grijs gebied’ in de titel van tekst 1 is beeldspraak.
42pWelke interpretatie van deze beeldspraak doet het meest recht aan de
hoofdgedachte van tekst 1?
Het onjuist lidwoordgebruik in straattaal
is een schijnprobleem, doordat jongeren dit soort taalfouten bewust
inzetten om hun identiteit en plaats in de groep vorm te geven.
is in het onderwijs jongeren moeilijk af te leren, doordat het
samenhangt met identiteitsvorming en in veel taalsituaties niet
optreedt.
laat zich niet eenduidig verklaren, omdat het deels ontstaat vanuit
gebrekkige taalkennis en deels vanuit bewust afwijken van de norm.
moet verder worden onderzocht, omdat nog onduidelijk is in welke
mate het samenhangt met taalproblemen van meertalige jongeren.
Lees tekst 2.
Volgens tekst 2 is jongerentaal “geen statische, afgebakende taal”
(regels 1-2).
Hieronder staan zes mogelijke oorzaken van dit verschijnsel.
52pWelke twee oorzaken worden duidelijk niet in tekst 2 besproken?
Noteer de nummers van de twee niet besproken oorzaken.
1 De plek waar jongerentaal wordt gesproken, verandert in de loop der
tijd.
2 De woorden in jongerentaal worden ontleend aan steeds weer andere
brontalen.
3 Het taalspel in jongerentaal zorgt steeds weer voor nieuwe vondsten.
4 Jongeren geven met jongerentaal steeds weer opnieuw vorm aan hun
identiteit en hun positie tegenover volwassenen.
5 Of jongeren jongerentaal spreken, hangt af van hun gesprekspartner.
6 Taalcodes blijven geheim en worden steeds weer vernieuwd.
De ondertitel van tekst 2 luidt: ‘Een pleidooi voor lossere regels’.
Hieronder staan vijf mogelijke argumenten bij dit pleidooi.
62pNoteer de nummers van de twee argumenten die in tekst 2 dit pleidooi
ondersteunen.
1 Jongeren geven met hun taallenigheid vorm aan hun zelfbeschikking
en taalvrijheid.
2 Jongeren leren de taalfouten vanzelf weer af als ze ouder worden.
3 Jongeren variëren hun taalgebruik per situatie, waarbij ze bewust
kunnen afwijken van de taalnorm.
4 Jongeren verrijken de standaardtaal met nieuwe taalvondsten.
5 Jongeren worden vanwege hun onzorgvuldige taalgebruik ten
onrechte vaak weggezet als asociaal.
Je vergelijkt nu de beschrijving van de kenmerken van straattaal in tekst 1
en tekst 2.
Tekst 1 besluit met de zin: “En dat, waarde matties, klinkt zelfs op school
te netjes.” (regels 93-95)
Met deze zin, en dan met name de woordgroep “waarde matties”, wordt
een kenmerk van straattaal geïllustreerd dat in tekst 2 wordt besproken.
71pCiteer drie afzonderlijke, duidelijk verschillende woorden uit tekst 2 die elk
op zich dit kenmerk van straattaal benoemen.
In alinea 1 tot en met 4 van tekst 2 staat een constatering over foutief
taalgebruik als kenmerk van straattaal. Deze constatering kun je op basis
van tekst 1 van kritiek voorzien.
82pWelke constatering uit tekst 2 is dat, en welke kritiek kun je hierop geven
op basis van tekst 1?
Hieronder staan zes uitspraken over kenmerken van straattaal.
94pGeef per uitspraak aan of deze aansluit bij tekst 1 en/of tekst 2.
Neem de nummers van de uitspraken over en zet daarachter tekst 1,
tekst 2, allebei of geen van beide.
1 Het spreken van straattaal kan je schoolcarrière in de weg zitten.
2 Het spreken van straattaal kan je werkcarrière in de weg zitten.
3 Of iemand wel of niet straattaal spreekt, hangt slechts beperkt samen
met diens etnische achtergrond.
4 ‘Straattaal’ doet als term geen recht aan de omgangstaal van
jongeren.
5 Straattaal heeft onder jongeren een aanzienlijk hogere status dan
standaardtaal.
