Eindexamen aardrijkskunde havo 2000 tijdvak 2

bij dit examen

Bij elke vraag s aangegeven welk bron(nen) en atlaskaart(en) nodig zi n voor de

beantwoording.

opgave 1Migratie en vervoer

De vragen 1 tot en met 6 gaan over actuele migratiestromen en Europese migratievraagstukken. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen deze gebieden en verschijnselen op verschillende ruimtelijke schalen. bron 1 Buitenlanders in Frankrijk naar land van herkomst in 1990 bron: Fassman, H. en R. Münz, European Migration in the late Twentieth Century, Hants, 1994

bron 2 Buitenlanders in Duitsland naar land van herkomst in 1990 bron: Fassman, H. en R. Münz, European Migration in the late Twentieth Century, Hants, 1994 Gebruik de bronnen 1 en 2 bij de vragen 1 tot en met 3. Gebruik tevens atlaskaart 133A bij vraag 1. De pijlen A tot en met E geven migratiestromen aan. De push- en pullfactoren die de migratiestromen A tot en met E veroorzaken zijn in grote lijnen dezelfde.Toch is er één pullfactor die alleen betrekking heeft op de migratiestromen A en B en niet op de migratiestromen C tot en met E.

Welke pullfactor wordt bedoeld? Hoewel het kaartbeeld anders doet vermoeden kunnen Grieken (pijl D) zich over het algemeen gemakkelijker in Duitsland vestigen dan Turken (pijl E).

Geef hiervoor de reden. In het begin van de jaren negentig is het meest voorkomende type migrant in migrantenstroom C een andere dan aan het eind van de jaren negentig.

A:Welk type migrant vertrekt vooral in de eerste helft van de jaren negentig naar Duitsland? B:Welk type migrant vertrekt vooral in de tweede helft van de jaren negentig naar Duitsland?

bron 3 De belangrijkste internationale arbeidsmigratiestromen op wereldschaal in 1960, 1970 en 1980 bron: Russel King (ed.),The New Geography of European Migration, Londen, 1993 Gebruik bron 3 en eventueel de atlas bij de vragen 4 en 5. In het algemeen is de migratiedruk het grootst in die delen van de wereld waar over korte relatieve afstand tussen aangrenzende landen enorme verschillen in welvaart zijn.

Noem drie van dergelijke grensgebieden tussen landen of groepen van landen die af te leiden zijn uit bron 3. De EU-landen hebben zich in economisch opzicht sinds 1980 aanzienlijk verder ontwikkeld.

Welke nieuwe arbeidsmigrantenstroom zou er als gevolg daarvan op een nog te ontwerpen kaart van het werelddeel Europa voor het jaar 2000 kunnen worden ingetekend?

bron 4 Marokkanen in Nederland, per 1 januari 1996 bron: Huisman, B.C. en L. van Wissen, Regionale Allochtonen Prognose, 1996-2016, Nidi, Den Haag, 1998 bron 5 bron: Huisman, B.C. en L. van Wissen, Regionale Allochtonen Prognose, 1996-2016, Nidi, Den Haag, 1998 Gebruik de bronnen 4 en 5 bij vraag 6 . Uit de sexeverdeling in de leeftijdsdiagrammen van Marokkanen en Surinamers is het overheersende migratiemotief van elk van beide groepen af te leiden.

Leg de relatie tussen migratiemotief en sexeverdeling uit en ga daarbij in op beide leeftijdsdiagrammen.

De vragen 7 tot en met 9 gaan over actuele migratie- en vervoersstromen. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen deze gebieden en verschijnselen. bron 6 De arbeidsmarktregio van de gemeente Amsterdam in 1960 bron: Economisch-Technologische Dienst, Haarlem, juli 1978

bron 7 De arbeidsmarktregio van de gemeente Amsterdam in 1971 bron: Economisch-Technologische Dienst, Haarlem, juli 1978 Gebruik de bronnen 6 en 7 en de kaarten 32, 46B en 52 van de atlas bij de vragen 7 tot en met 9. Uit vergelijking van de bronnen 6 en 7 blijkt dat veel gemeenten buiten de arbeidsmarktregio van Amsterdam in de periode 1960-1971 eenzelfde ontwikkeling doormaakten.

