opgave 1Opgave 1
Werkgelegenheid continu in beweging
In elk land vinden er voortdurend veranderingen in de werkgelegenheid plaats. Deze
veranderingen zijn per economische sector verschillend. Het onderscheid tussen
economische sectoren kan worden gemaakt op grond van producten die bedrijven
voortbrengen. Zo kunnen vier sectoren worden onderscheiden: de primaire, secundaire,
tertiaire en quartaire sector.
Door veranderingen van productieprocessen kunnen er verschuivingen in de
werkgelegenheid plaatsvinden: een verandering van baan kan binnen een sector
plaatsvinden, maar ook door van de ene naar de andere sector over te stappen.
In figuur 1 staat de ontwikkeling van de werkgelegenheid in een land weergegeven. Voor
de eenvoud zijn slechts twee sectoren onderscheiden: de goederensector en de
dienstensector.
Toelichting bij figuur 1:
Alle getallen betreffen aantallen personen.
De getallen binnen de sectoren betreffen aantallen personen in 1995.
De pijlen betreffen veranderingen tussen 1995 en 2000.
Er wordt van uitgegaan dat in deze periode niemand meer dan één keer van baan is
veranderd.
12p
Valt de primaire sector onder de goederensector of onder de dienstensector? Licht het
antwoord toe.
22p
Leg uit hoe uit figuur 1 blijkt dat de totale werkgelegenheid in de periode 1995–2000 is
toegenomen.
32p
Bereken hoeveel personen in de periode 1995–2000 van baan zijn veranderd.
42p
Bereken de werkgelegenheid in de goederensector in 2000.
opgave 2Opgave 2
Nieuwe ontwikkelingen in het bankwezen In het bankwezen in Europa doen zich een aantal ontwikkelingen voor: • Veel banken hebben te maken met fusies en overnames. • In het betalingsverkeer speelt ICT (pinpas, chipknip, telebankieren, betalen via Internet) een steeds grotere rol. • Banken leggen zich steeds meer toe op andere diensten dan het betalingsverkeer. De A-bank is een voorbeeld van een Europese algemene bank. Hieronder staan twee balansen weergegeven van de A-bank (bedragen × 1.000 euro). activa Balans A-bank per 1 januari 1995 Kas 450 Rekening-couranttegoeden Tegoed bij de Centrale Bank 90 Korte spaartegoeden Debiteuren 3.300 Korte termijndeposito's Effecten 6.460 Korte valutategoeden Overige activa 9.700 Overige passiva Totaal 20.000 Totaal activa Balans A-bank per 1 januari 1999 Kas 600 Rekening-couranttegoeden Tegoed bij de Centrale Bank 100 Korte spaartegoeden Debiteuren 5.800 Korte termijndeposito's Effecten 16.750 Korte valutategoeden Overige activa 49.750 Overige passiva Totaal 73.000 Totaal De post „Debiteuren” op de balans van de A-bank neemt toe door wederzijdse schuldaanvaarding.
■ Welke van de genoemde ontwikkelingen in het bankwezen in Europa kan worden omschreven als branchevervaging? Licht het antwoord toe aan de hand van een voorbeeld. Uit een vergelijking tussen de twee balansen van de A-bank kan worden afgeleid dat algemene banken steeds minder liquide middelen aanhouden ten opzichte van de rekening-couranttegoeden: het dekkingspercentage is tussen 1995 en 1999 gedaald. Deze daling is mogelijk gemaakt door de ontwikkelingen in het bankwezen in Europa.
opgave 3Opgave 3
Consumptie, de motor van de bestedingen Aan het eind van de jaren negentig werd de consumptie als de motor van de groei van de totale bestedingen aangemerkt. In deze periode groeide in Nederland de particuliere consumptie in procenten gemeten sterker dan de totale bestedingen. Figuur 2 laat dat figuur 2 zien. procentuele verandering 6 hetzelfde kwartaal van 5 het ten voorafgaande opzichte van jaar 4,7 4,5 4 3,6 3,5 3,3 3 2 1 0 II III 1998 Legenda: totale bestedingen Stel dat de particuliere consumptie in het derde kwartaal van 1999 ten opzichte van hetzelfde kwartaal van het voorafgaande jaar met 3,8% toenam.
opgave 4Opgave 4
Stel je de volgende situatie voor:
Jouw school werkt mee aan een internationaal uitwisselingsprogramma en heeft contact
met een middelbare school in Petersburg in Rusland. De scholen houden contact door
middel van e-mail. Op een dag ontvangt jouw school een e-mail van Andrej, een
Russische scholier.
