bronnen

Eindexamen aardrijkskunde havo 2015, tijdvak 2

bij dit examen

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk
gebruiken.

opgave 1Opgave 1 − Kledingindustrie in Bangladesh

Wereld
Opgave 1 − Kledingindustrie in Bangladesh
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik bron 1.
In de kledingindustrie heeft global shift plaatsgevonden.
11p
Toon dit aan met behulp van bron 1.
In de top 10 van kledingexporterende landen staan ook Europese landen.
Dit is opvallend, omdat de lonen in de kledingindustrie in Europa hoger
liggen dan in landen als China of Bangladesh.
21p
Welk kenmerk van de kledingindustrie in deze Europese landen zorgt
ervoor dat deze landen toch grote kledingexporteurs kunnen zijn?
Veel westerse winkelketens laten hun kleding maken door
kledingbedrijven in Bangladesh. Deze kledingbedrijven zijn daar gevestigd
omdat de productiekosten van kleding daar laag zijn. Dat komt niet alleen
door de lage lonen in Bangladesh.
33p
Geef nog drie kenmerken van Bangladesh waardoor de productiekosten
van kleding daar laag zijn.
Het instorten van een kledingfabriek in Bangladesh in 2013 kreeg
wereldwijd veel media-aandacht (zie bron 2). Deze ramp kan op termijn
bijdragen aan een verbetering van de arbeidsomstandigheden, maar ook
aan economische stagnatie in Bangladesh.
42p
Geef aan op welke wijze de ramp kan bijdragen aan
− een verbetering van de arbeidsomstandigheden in Bangladesh;
− economische stagnatie in Bangladesh.

opgave 2Opgave 2 − Bevolkingsdichtheid

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Hieronder staan twee omschrijvingen van demografische begrippen.
a Dit begrip geeft de wijze aan waarop de bevolking over het land
verdeeld is.
b Dit begrip geeft aan hoe de bevolking verdeeld is over de
verschillende leeftijdscategorieën.
52p
Noteer de letters a en b onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het juiste demografische begrip.
Gebruik bron 1.
De letters a, b en c in bron 1 zijn in willekeurige volgorde van de landen
Australië, India en Zuid-Korea.
61p
Noteer de letters a, b en c onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van het juiste land.
Gebruik bron 1.
In landen met een hoog bnp per inwoner is de bevolkingsdichtheid in de
stedelijke gebieden in het algemeen lager dan in landen met een laag bnp
per inwoner.
73p
Geef aan
− waarom dit verband over het algemeen opgaat;
− welk land met een relatief hoog bnp per inwoner uit bron 1 afwijkt van
dit algemene verband;
− welk land met een relatief laag bnp per inwoner uit bron 1 afwijkt van
dit algemene verband.
Stelling: De bevolkingsdichtheid in stedelijke gebieden zal in semi-perifere
landen de komende decennia toenemen.
82p
Geef een argument vóór en een argument tégen deze stelling.

opgave 3Opgave 3 − Klimaten in Zuid-Amerika

Aarde
Opgave 3 − Klimaten in Zuid-Amerika
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1 en de atlas.
De klimaatdiagrammen a tot en met d zijn in willekeurige volgorde van de
steden Antofagasta (noorden van Chili), Buenos Aires (oosten van
Argentinië), Punta Arenas (zuiden van Chili) en Vitória (oosten van
Brazilië).
92p
Noteer de letters a tot en met d op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van de juiste stad.
In Zuid-Amerika komt bij de evenaar het tropisch regenwoudklimaat voor.
Verder van de evenaar af komt een savanneklimaat voor.
102p
Leg uit dat er verder van de evenaar af geen tropisch regenwoudklimaat
maar een savanneklimaat voorkomt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de atlas.
In Peru komen op de breedte van de hoofdstad Lima vier hoofdklimaten
uit het systeem van Köppen (zie kaartblad 222) voor. Twee daarvan zijn
het A- en het B-klimaat.
112p
Geef aan
− welke twee hoofdklimaten daar nog meer voorkomen;
− welk gebiedskenmerk ervoor zorgt dat deze twee hoofdklimaten daar
voorkomen.
Gebruik de atlas.
In Argentinië worden van noord naar zuid drie deelgebieden
onderscheiden: Gran Chaco, Pampas en Patagonia (zie kaartblad 202).
In twee van deze deelgebieden komt als oorspronkelijke plantengroei
grassteppe voor. Hier groeien nauwelijks bomen. In het derde deelgebied
groeien wel bomen.
122p
Geef aan
− in welke twee van de genoemde deelgebieden grassteppe voorkomt;
− waardoor er in deze twee deelgebieden nauwelijks bomen groeien.