A:Welke op de kaart zichtbare ontwikkeling is dat? B: Noem twee gevolgen van de toegenomen welvaart die hebben geleid tot deze ontwikkeling. Veronderstel nu eens dat de ontwikkeling die in de bronnen 6 en 7 zichtbaar is, zich daarna heeft voortgezet.

A: Door welke kaart/grafiek van kaartblad 52 wordt deze veronderstelling het beste ondersteund? B: Beargumenteer je keuze. Het COROP-gebied IJmond bestaat onder andere uit de gemeenten Velsen, Beverwijk en Heemskerk.

A: Geef twee argumenten voor de lage score van deze gemeenten op de kaart van bron 7. B: Met behulp van welke twee gegevens van kaart 32-33 kun je beargumenteren waarom Castricum hoog scoort op de kaart van bron 7. C: Beargumenteer met behulp van kaart 46B waarom het COROP-gebied Agglomeratie Haarlem gemiddeld hoger scoort op de kaart van bron 7 dan het COROP-gebied IJmond.

De vragen 10 tot en met 16 gaan over Vervoer en ruimtelijke inrichting en Vervoersvraagstukken in Nederland. Bij deze vragen vergelijk je verschijnselen met elkaar, leg je relaties tussen deze verschijnselen en gebruik je verschillende dimensies. bron 8 Gemiddeld aantal afgelegde kilometers per jaar 1986 16030 16560 16270 13380 13580 13530 31820 29540 29020 23640 31950 29830 3930 4080 4110 2890 3490 3190 1140 1240 1260 8070 7750 7710 18930 23060 23850 45990 56260 54370 90570 103320 98690 18940 15950 16490 61770 65220 67000 Motorfietsen 6230 bron: Kerncijfers Verkeer en Vervoer, 1998 Gebruik bron 8 bij vraag 10 . Er worden veel autoritten gemaakt die korter zijn dan 10 kilometer.

A:Welke regel van bron 8 geeft een aanwijzing dat men bij veel van die ritten in plaats van de auto ook de fiets kan gebruiken? B: Beargumenteer je keuze. bron 9 Goederenvervoer in Nederland in 1992, per vervoersstroom en naar modaliteit bron: Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 1992

Gebruik bron 9 bij de vragen 11 en 12 . Het gebruik van transportmiddelen verschuift naarmate de afstand waarover goederen worden vervoerd toeneemt.

Geef de verklaring voor deze verschuiving. De verandering in het aandeel goederenvervoer over de weg in de kolommen 1 en 2 wijkt af van het algemene beeld dat bron 9 geeft.

A:Welke afwijking wordt bedoeld? B: Geef de verklaring voor deze afwijking. bron 10 bron: de Volkskrant, 10-10-‘98 Gebruik bron 10 bij de vragen 13 en 14. Als je de beslissing over „Betuwelijn of Binnenvaart” alleen zou baseren op deze afbeelding dan ’wint’ de Betuwelijn het omdat je alleen de vervoerscapaciteit laat meewegen en bijvoorbeeld niet de milieuaspecten. Maar waarom zou je uit moeten gaan van een óf Betuwelijn óf Binnenvaartsituatie en niet van een én én situatie.

Geef drie redenen waarom het nuttig kan zijn deze twee manieren van containervervoer naast elkaar te laten plaatsvinden. Gebruik ook atlaskaart 34-35 bij vraag 14. Door de tracékeuze van de Betuwelijn heeft men de aantasting van het landschap kunnen beperken.

Geef hiervoor een argument ontleend aan de atlaskaart.

bron 11 Vervoersknooppunten in Nederland bron: IDG-bulletin, 1997/98 Gebruik bron 11 bij vraag 15. De overheid stimuleert de aanleg van binnenvaart container service centra en rail service centra.

bron 12 De multimodale containerterminal bij Born in Zuid-Limburg bron: IDG-bulletin, 1997/98 Gebruik de bronnen 11, 12 en atlaskaart 34-35 bij vraag 16. Een van de vervoersknooppunten is aangelegd bij Born in Zuid-Limburg.

opgave 2Politiek en ruimte

De vragen 17 tot en met 20 gaan over Economie en politiek-ruimtelijke organisatie. Bij deze vragen gebruik je verschillende ruimtelijke schalen, vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen deze gebieden en verschijnselen. Gebruik kaartblad 184 bij vraag 17 . De Europese Unie streeft economische integratie na.