Fragment uit de e-mail van Andrej:
In Rusland wonen 145 miljoen goed opgeleide mensen op 17 miljoen vierkante
kilometer grond. Ons land is rijk aan diamanten, goud, nikkel, koper, aluminium en
zilver. Bovendien is er volop geschikte landbouwgrond. De belangrijkste rijkdom
bestaat uit de enorme olie- en gasvoorraden die in de grond zitten. Als die verkocht
worden, levert dat 30.000 dollar per inwoner op. En toch leven wij in Rusland in
armoede en moeten wij zelfs hulp vragen aan de regeringen van westerse landen. Ik
twijfel er aan of de contacten met westerse landen de Russische economie iets
opleveren. Rusland is alleen maar armer geworden door het openstellen van de grenzen.
Je leraar economie vraagt jou een antwoord te sturen naar Andrej. In dit antwoord schrijf
jij een betoog waarin jij je Russische medescholier probeert te overtuigen van het
voordeel van internationaal vrij verkeer van goederen, diensten en kapitaal voor zowel de
Russische economie als de economie van westerse landen.
Jouw antwoord begint als volgt:
„Beste Andrej,
Met veel belangstelling heb ik jouw e-mail gelezen. Graag wil ik je proberen te overtuigen
van enkele positieve aspecten van internationaal vrij verkeer van goederen, diensten en
kapitaal voor zowel de Russische economie als de economie van westerse landen.”
116p
Schrijf het vervolg van het betoog.
In het betoog moeten de volgende aspecten aan de orde komen:
a de gevolgen voor de omvang van de productiefactor kapitaal in Rusland.
b de gevolgen voor de kwaliteit van de productiefactor kapitaal in Rusland.
Daarnaast moet in het betoog naar eigen keuze één van de onderstaande aspecten aan de
orde komen. Kies daarbij het aspect dat het best in het betoog past.
1 De toenemende mogelijkheden voor Rusland om buitenlandse leningen met roebels af
te lossen.
2 De gevolgen van internationale arbeidsverdeling voor de welvaart van Rusland en zijn
handelspartners.
3 De inverdieneffecten voor westerse landen van de aan Rusland gegeven hulp.
Aanwijzingen:
Gebruik voor het vervolg van het betoog 120 woorden (een afwijking van 20 woorden istoegestaan).
Het betoog moet een doorlopend verhaal zijn; de onderdelen moeten goed op elkaaraansluiten.
opgave 5Opgave 5
Schilder wordt goedkoper
De regering heeft het BTW-tarief op arbeidsintensieve diensten, zoals schilderwerk,
verlaagd naar 6%. Door deze BTW-verlaging kan de schilder goedkoper worden,
waardoor de werkgelegenheid in de schildersbranche kan toenemen.
Met behulp van figuur 3 kunnen enkele gevolgen van deze BTW-verlaging voor de
schildersbranche worden bekeken.
In de uitgangssituatie bedraagt het evenwichtstarief 28,20 euro per uur. Bij dit uurtarief
bedraagt de werkgelegenheid in de schildersbranche 22.400 personen. Verondersteld
wordt dat de werkgelegenheid in personen rechtevenredig (proportioneel) is met het
aantal schilderuren. De BTW-verlaging op schilderuren leidt tot een verschuiving van de
aanbodcurve waardoor de nieuwe evenwichtsprijs 27,56 euro wordt. Voor de BTW-
verlaging bedroegen de BTW-inkomsten van de overheid over schilderuren 147 miljoen
euro.
122p
Bereken met hoeveel personen de werkgelegenheid in de schildersbranche door deze
BTW-verlaging stijgt.
132p
Bereken het bedrag inclusief BTW dat de schilderuren na deze BTW-verlaging opbrengen.
142p
Bereken het bedrag waarmee de BTW-inkomsten van de overheid zijn gedaald door deze
BTW-verlaging.
