bronnen

Eindexamen geschiedenis havo 2003, tijdvak 2

bij dit examen

Vraag 11 in dit examen is een stelopdracht. Reserveer voldoende tijd om deze opdracht te
maken.

opgave 1De Sovjet-Unie. Een samenleving onder spanning

In 1922 gingen de bolsjewieken Rusland ‘Sovjet-Unie’ noemen.
12p
Leg uit welk ideaal zij met de aanduiding ‘Sovjet’ tot uitdrukking wilden brengen.
Gebruik bron 1.
23p
A Leg met twee voorbeelden uit waarom dit liedje een te rooskleurige weergave is van de
gevolgen van de collectivisatie in de Sovjet-Unie.
B Geef een verklaring voor de eenzijdige weergave van Huyts.
Gebruik bron 2.
Een bewering: de verklaring van Jezjov is kenmerkend voor de periode van de Grote
Terreur.
32p
Ondersteun deze bewering met twee argumenten uit de bron.
42p
Leg uit waarom de val van Jezjov in het algemeen gezien wordt als het einde van de Grote
Terreur.
In de sovjetpropaganda werd veel aandacht gevraagd voor de bestrijding van het
analfabetisme.
52p
Noem hiervoor een politieke reden.
Gebruik bron 3.
63p
Vergelijk de opvatting van de twee pratende treinpassagiers over godsdienst met het
standpunt van de Communistische Partij daarover. Doe dat door:
• eerst het partijstandpunt over godsdienst te noemen;
• daarna met twee argumenten uit de bron aan te geven dat de passagiers het hiermee eens
zijn.
Gebruik bron 3.
Stel: je gebruikt deze bron in een onderzoek naar opvattingen over godsdienst in de Sovjet-
Unie.
72p
Leg uit dat deze bron enerzijds wel en anderzijds geen betrouwbare gegevens oplevert voor
je onderzoek.
Gebruik bron 4.
De schrijfster van deze roman heeft Irisjka, Valentina en Galina elk hun eigen rol gegeven.
De drie vrouwen spelen de rollen van:
1 de dissidente;
2 de gewone burgeres;
3 het partijlid.
83p
Geef aan wie van de drie vrouwen welke rol speelt.
Verbind aan je keuze telkens één argument uit de tekst.
Gebruik bron 4.
92p
Waarom blijkt uit dit fragment uit het boek dat dit geen socialistisch-realistische roman is?
In de Brezjnev-periode besloot de leiding van de Communistische Partij om de economie te
regionaliseren.
104p
Noem twee doelen die de Communistische Partij hiermee hoopte te verwezenlijken en leg
per doel uit waarom dit niet bereikt werd.
Gebruik de bronnen 5a tot en met 5e.
1116p
Schrijf, na het lezen van de inleiding, volgens de aanwijzingen de tekst van de presentatie
en het nawoord.
Let op: bij de vragen A tot en met D bekijk je de foto’s vanuit 1939, in E vanuit 1969. Voor
A tot en met D worden evenveel punten gegeven als voor E.
Inleiding
Het is 1939. Je bent enthousiast lid van de Komsomol in Moskou. Voor je jeugdige
kameraden moet je een presentatie geven. De afdeling waar je lid van bent, heeft al voor
een titel en voor deelonderwerpen gezorgd. De afbeeldingen bij je presentatie heb je zelf
gevonden.
Aanwijzingen bij A tot en met D.
• Neem de hoofdtitel van je presentatie over.
Deze luidt: ‘Op weg naar het arbeidersparadijs’.
• Neem voor elk deelonderwerp het cursieve kopje over.
• Denk bij elke opdracht aan het onderscheid tussen wat er op de foto te zien is en met welke
bedoeling de afbeelding is gepubliceerd.
De aanloop tot de Revolutie
A Geef twee argumenten waarom je deze afbeelding (bron 5a) vindt passen bij dit onderdeel
van je presentatie.
Onze eerste leiders
B Geef twee argumenten waarom je deze foto (bron 5b) vindt passen bij dit onderdeel van
je presentatie.
Het Vijfjarenplan
C Maak een keuze uit één van beide foto’s (de bronnen 5c en 5d). Geef twee argumenten
waarom je deze foto vindt passen bij dit onderdeel van je presentatie.
De Nieuwe Sovjetmens op weg naar het arbeidersparadijs
D Geef twee argumenten waarom je deze foto (bron 5e) vindt passen bij dit onderdeel van
je presentatie.
Terugblik
Het is 1969. Je bent teleurgesteld geraakt in de partij en je behoort tot een kleine groep van
dissidenten. Je vindt bij het opruimen van je kamer je oude presentatie terug. Je kijkt,
samen met je dochter naar de foto’s en de argumenten die je hebt gebruikt in 1939, dertig
jaar eerder. Jullie vragen je samen af of je de foto’s en de bijschriften opnieuw voor een
presentatie kunnen gebruiken.
E Bekijk vanuit je nieuwe inzichten opnieuw je argumenten bij de afbeeldingen van je
presentatie. Kies bij je antwoorden bij A, B, C en D telkens één van de volgende
mogelijkheden en voer de bijbehorende opdracht uit:
1 Dit onderdeel van je presentatie is nog steeds bruikbaar. Je schrijft op: ‘Wel bruikbaar’ en
je geeft twee redenen waarom dit onderdeel van je presentatie in 1969 hetzelfde kan blijven.
of
2 Dit onderdeel van je presentatie is niet meer bruikbaar. Je schrijft op: ‘Niet meer
bruikbaar’ en je geeft twee redenen waarom dit onderdeel van je presentatie in 1969 niet
hetzelfde kan blijven.