A:Welke kaart van kaartblad 184 geeft informatie of de EU in de periode 1965-1995 succesvol is geweest in dat streven? B: Beargumenteer je keuze.

bron 13 DE ENE EURO IS DE ANDERE NIET Het Engelse Magazine The Economist hanteert de inmiddels befaamde Big Mac Indexom op speelse wijze aan te geven hoe de koopkracht in het ene land zich verhoudt tot die in het andere. Wat kost een hamburger in Frankrijk, Italië, Nederland, Japan, Australië bron: Slot, B., SAFE, september 1998 bron 14 bron: Slot, B., SAFE, september 1998 Gebruik bron 13, bron 14 en kaart 184G bij de vragen 18 tot en met 20. Op kaart 184G wordt het BNP per inwoner gebruikt als maatstaf voor welvaart. Tegen het gebruik van het BNP per inwoner zijn enkele bezwaren te noemen. Stelling: Het gebruik van het BNP per inwoner als maatstaf voor het welvaartsniveau is bij gebruik binnen de EU minder bezwaarlijk dan bij gebruik in Afrika.

Beargumenteer de juistheid van deze stelling. Op kaart 184G wordt een ontwikkeling in welvaartsverschillen binnen de Europese Unie weergegeven.

A: Hoe verloopt deze ontwikkeling voor de rijke landen? B: Hoe verloopt deze ontwikkeling voor de minder rijke landen? C:Welke conclusie kun je trekken uit de antwoorden op de A- en B-vraag?

Leg uit hoe bron 13 en bron 14 duidelijk maken dat de gegevens van kaart 184G alléén niet voldoende zeggen over het op den duur bereiken van een gelijke welvaart in de EU.

De vragen 21 tot en met 26 gaan over Ruimtelijk gedrag en politiek-ruimtelijke organisatie. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen deze verschijnselen. Gebruik kaart 51A en andere kaarten uit de atlas bij de vragen 21 tot en met 23. Uit kaart 51A kan het ruimtelijk gedrag met betrekking tot winkelen, uitgaan etc. van de inwoners van Heeg worden afgeleid.

In welke centrale plaats volgens kaart 51A zullen de inwoners van Heeg het beste terecht kunnen voor: A: Het hoogste niveau van dienstverlening? B: Het laagste niveau van dienstverlening? Grenzen van primaire verzorgingsgebieden en bestuurlijke grenzen vallen in Nederland lang niet altijd samen.

In welke provincie is de overeenkomst tussen primair verzorgingsgebied en bestuurlijke grenzen het grootst? Volgens kaart 51A zijn de Waddeneilanden op verschillende tertiaire verzorgingskernen op het vasteland aangewezen. Dit wordt op de overzichtskaart in de atlas ondersteund.

A: Op welke tertiaire verzorgingskernen zijn Texel en Ameland aangewezen? B:Welke aanwijzing daarvoor geeft kaart 30-31?

bron 15 De Zuidas ( … ) Aan het zuidelijke deel van de ringweg A10, één van de drukste verkeersaders van Nederland, ligt de Zuidas. Het centrale deel van de ringweg ligt op het grondgebied van het nieuwe stadsdeel Zuideramstel tussen de Amstel en Schinkel: de Zuidas (sinds de gemeenteraadsverkiezingen van maart 1998 zijn de stadsdelen Buitenveldert, Rivierenbuurt en een stukje van Zuid vrij naar: Lolkema, R., Kansen voor de stad, in: Rooilijn, januari 1999-02-08 bron 16 ’Te hoge huur’ Het eerste Twinning-centrum is gevestigd op de plek in Amsterdam die, als het aan de overheid ligt, moet uitgroeien tot het Nederlandse Silicon Valley. Het Amsterdamse centrum ligt ingeklemd tussen het Amsterdam- Rijnkanaal en de plek waar ooit het Ajax-stadion stond, met als buren het Science Park en het Wetenschaps- centrum Watergraafsmeer. Het gebouw blijkt nog vrijwel leeg te staan. Van de maximaal veertig bedrijven die er zich volgens de plannen zouden moeten vestigen, hebben er nog maar zes daadwerkelijk hun intrek genomen. Hoe komt het dat er nog maar zo weinig bedrijven in het centrum hun intrek hebben genomen? vrij naar: Boxmeer,A., Leegstand in Silicon Polder, Intermediair, 14-1-1999 Gebruik bron 15, bron 16 en atlaskaart 20 bij de vragen 24 tot en met 26. De in bron 15 genoemde locatie van topkantoren heeft een gunstiger relatieve ligging dan de kantorenlocaties Amsterdam-Zuidoost en Watergraafsmeer.