Met het overbrengen van schilderwerk van het hoge naar het lage BTW-tarief hoopt de
regering een verschuiving van de niet-geregistreerde productie naar de geregistreerde
productie te bevorderen.
152p
Beschrijf hoe deze verschuiving kan plaatsvinden.
opgave 6Opgave 6
In economische publicaties wordt veel gebruik gemaakt van tabellen en grafieken. In het
informatieboekje staan vier statistieken over Nederland. Naar aanleiding van deze
statistieken worden in deze opgave vijf vragen gesteld.
162p
Laat aan de hand van een berekening zien dat het bedrag van de gemiddelde
arbeidsongeschiktheidsuitkering per persoon in 1994 ten opzichte van 1991 met 4,3% is
gestegen.
172p
Toon aan dat de koopkracht van de gemiddelde arbeidsongeschiktheidsuitkering in 1994
ten opzichte van 1991 is gedaald.
Mede door het gebruik van verschillende definities van arbeidsongeschiktheid ontstaan er
soms verschillen tussen statistieken. Dit kan vervolgens leiden tot tegenstrijdigheden in de
informatie.
182p
Toon aan dat de informatie in statistiek 4 met betrekking tot 1996 tegenstrijdig is met de
informatie in statistiek 1.
192p
Bereken het aantal actieve vrouwen in 1992.
Tussen 1991 en 1997 is het aantal arbeidsongeschikten bij vrouwen sterker gestegen dan
bij mannen. De sterke groei van het aantal actieve vrouwen in deze periode kan hiervan
een oorzaak zijn.
202p
Toon aan dat het aantal arbeidsongeschikte vrouwen als percentage van het aantal actieve
vrouwen in 1997 ten opzichte van 1991 is gedaald.
opgave 7Opgave 7
Beperking loonstijging in discussie
Aan het eind van de jaren negentig was er in Nederland sprake van toenemende krapte
op de arbeidsmarkt. Hierdoor kwam een einde aan een periode van beperkte loonstijging.
Economen verschillen van mening of beperking van de loonstijging gewenst is.
Zo stelt econoom Afra dat een beperking van de loonstijging nadelige gevolgen heeft
voor de groei van de productie van bedrijven die voor de binnenlandse markt
produceren. Econoom Hans stelt dat een beperking van de loonstijging van belang is voor
de groei van de productie van bedrijven die op de export zijn gericht.
212p
Noem een argument voor de stelling van Afra. Licht het antwoord toe.
222p
Noem een argument voor de stelling van Hans. Licht het antwoord toe.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 8Opgave 8
Als in een land een recessie dreigt, probeert de regering van dat land soms Keynesiaans beleid te voeren. Of dat beleid succesvol is, kan pas achteraf worden beoordeeld. Zo stond eind 1997 het onderstaande artikel in de krant: Japan beleeft Keynesiaanse crisis Voor 1998 wordt een inkrimping van de productie in Japan van 5% verwacht. Oorzaak hiervan is dat consumenten weinig vertrouwen in de economie hebben en de banken de kredietkraan voor bedrijven vrijwel hebben afgesloten. Het gevolg hiervan is dat de vraag naar producten en daardoor de productie terugloopt. De Japanse regering hoopt de conjuncturele inzinking tegen te gaan door in de loop van 1998 de rente te verlagen en de overheidsbestedingen op te voeren. Bedrijven die grondstoffen naar Japan exporteren, maken zich zorgen over de gevolgen van de lage koers van de Japanse yen. In de Verenigde Staten wordt daarentegen gehoopt dat de lage koers van de Japanse yen de sterke groei van de productie in de Verenigde Staten kan afremmen.
■ Leg uit dat een koersdaling van de Japanse yen de groei van de productie in de Verenigde Staten kan afremmen. Begin 1999 werden onderstaande gegevens over de gerealiseerde productie gepubliceerd. De cijfers betreffen procentuele veranderingen ten opzichte van het voorafgaande jaar. tabel 1 1996 1997 1998 Verenigde Staten 3,4 3,9 2,5 Japan 5,0 1,4 -2,8 Europa 1,6 2,5 2,9 Azië (zonder Japan) 8,0 6,5 3,1 Afrika 5,8 3,1 3,4 De Japanse regering gebruikte onder andere de gegevens uit tabel 1 om te beweren dat het gevoerde Keynesiaanse beleid succesvol was.