6 Straattaal is een verschijnsel dat kan variëren per taalsituatie.
Stel, je werkt aan een werkstuk over algemene kenmerken van straattaal
en bepaalt daarvoor de betrouwbaarheid en bruikbaarheid van
tekst 1 en 2.
Je stelt vast dat tekst 1 een betrouwbare bron is voor je werkstuk:
de auteur ervan is een deskundige. Je twijfelt echter aan de inhoudelijke
relevantie van tekst 1 voor je werkstuk.
101pOm welke reden kun je hieraan twijfelen? Baseer je antwoord op de
inhoud van tekst 1.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Van je docent Nederlands moet je voor je werkstuk wetenschappelijke
bronnen van taalkundigen gebruiken.
112pWelke van de twee teksten voldoet het meest aan deze voorwaarde, gelet
op de inhoud ervan? Leg je antwoord uit door onderstaande zinnen aan te
vullen.
Neem de nummers uit de zinnen over en zet daarachter je antwoord.
(1) (Kies uit: Tekst 1/Tekst 2) voldoet het meest aan deze voorwaarde.
In tegenstelling tot de andere tekst worden de uitspraken in deze tekst
inhoudelijk …(2)….
opgave 2Deel 2 Gedachten op de crosstrainer
Lees tekst 3.
De ik-figuur bekijkt in alinea 1 een realityshow waarin een vrouw vraagt
om “een aquarium dat op haar leek” (regels 4-5).
Uit het taalgebruik in deze alinea blijkt een bepaalde houding van de
ik-figuur tegenover deze realityshow.
121pMet welk woord kan deze houding het best worden getypeerd?
beschaamd
geïrriteerd
sarcastisch
verwonderd
In alinea 1 en 2 is herhaaldelijk sprake van een humoristische toon.
Hieronder staan zes zinnen uit alinea 1 en 2.
132pUit welke drie zinnen blijkt deze humoristische toon het meest?
Noteer de nummers van de drie juiste antwoorden.
1 “Op mijn favoriete crosstrainer keek ik onlangs naar een realityshow
over aquariumbouwers.” (regels 1-3)
2 “Ook kon ik me niet voorstellen dat ze zichzelf als een aquarium met
kwallen of piranha’s zag.” (regels 11-14)
3 “Haar zelfportret moest een ideaal zelfportret worden, een aquarium
zonder smet of sombere gedachten, een aquarium dat bruiste van
enthousiasme, vol vrolijke vissen en wuivend wier.” (regels 14-19)
4 “Ik keek om me heen en vroeg me af of het ieders wens zou zijn zich
uitgedrukt te zien.” (regels 25-27)
5 “mij doet zo’n exercitie eerder denken aan de nachtmerrie van
marcherende bejaarden met lichtgewicht wandelstokken”
(regels 45-49)
6 “Als het een beetje meezit, lukt het me dan mezelf al trappende en
trekkende helemaal te vergeten.” (regels 53-55)
Volgens alinea 2 en 3 gaat de ik-figuur anders om met crosstrainers en
spiegels dan de meeste andere bezoekers aan de fitness.
142pLeg dit uit door onderstaande tabel in te vullen.
Neem de nummers uit de tabel over en zet daarachter je antwoord.
“Ik keek om me heen en vroeg me af of het ieders wens zou zijn zich
uitgedrukt te zien.” (regels 25-27)
151pIs dit volgens tekst 3 over het algemeen wel of niet ieders wens, en uit
welke zin in alinea 3 tot en met 5 blijkt dat expliciet?
Neem de nummers uit onderstaande zin over en zet daarachter je
antwoord.
De ik-figuur concludeert dat het over het algemeen (1) (kies uit:
wel/niet) ieders wens is, en dat blijkt uit het volgende citaat: …(2)…
“Aandacht voor de scheppingen van anderen (...) zou je bij het boetseren
162pVat via onderstaande zinnen samen wanneer scheppingen van anderen je
wel en wanneer ze je niet onzeker maken, gelet op alinea 4.
Neem de nummers uit de zinnen over en zet daarachter je antwoord.
Je wordt wel onzeker door de scheppingen van anderen als deze
scheppingen …(1)….
Je wordt echter niet onzeker door de scheppingen van anderen
als …(2)….
“Wat kunstenaars of schrijvers daaraan nog toe te voegen hebben in hun
onstuitbare scheppingsdrift, doet er eigenlijk nauwelijks meer toe.”