opgave 2Nederlanders en hun gezagsdragers 1950-1990: verzuiling,

polarisatie en herwonnen consensus
Nederland is op het niveau van de gezagsdragers nooit verzuild geweest.
122p
Geef een argument vóór en een argument tegen deze uitspraak.
Gebruik bron 6.
132p
Leg uit dat de houding van vakbondsleider Vermeulen past binnen de
wederopbouwmentaliteit.
Gebruik bron 6.
De houding van deze werknemers past niet binnen de wederopbouwmentaliteit.
142p
Geef een verklaring voor hun houding.
Bij de verschijning in 1954 van het Bisschoppelijk Mandement, adviseerde het katholieke
dagblad de Volkskrant de lezers: “De katholiek neemt het Mandement met eerbied en leest
het in gehoorzaamheid.”
153p
Noem een kenmerk van de verzuiling en leg uit waarom het advies van de Volkskrant
kenmerkend is voor een verzuilde samenleving.
Gebruik bron 7.
Een bewering:
Dit fragment past bij de positie van vrouwen in de jaren van de wederopbouw en bij de
tweede feministische golf.
164p
Toon de juistheid van deze bewering aan.
In de jaren zestig gaan jongeren voor het eerst openlijk eisen stellen aan de maatschappij
waarin ze leven.
172p
Noem hiervoor twee oorzaken.
Op muren en schuttingen in Amsterdam zijn in de loop der tijd talloze leuzen geschreven.
Hieronder volgen er drie uit verschillende periodes:
1 Onder het asfalt ligt het strand.
2 Stem niet, acteer zelf.
3 Baas in eigen buik.
183p
Verbind elke leus met de groep die deze leus gebruikt heeft. Geef voor je keuze telkens een
argument. Je kunt kiezen uit drie groepen: Dolle Mina, Kabouters, of krakers. Je mag elke
groep maar één keer gebruiken!
Gebruik bron 8.
De fotostrip laat de tegenstelling zien tussen de traditionele en de moderne rol van de
vrouw in het gezin.
192p
Leg uit, met twee voorbeelden uit de strip, hoe deze tegenstelling hier weergegeven wordt.
Gebruik bron 8.
Stelling:
De redactie van Libelle heeft de fotostrip geplaatst met als doel de vrouwenemancipatie te
bevorderen.
202p
Geef een argument vóór en een argument tegen deze stelling, beide gebaseerd op de
fotostrip.
Sommige historici zijn van mening dat het populaire damesblad Libelle in de jaren zestig en
zeventig belangrijker is geweest voor de vrouwenemancipatie dan de uitgaven van Man-
Vrouw-Maatschappij en Dolle Mina.
212p
Geef een argument om die mening te ondersteunen.
Stelling:
De nacht van Schmelzer moet gezien worden als een historisch omslagpunt op meerdere
terreinen.
224p
Toon met één argument aan dat deze stelling juist is op het terrein van de media en met een
ander argument dat deze stelling ook juist is op het terrein van de partijpolitiek.
In maart 1969 wordt op het congres van de PvdA afgesproken niet meer samen met de KVP
te regeren.
232p
Leg uit dat deze uitspraak van het PvdA-congres kenmerkend is voor de polarisatie in die
tijd.
Gebruik bron 9.
De houding van de kraker zoals die uit de tekst naar voren komt, past meer bij het beeld van
de politieke cultuur van de jaren zestig en zeventig dan bij het beeld van de jaren tachtig.
244p
Toon dat aan. Ga bij je antwoord in op:
• de motivatie van de kraker om te kraken;
• de motivatie van de kraker om stenen te gooien;
• de politieke cultuur van de jaren zestig en zeventig;
• de politieke cultuur van de jaren tachtig.
Gebruik bron 9.
253p
Leg uit dat de houding van de commissaris van politie kenmerkend is voor het optreden van
gezagsdragers in de jaren zeventig.
Verwerk in je uitleg:
• de houding van de commissaris tegenover de kraker;
• de houding van gezagsdragers in de jaren zeventig tegenover opstandige jongeren in het
algemeen.
Kenmerkend voor de politieke cultuur in de jaren tachtig is de vermindering van
ideologische verschillen.
262p
Leg uit dat het CDA een voorbeeld is van deze politieke cultuur.
De opkomst van grote en invloedrijke bewegingen als Greenpeace laat zien dat de
verzuiling sterk afgenomen is.
272p
Leg dat uit.
√(Einde)
Lees verder