In welk opzicht heeft de locatie de Zuidas een gunstiger relatieve ligging dan de beide andere locaties?

Uit welk economisch argument in het tekstmateriaal blijkt de gunstige relatieve ligging van het Zuidasgebied? Naar aanleiding van de bronnen 15 en 16 kun je de volgende hypothese formuleren: Een groot deel van de beroepsbevolking woonachtig in het stadsdeel Zuideramstel werkt in instellingen die gevestigd zijn in de Zuidas, zoals de Vrije Universiteit, het World Trade Center en diverse banken.

A: Met welke kaart van kaartblad 20 kun je deze hypothese ondersteunen? B: Beargumenteer je keuze. C: Geef een argument dat de hypothese verwerpt en dat niet uit de bronnen is af te leiden.

De vragen 27 tot en met 29 gaan over Economie en politiek-ruimtelijke organisatie. Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar, leg je relaties tussen deze verschijnselen en gebruik je verschillende dimensies. bron 17 Structuurbeleid van de Europese Unie De drie structuurfondsen van de Europese Unie Europees Sociaal Fonds t t Europees landbouwfonds t begunstigde regio’s: 1. Hulp aan regio’s met achterstanden 2. Hulp aan industriegebieden in neerwaartse ontwikkeling 3. Bestrijding van langdurige werkloosheid 4. Hulp bij de aanpassing van arbeidskrachten aan industriële 5a. structuurveranderingen Aanpassing van structuren in landbouw en visserij 5b. Ontwikkeling van landelijke gebieden 6. Hulp aan dunbevolkte regio’s in het noorden Aangevuld met Gemeenschapsinitiatieven: Hulp aan regio’s, energienetten en aanpassing van landelijke gebieden Totaal van de drie structuurfondsen bron: Praxis Geographie, 10/97 Gebruik bron 17 bij de vragen 27, 28 en 29. De EU trekt voor haar structuurbeleid veel geld uit, ruim 152 miljard Euro in de periode 1994-1999.

Geef voor dit structuurbeleid op de schaal van Europa een argument van: A: politieke aard B: ruimtelijke aard. De rijkere lidstaten betalen meer aan de fondsen voor het structuurbeleid, maar ze profiteren ook van dit structuurbeleid.

Geef twee manieren waarop de rijkere lidstaten ook van dit beleid profiteren. Gebruik kaart 67C bij vraag 29.

Beschrijf het spreidingspatroon van de gebieden die vallen onder doel 1 van het Europese Structuurbeleid. Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

Gebruik de atlaskaarten 70 en 71 bij vraag 30. Bij vraag 30 gaat het erom welk land de beste kans heeft om tot de EU te worden toegelaten. De beste kans heeft het land waarvan de economische toestand die van de huidige EU-landen het dichtst benadert. Om deze vraag te beantwoorden ga je vier landen met elkaar vergelijken: Hongarije, Litouwen, Polen en Tsjechië. schema 1 Landen Criterium 1 Criterium 2 BNP Ontwikkeling Hongarije 1 BNP 1 Litouwen Polen 4/1 4/1 Tsjechië 1 3 In schema 1 zijn al twee criteria gegeven waarop een land kan scoren om te worden toegelaten tot de EU. Als een land het gunstigst scoort op een criterium krijgt het de waarde 1 (=gunstig). Als een land het ongunstigst scoort krijgt het de waarde 4 (=ongunstig). Bij een gelijke stand (bijvoorbeeld Hongarije en Polen hebben een gedeelde eerste plaats) wordt de eerste plaats twee maal en de tweede plaats niet toegekend. Zie het voorbeeld ’ontwikkeling BNP’ in schema 1. Je voert de vergelijking als volgt uit:

Neem schema 1 over op je antwoordblad. A: Kies uit de pagina’s 70 en 71 van de atlas nog drie criteria, in het schema de nummers 3, 4 en 5, die voor toelating tot de EU het meest van belang zullen zijn.Vul de juiste score van elk land op de criteria in het schema in. B:Welk land heeft, gezien de toestand van de economie, de beste kans om tot de EU te Einde worden toegelaten?