(regels 79-83)
Hieronder volgen vijf mogelijke argumenten bij dit standpunt.
172pMet welke twee argumenten wordt dit standpunt onderbouwd in alinea 4?
Noteer de nummers van de twee juiste argumenten.
1 Iedereen beschikt inmiddels over de onstuitbare scheppingsdrift en
buitengewone gaven waarover vroeger alleen kunstenaars beschikten.
2 In de goed functionerende democratie van vandaag de dag hebben
kunstenaars nog nauwelijks toegevoegde waarde.
3 Kunstwerken van kunstenaars maken mensen onzeker over hun eigen
‘kunst’.
4 Mensen hebben het tegenwoordig te druk met zichzelf om zich druk te
maken over het werk van kunstenaars.
5 Mensen vinden de kunstwerken van kunstenaars niet langer uniek en
oorspronkelijk.
Uit alinea 4 en 5 blijkt dat de ik-figuur en de meeste andere mensen een
tegengestelde voorkeur voor kunstwerken hebben.
181pVat deze tegenstelling samen door onderstaande zinnen aan te vullen.
Neem de nummers uit de zinnen over en zet daarachter je antwoord.
De ik-figuur heeft een voorkeur voor kunstwerken waarin …(1)….
De meeste andere mensen hebben juist een voorkeur voor
kunstwerken waarin …(2)….
“een bezoeking, erger dan die van Sisyphus met zijn beruchte kei”
(regels 133-135)
De ‘bezoeking’ van de ik-figuur lijkt om twee redenen erger dan die van
Sisyphus, gelet op alinea 6.
192pWelke twee redenen zijn dat?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord in totaal niet meer dan 25 woorden.
De ik-figuur gebruikt in alinea 6 de beeldspraak van een “spiegelpaleis”
met “lachspiegels”.
201pWelke uitspraak geeft de betekenis van deze beeldspraak het best weer,
gelet op alinea 6?
Ons bewustzijn
geeft nooit een juist beeld van onszelf, omdat een goede zelfreflectie
principieel onmogelijk is.
is niet in staat onszelf realistisch waar te nemen, doordat de
werkelijkheid steeds verandert.
vertekent onszelf, doordat we onszelf steeds te positief of te negatief
waarnemen.
vervormt de beelden die we van onszelf maken, omdat we te weinig
oordeelkundig vermogen hebben.
In alinea 7 bespreekt de ik-figuur de mogelijkheid om een zelfportret te
creëren. Eerder al, in alinea 1, liet een vrouw in een realityshow een
portret van zichzelf maken.
212pVergelijk de bedoeling van de vrouw met die van de ik-figuur, door
onderstaande zinnen aan te vullen.
Neem de nummers uit de zinnen over en zet daarachter je antwoord.
De vrouw wil met haar portret hoogstwaarschijnlijk vooral …(1)….
Daarmee heeft ze dus (2) (kies uit: wel/niet) dezelfde bedoeling als de
ik-figuur met diens zelfportret.
“In de luwte van dat vooruitgeschoven zelfportret zou je dan, mag je
hopen, eindelijk je versmade vrijheid kunnen terugvinden.”
(regels 157-161)
222pWelke uitspraak geeft de betekenis van deze zin het best weer, gelet op
alinea 7 en 8?
Je kunt een ideale versie van jezelf
gebruiken als een afscherming van je echte wezen, waarachter je vrij
en echt kunt zijn.
het best afdoen als een illusie, zodat je bevrijd bent van de last van de
moderne herscheppingsdrift.
nooit helemaal bereiken, omdat het onmogelijk is vrije keuzes te
maken zonder inbreng van anderen.
pas creëren wanneer er rust is, want dan kun je eindelijk onafhankelijk
van anderen keuzes maken.
Het aquarium als zelfportret uit de inleiding komt in alinea 8 terug als
beeldspraak. Elk onderdeel van deze beeldspraak kan worden uitgelegd
met een citaat uit alinea 7.
233pCiteer per onderdeel een zinsgedeelte uit alinea 7 van maximaal
10 woorden dat de beeldspraak uitlegt, via onderstaande tabel.
