bronnen

Eindexamen aardrijkskunde havo 2015, tijdvak 1

bij dit examen

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk
gebruiken.

opgave 1Opgave 1 − Top 8 economische grootmachten

Wereld
Opgave 1 − Top 8 economische grootmachten
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
De analist David Sterman heeft een ranglijst gemaakt van de
economische grootmachten tussen 2015 en 2040 (bron 1). Dit heeft hij
gedaan op basis van de volgende criteria:
− het bnp;
− de koopkracht van de bevolking;
− de omvang van de middenklasse;
− de leeftijdsopbouw van de bevolking;
− de omvang van de natuurlijke hulpbronnen.
Gebruik bron 1.
De landen Brazilië, Rusland, India en China worden samen aangeduid als
de BRIC-landen.
11p
Welk BRIC-land zal volgens deze bron een ontwikkeling doormaken die
afwijkt van die van de andere BRIC-landen?
Gebruik bron 1.
Japan en Brazilië zullen tussen 2015 en 2040 volgens bron 1 elk een
andere ontwikkeling doormaken. Dit wordt onder andere veroorzaakt door
het verschil in leeftijdsopbouw tussen deze twee landen.
22p
Beredeneer dat dit verschil bijdraagt aan de andere ontwikkeling die voor
deze landen in bron 1 wordt voorspeld.
Australië zal volgens David Sterman in 2040 tot de top 8 van de
economische grootmachten behoren. Australië dankt deze hoge notering
vooral aan de grote omvang van de natuurlijke hulpbronnen.
32p
Beredeneer dat dit criterium de komende decennia steeds belangrijker
wordt om een economische grootmacht te zijn.
Gebruik bron 1.
Landen met een groot aantal inwoners scoren relatief hoog op de lijst van
David Sterman. Toch staan in de top 8 van 2020 vier landen die in dat
jaar niet tot de acht landen met het grootste aantal inwoners behoren.
42p
Welke vier landen zijn dit?

opgave 2Opgave 2 − Globalisering van de filmindustrie

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
In vergelijking met de traditionele industrieën heeft bij de filmindustrie
minder uitschuiving plaatsgevonden.
52p
Geef aan
− welk onderdeel van de productieketen bij de traditionele industrieën
vaak werd uitgeschoven en bij de filmindustrie minder;
− waarom dit onderdeel bij de filmindustrie minder werd uitgeschoven.
Hollywoodfilms zijn een belangrijk Amerikaans exportproduct. De export
van Hollywoodfilms heeft niet alleen betrekking op de economische
dimensie.
62p
Geef aan
− op welke dimensie de export van Hollywoodfilms nog meer betrekking
heeft;
− met welk begrip de wereldwijde invloed van Hollywoodfilms vanuit
deze dimensie wordt aangeduid.
India heeft een grote filmindustrie in Bollywood. Deze filmindustrie is veel
groter dan die in China en ook veel eerder tot bloei gekomen.
71p
Geef hiervoor een politieke reden.
Bollywoodfilms worden niet alleen in bioscopen in Azië gedraaid, maar
ook in bioscopen in een aantal westerse landen (zie bron 2).
82p
Geef aan
− in welke twee westerse landen de meeste Bollywoodfilms worden
gedraaid;
− waarom juist in die landen veel Bollywoodfilms worden gedraaid.
Gebruik kaartblad 218 uit de atlas.
Bollywoodfilms zijn ook populair in landen aan de oostkust van Afrika (zie
bron 2). In de middeleeuwen vond er al culturele uitwisseling plaats
tussen India en de oostkust van Afrika.
92p
Beredeneer met behulp van kaartblad 218 dat de culturele uitwisseling
tussen India en Oost-Afrika toen al makkelijk tot stand kon komen.