opgave 4Opgave 4 − Banff National Park

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik de atlas.
Banff National Park ligt in Canada ten westen van Calgary. Het park
maakt deel uit van een groot plooiingsgebergte.
132p
Geef
− de naam van dit grote plooiingsgebergte;
− de naam van de plooiingsfase waarin dit grote plooiingsgebergte is
gevormd.
Gebruik bron 1.
Op de steile berghellingen in Banff National Park vindt mechanische
verwering plaats.
142p
Beschrijf de wijze waarop mechanische verwering daar plaatsvindt.
Gebruik bron 1.
De landschapsvorm bij de letter a in de bron is ontstaan als gevolg van
exogene processen.
151p
Met welk begrip wordt deze landschapsvorm aangeduid?
Kies uit: delta, lawine, modderstroom, puinhelling.
Het ontstaan van Moraine Lake (zie bron 1) is ongeveer 65 miljoen jaar
geleden begonnen en heeft een aantal stappen doorlopen. De volgende
stappen zijn te onderscheiden:
a Er werd een morene gevormd.
b Gletsjers breidden zich uit en vormden een U-dal.
c Er vormde zich een smeltwatermeer.
d De gesteenten in Banff National Park werden geplooid.
e Erosie door stromend water vormde een V-dal.
162p
Noteer op je antwoordblad de letters a tot en met e in de juiste volgorde
van oud naar jong.

opgave 5Opgave 5 − Economie van Indonesië

Ontwikkelingsland − Indonesië
Opgave 5 − Economie van Indonesië
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Indonesië wordt samen met landen als Mexico en Turkije vaak
toegevoegd aan de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India, China). Deze
zeven landen hebben een aantal kenmerken gemeenschappelijk die eraan
bijdragen dat deze landen opkomende grootmachten zijn.
172p
Geef van deze zeven opkomende grootmachten een gemeenschappelijk
− economisch kenmerk;
− demografisch kenmerk.
Atlaskaart 154D toont de verdeling van de beroepsbevolking over de drie
economische sectoren van onder andere Indonesië. Deze verdeling is een
gemiddelde van heel Indonesië.
182p
Noteer de deelgebieden Papua en Bali op je antwoordblad.
Schrijf achter elk deelgebied welke economische sector daar een veel
groter aandeel heeft dan het gemiddelde van Indonesië.
Gebruik bron 1.
In bron 1 is van elk van de vijf grote Indonesische eilanden de provincie
met het hoogste en de provincie met het laagste percentage werkenden in
de formele sector weergegeven.
191p
Op welk eiland is het verschil tussen de provincies het grootst?
In bron 1 zijn de Molukken niet opgenomen.
202p
Beredeneer of het aandeel werkenden in de formele sector in de
Molukken groter, kleiner of ongeveer gelijk is aan het gemiddelde van
Indonesië.
De Indonesische regering zet steeds meer in op exportvalorisatie.
Stelling: door exportvalorisatie zal het aandeel werkenden in de informele
sector toenemen.
212p
Geef een argument vóór en een argument tégen deze stelling.