Neem de nummers uit de tabel over en zet daarachter je antwoord.
onderdeel beeldspraak alinea 8 citaat uit alinea 7 dat als uitleg hierbij kan gelden “een aquarium als zelfportret” (regels 162-163) 1: “Je kunt het je gasten met trots tonen” (regels 163-164) 2: “er, zonder dat wie dan ook er erg in heeft, tegelijk in rondzwemmen” (regels 164-166) 3: “voor even in de illusie verkeren dat het geen aquarium maar de zee is” (regels 166-168) 4:
Stel, de leerlingen Dora, Joram en Khalid werken aan een beschouwing
voor het vak Nederlands, elk vanuit een eigen onderzoeksvraag.
Hieronder staat per leerling de onderzoeksvraag.
242pGeef per leerling aan of tekst 3 niet bruikbaar is of dat deze vooral
bruikbaar is voor inhoudelijke argumentatie of voor een pakkend
voorbeeld.
Neem de nummers over en schrijf daarachter niet, argumentatie of
voorbeeld. Let op: je mag elk woord maar één keer gebruiken.
1 Dora schrijft over de vraag of hedendaagse realityshows deelnemers
nog wel confronteren met levensechte problemen en situaties.
2 Joram schrijft over de vraag in hoeverre onze cultuur mensen ertoe
aanzet zich vooral te richten op het imago dat anderen van hen
hebben.
3 Khalid schrijft over de vraag of er iets gedaan moet worden aan
influencers die jongeren aanzetten tot anabolengebruik tijdens
sportschoolbezoek.
opgave 3Deel 3 Het verschijnsel haat
Deel 3 van dit examen bestaat uit opgaven bij vijf teksten (tekst 4 tot en
met 8) die elk op een eigen manier ingaan op het verschijnsel haat.
Lees tekst 4.
“Er wordt gezegd dat niet iedereen haatgevoelens kan hebben, omdat
gevoelens van haat pas ontstaan onder bepaalde omstandigheden.”
(regels 11-14)
251pMet welke typering kunnen deze “bepaalde omstandigheden” het best
worden samengevat, gelet op alinea 1 en 2?
Haat ontstaat vooral wanneer er
een hevige stammenstrijd uitbreekt.
een onevenwichtige voedselverdeling is.
een situatie met ernstige schaarste optreedt.
een territoriumstrijd tussen groepen woedt.
Hieronder staan zeven mogelijke oorzaken van haat.
262pWelke drie oorzaken worden genoemd in tekst 4?
Noteer de nummers van de drie juiste oorzaken.
1 een afkeer binnen de groep van kwetsbare, afwijkende individuen
2 een afwezigheid van sociale controle in een maatschappij
3 een drang om je naasten te behoeden voor gevaar
4 een sterk impulsieve omgang met je eigen emoties
5 een vervormd beeld van de werkelijkheid
6 historische patronen van vijandigheid tussen groepen
7 vooroordelen die je van de mensen om je heen meekrijgt
In alinea 1 wordt samenvattend gesteld: “Haat ontstaat in de afwezigheid
van compassie.” (regels 3-4)
Een kritische lezer kan vinden dat deze uitspraak niet helemaal
aanvaardbaar is, gelet op het vervolg van tekst 4.
271pWaarom kan een kritische lezer dat vooral vinden?
Deze uitspraak
benoemt gebrek aan medelijden als oorzaak van haat, terwijl dit in het
vervolg van de tekst uitdrukkelijk als oorzaak wordt uitgesloten.
legt de oorzaak van haat bij een individueel gebrek aan medelijden,
terwijl in het vervolg van de tekst vooral maatschappelijke oorzaken
zoals groepsdruk voorbijkomen.
stelt gebrek aan medelijden centraal als oorzaak van haat, terwijl dit in
het vervolg van de tekst vooral impliciet voorbijkomt.
typeert gebrek aan medelijden als de belangrijkste oorzaak van haat,
terwijl in het vervolg van de tekst alleen andere oorzaken
voorbijkomen.
Lees tekst 5.
Uit tekst 4 en tekst 5 zijn duidelijk verschillende antwoorden af te leiden
op de vraag waarop haat zich in zijn algemeenheid richt.
282pGeef dit verschil weer door onderstaande zinnen aan te vullen. Geef geen
voorbeelden.
Neem de nummers uit de zinnen over en zet daarachter je antwoord.
In tekst 4 is haat vooral gericht op …(1)….
In tekst 5 is haat juist vooral gericht op …(2)….