opgave 3Opgave 3 − Het eiland Réunion

Aarde
Opgave 3 − Het eiland Réunion
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik bron 1.
102p
Geef van het gesteente bij de letter a in deze bron
− de specifieke naam;
− de naam van de hoofdgroep waartoe dit gesteente behoort.
Gebruik de atlaskaarten 213, 216B en 217A.
Réunion maakt deel uit van de Maskarenen- of Mascarenenrug, een keten
van eilanden, waartoe bijvoorbeeld ook Mauritius behoort. Alle eilanden in
de keten zijn van vulkanische oorsprong, maar tegenwoordig komt alleen
op Réunion actief vulkanisme voor.
112p
Geef aan
− op welke wijze de Maskarenenrug is ontstaan;
− waardoor op Réunion wel actief vulkanisme voorkomt en op Mauritius
niet meer.
Gebruik bron 2.
Sinds de laatste uitbarsting zo’n twaalfduizend jaar geleden is de vulkaan
Piton de Neiges op Réunion niet meer actief geweest. De hoogte van de
vulkaan is sindsdien afgenomen door afbraak van gesteenten.
122p
Beschrijf op welke wijze het klimaat op Réunion de afbraak van
gesteenten beïnvloedt.
Gebruik bron 2.
133p
Geef aan
− wat de overheersende windrichting is op Réunion;
− welke twee gegevens uit bron 2 je moet combineren om af te leiden
dat deze windrichting op Réunion overheerst.

opgave 4Opgave 4 − De trek van de gnoes in Oost-Afrika

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik de atlas.
In het oosten van Afrika komen drie hoofdklimaten uit het systeem van
Köppen voor. Twee van deze hoofdklimaten zijn de A- en B-klimaten.
142p
Geef aan
− welk hoofdklimaat uit het systeem van Köppen nog meer voorkomt in
Oost-Afrika;
− welk gebiedskenmerk ervoor zorgt dat dit klimaat voorkomt in
Oost-Afrika.
Gebruik bron 2 en de atlaskaarten 175 en 178B.
152p
Welke twee typen natuurlijke plantengroei komen voor in het gebied waar
de trek van de gnoes plaatsvindt?
Gebruik bron 2 en de atlas.
Op een bepaald moment in het jaar breekt een periode van droogte aan in
de Serengeti. De gnoes trekken dan weg uit dit gebied en migreren naar
de noordelijker gelegen Maasai Mara. Op hun trek, die ongeveer een
maand duurt, moeten de gnoes de Mararivier oversteken.
163p
Geef aan
− in welke maand de oversteek van de Mararivier meestal plaatsvindt.
Kies uit: februari, mei, augustus of november;
− op welke atlaskaart je kunt aflezen dat er in de Serengeti dan een
periode is geweest waarin (vrijwel) geen neerslag is gevallen;
− waardoor er in die periode (vrijwel) geen neerslag is gevallen in de
Serengeti.

opgave 5Opgave 5 − Tsunami’s

Ontwikkelingsland − Indonesië
Opgave 5 − Tsunami’s
Gebruik de atlas.
Tweede kerstdag 2004 vond voor de kust van Sumatra een zware
aardbeving plaats. De tsunami die daarop volgde, kostte ongeveer
290.000 mensen het leven.
172p
Geef aan
− welk type plaatbeweging deze aardbeving veroorzaakte;
− waardoor bij dit type plaatbeweging zulke zware aardbevingen
ontstaan.
De golf die ontstond na de aardbeving was op volle zee nauwelijks
merkbaar. Aan de kust veranderde deze echter in een alles verwoestende
tsunami.
182p
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de atlas.
De meeste slachtoffers van de tsunami vielen in Indonesië. Vooral Aceh
werd zwaar getroffen. Op Kalimantan en Sulawesi was de tsunami echter
nauwelijks merkbaar.
191p
Wat is daarvan de oorzaak?
Gebruik de atlas.
Atlaskaart 156E toont een tsunami die op een andere wijze is ontstaan
dan de tsunami van tweede kerstdag 2004.
202p
Beschrijf de wijze waarop deze andere tsunami is ontstaan.

opgave 6Opgave 6 − Van palmolie naar algenteelt?