opgave 6Opgave 6 − De Bromo op Java

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1 en de atlas.
De Bromo is een vulkaan in het oosten van Java, die deel uitmaakt van
een lange keten van vulkanen.
223p
Geef
− een beschrijving van de wijze waarop de vulkanen in deze keten zijn
ontstaan;
− de namen van de tektonische platen die hierbij betrokken zijn.
Gebruik bron 1 en kaartblad 152.
De rokende vulkaan op de achtergrond in bron 1 is de Semeru, de
hoogste berg van Java.
231p
In welke kijkrichting is deze foto genomen?
Kies uit: noorden, oosten, zuiden, westen.
De Bromo ligt in een caldera. Deze caldera ontstond na afloop van een
grote vulkaanuitbarsting.
242p
Beschrijf de wijze waarop deze caldera is gevormd.
Gebruik de atlas.
In een bepaalde periode van het jaar valt in de omgeving van de Bromo
veel neerslag. In combinatie met een vulkaanuitbarsting kan dat leiden tot
een natuurlijk gevaar.
252p
Geef aan
− welk natuurlijk gevaar dat is;
− in welke periode van het jaar in de omgeving van de Bromo veel
neerslag valt.
Kies uit: december-maart, april-juli en augustus-november.

opgave 7Opgave 7 − Van kanalisering naar Ruimte voor de Rivier

Leefomgeving
Opgave 7 − Van kanalisering naar Ruimte voor de Rivier
In het verleden zijn grote delen van de Rijn en de Maas gekanaliseerd en
bedijkt. Deze ingrepen hebben bijgedragen aan een afname van de
vertragingstijd.
262p
Geef nog twee ingrepen die in het stroomgebied van de Rijn en de Maas
werden gedaan die hebben bijgedragen aan een afname van de
vertragingstijd.
Om de Maas in Nederland het hele jaar door bevaarbaar te houden, zijn
stuwen aangelegd.
271p
Geef een kenmerk van de Maas waardoor de aanleg van stuwen
noodzakelijk is.
Gebruik kaartblad 43.
In de Neder-Rijn zijn ook stuwen aangelegd. De stuw bij Driel heeft naast
het bevaarbaar houden van de Neder-Rijn nog een andere functie.
281p
Welke functie is dit?
Sinds de aanleg van dijken langs de grote rivieren is het binnendijkse
gebied steeds lager komen te liggen. De uiterwaarden zijn juist steeds
hoger komen te liggen.
292p
Geef aan waardoor
− het binnendijkse gebied steeds lager is komen te liggen;
− de uiterwaarden steeds hoger zijn komen te liggen.
Het huidige beleid om overstromingen te voorkomen bestaat sinds midden
jaren negentig.
302p
Geef een voordeel en een nadeel van dit huidige beleid.

opgave 8Opgave 8 − Maastricht Céramique

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
De traditionele industrie is grotendeels uit Nederland verdwenen. Ook in
de wijk Céramique in Maastricht (zie bron 1) is dit gebeurd.
312p
Geef van het verdwijnen van de traditionele industrie uit Nederlandse
steden zoals Maastricht
− een oorzaak op mondiale schaal;
− een oorzaak op lokale schaal.
Gebruik bron 1.
De nieuwe inrichting van Céramique past in het compacte stadbeleid dat
als doel heeft verschillende functies een plek te geven in de stad.
322p
Geef aan
− op welke manier in Céramique invulling wordt gegeven aan dit beleid.
− waarom de overheid dit beleid voert.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De ligging en het industriële verleden van Céramique maken de wijk
geschikt voor de herontwikkeling zoals die in bron 1 is beschreven.
332p
Geef aan waarom Céramique
− gezien de ligging geschikt is voor deze herontwikkeling;
− gezien het industriële verleden geschikt is voor deze herontwikkeling.
Gebruik atlaskaart 28B.
Maastricht is een belangrijk centrum in Zuid-Limburg. Als je uitzoomt, kun
je tot de conclusie komen dat Maastricht een ongunstige relatieve ligging
heeft, maar ook dat Maastricht een gunstige relatieve ligging heeft. Dit is
afhankelijk van het schaalniveau waarnaar je uitzoomt.
342p
Beredeneer dat je op verschillende schaalniveaus tot een andere
conclusie kunt komen over de relatieve ligging van Maastricht.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.