Tekst 4 en tekst 5 lijken te verschillen in hun visie op de ontwikkeling van
haat door de tijd heen.
292pLeg dit verschil uit door onderstaande zinnen aan te vullen.
Neem de nummers uit de zinnen over en zet daarachter je antwoord.
Volgens tekst 4 is het kenmerkend voor haat dat deze door de tijd
heen...(1)....
Volgens tekst 5 is het juist kenmerkend voor haat dat deze door de tijd
heen...(2)....
Lees tekst 6.
Gelet op tekst 6 heeft Lerner een andere reden om poëzie te haten dan
niet-dichters.
302pWaarom haat Lerner poëzie, en waarom lijken niet-dichters poëzie te
haten?
Neem de nummers uit onderstaande zinnen over en zet daarachter je
antwoord.
Lerner haat poëzie, omdat poëzie …(1)….
Niet-dichters lijken poëzie te haten, omdat poëzie …(2)….
In alinea 3 worden drie persoonlijke opvattingen van Lerner beschreven
over de sociale context rondom poëzie.
313pNoem deze drie persoonlijke opvattingen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord in totaal niet meer dan 50 woorden.
De oorzaak van de haat van niet-dichters tegen poëzie uit tekst 6 kent
een overeenkomst met het “wij-tegen-zij-principe” in alinea 3 van tekst 4.
321pWelke overeenkomst is dat?
Bij beide teksten gaat het er uiteindelijk om dat een groep mensen
afkeer koestert van al te pretentieus gedrag van anderen.
een andere groep mensen niet goed begrijpt.
een vertekend beeld van de werkelijkheid heeft.
elkaar onderling probeert te beschermen tegen andere groepen.
Volgens tekst 4 lijkt haat op een andere manier te ontstaan dan volgens
tekst 6.
331pWelke uitspraak geeft dit verschil het best weer?
Volgens tekst 4 ontstaat haat vooral vanuit
een gebrek aan inlevingsvermogen, terwijl haat volgens tekst 6 vooral
ontstaat vanuit een diep gevoel van falen.
een grote afkeer van anderen, terwijl haat volgens tekst 6 vooral
ontstaat vanuit een gebrek aan identificatie met anderen.
een sterke overlevingsdrang, terwijl haat volgens tekst 6 vooral
ontstaat vanuit een onvermogen betekenis te geven aan het bestaan.
harde sociale tegenstellingen, terwijl haat volgens tekst 6 vooral
ontstaat vanuit individuele emoties en opvattingen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Lees tekst 7.
Tekst 7 bespreekt een oorzaak van haat die al werd genoemd in een van
de eerdere teksten.
341pWelke oorzaak van haat is dat?
ongeduld
ongelijkheid
onrecht
onveiligheid
Lees tekst 8.
In tekst 8 worden kenmerken van haat op een rijtje gezet. Een van deze
kenmerken lijkt vooral van toepassing op de haat die in tekst 5 centraal
staat.
351pCiteer een zin uit tekst 8 die dit kenmerk bevat.
“Maar wat is haat precies?” (regels 1-2, tekst 8)
Het vervolg van tekst 8 benoemt een aspect van haat dat in geen van de
vier eerdere teksten werd besproken.
361pCiteer de zin uit tekst 8 waarin dat aspect wordt samengevat.
De Chinese filosoof Hung Tzu-ch’eng (1572-1620) schreef ooit:
“Diepe haat vindt zijn oorsprong in de liefde.”
Liefde als oorsprong van haat kwam al naar voren in een eerdere tekst.
371pIn welke tekst is dat?
tekst 4
tekst 5
tekst 6
tekst 8
Stel, je overweegt een werkstuk te schrijven over haat in de moderne
samenleving en wilt daarvoor uitsluitend objectieve informatiebronnen
gebruiken.
381pWelke twee van de vijf teksten over haat voldoen het meest aan dit
selectiecriterium?
Noteer de nummers van de twee juiste teksten.
Stel, je zoekt voor een literatuuropdracht voor het schoolvak Nederlands
een kort literair verhaal over haat. Tekst 7 lijkt je daarvoor erg geschikt.
391pWelke tekst is daarnaast het meest geschikt voor deze opdracht?
tekst 4
tekst 5
tekst 6
tekst 8
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