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
De vraag naar palmolie neemt al jaren toe.
212p
Geef twee mondiale ontwikkelingen die leiden tot een grotere vraag naar
palmolie.
Op eilanden als Sumatra, Kalimantan en Sulawesi bevinden zich
uitgestrekte oliepalmplantages. Op Java zijn deze plantages vrijwel niet
aangelegd.
221p
Geef aan waarom deze plantages op Java niet zijn aangelegd.
Gebruik bron 1.
Indonesië is zeer geschikt voor de teelt van algen.
232p
Geef twee fysisch-geografische kenmerken die Indonesië geschikt maken
voor de teelt van algen.
De aanleg van oliepalmplantages heeft enkele nadelen. Bij algenteelt
spelen deze nadelen niet.
242p
Geef twee van deze nadelen.
Deskundigen op het gebied van biobrandstoffen verwachten dat over
enkele tientallen jaren de prijs van biobrandstof gemaakt uit algen kan
concurreren met de prijs van fossiele brandstoffen (zie bron 1).
252p
Geef twee argumenten die deskundigen hiervoor kunnen aandragen.

opgave 7Opgave 7 − Ruimte voor de Rivier in de IJsseldelta

Leefomgeving
Opgave 7 − Ruimte voor de Rivier in de IJsseldelta
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik de atlaskaart Nederland Reliëf.
In de tijd dat er nog geen dijken waren, beschermden de bewoners van de
IJsseldelta hun huizen al tegen overstromingen.
261p
Op welke manier beschermden de inwoners zich toen tegen
overstromingen?
Gebruik de atlas.
Een hoge piekafvoer in de Rijn leidt tot een overstromingsrisico in de
IJsseldelta. Dit overstromingsrisico wordt nog hoger als er tegelijkertijd
een (noord)westerstorm is op het IJsselmeer.
272p
Leg uit dat door een (noord)westerstorm op het IJsselmeer het
overstromingsrisico in de IJsseldelta nog hoger wordt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
In het kader van Ruimte voor de Rivier wordt ten zuiden van Kampen een
hoogwatergeul aangelegd (zie bron 1). Eén van de functies van deze
hoogwatergeul is het vergroten van de veiligheid in de IJsseldelta.
282p
Geef aan
− welke functie de hoogwatergeul nog meer kan vervullen;
− bij welk onderdeel van de drietrapsstrategie de aanleg van de
hoogwatergeul past.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende
pagina.
Gebruik bron 1 en de overzichtskaart van Midden-Nederland in de atlas.
Stelling: het gebied ten zuiden van Kampen is vanuit sociaalgeografisch
oogpunt geschikt voor de aanleg van een hoogwatergeul.
291p
Geef hiervoor een argument.

opgave 8Opgave 8 − Herstructurering Den Haag Escamp

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 4 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.
Gebruik de atlas.
Den Haag Zuidwest is een deelgebied binnen Den Haag Escamp. Den
Haag Zuidwest is een prioriteitswijk.
301p
Op welke atlaskaart kun je dit aflezen?
Na 1965 ging de leefbaarheid in Den Haag Zuidwest snel achteruit (zie
bron 3).
312p
Beredeneer waarom de leefbaarheid juist toen snel achteruit ging.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Stel je wilt een inschatting maken van de leefbaarheid. Het maakt dan een
groot verschil of je dat doet op het schaalniveau van Den Haag Escamp of
op het schaalniveau van Den Haag Zuidwest.
322p
Beredeneer dit.
Gebruik bron 4.
In Den Haag Escamp heeft herstructurering plaatsgevonden. Dit had te
maken met woningkenmerken en de daarmee samenhangende
bewonerskenmerken in dit stadsdeel.
333p
Geef met behulp van bron 4
− twee woningkenmerken van dit stadsdeel en;
− twee bewonerskenmerken van dit stadsdeel.
De herstructurering in Den Haag Escamp vond plaats tussen 2000 en
2013 (zie bron 3). Tegenstanders van deze herstructurering zijn van
mening dat de sociale problemen in Den Haag hierdoor niet zullen
afnemen.
342p
Geef twee argumenten waarmee zij hun standpunt kunnen onderbouwen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.