bronnen

Eindexamen nederlands havo 2006, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Geluk

11p
Hoe kan het karakter van de tekst Geluk het beste getypeerd worden?
A Deels als een analyse van het verschijnsel ‘geluk’ en deels als een pleidooi voor een andere
levenshouding in welvarende landen.
B Deels als een beschouwing over ‘geluk’ en deels als een betoog dat gericht is tegen de
overdadige welvaart in het rijke westen.
C Deels als een protest tegen de ongelijke verdeling van goederen in de wereld en deels als
een oproep tot tevredenheid met wat men heeft.
D Deels als een wetenschappelijk onderzoek naar ‘geluksgevoelens’ en deels als een verslag
van enkele persoonlijke bevindingen.
De tekst Geluk kan worden onderverdeeld in drie delen. Deze achtereenvolgende delen
kunnen gezien worden als antwoorden op de volgende vragen:
deel 1: Maakt geld gelukkig?
deel 2: Waarom leidt meer welvaart niet vanzelf tot meer geluk?
deel 3: Hoe kunnen welvarende mensen gelukkig worden?
21p
Bij welke alinea begint deel 2?
31p
Bij welke alinea begint deel 3?
Er bestaan verschillende middelen om in de inleiding van een tekst de aandacht van de lezer
te trekken.
Enkele van deze middelen zijn:
1 een herkenbare situatie schetsen;
2 een opmerkelijke bevinding rapporteren;
3 een betwistbare mening geven;
4 een uitdagende stelling poneren.
42p
Welke twee middelen worden in alinea 1 van de tekst Geluk ingezet?
“Maar als we allemaal rijker worden, worden we toch niet gelukkiger.” (regels 42-44)
51p
Welke verklaring voor juist dit verschijnsel is, blijkens de tekst Geluk, de meest
aannemelijke?
A Geluksgevoelens zijn deels afhankelijk van de staat van rijkdom van anderen.
B Jaloezie blokkeert de gevoelens van tevredenheid van arme mensen.
C Rijkere mensen ontbreekt het aan mentale vermogens werkelijk te genieten.
D Toenemende rijkdom vermindert de kans op het bezit van waardevolle goederen.
“Internationaal onderzoek laat zien, dat welvaartsgroei in arme landen zich nog wel
weerspiegelt in het geluk van de bevolking, maar dat er in rijke landen nauwelijks verband
bestaat tussen welvaartsgroei en geluk.” (regels 28-33)
61p
Welke verklaring kan er voor dit verschijnsel worden gegeven?
A In de arme landen heeft men een minder materiële levensinstelling, in de rijke landen vindt
men materieel bezit vanzelfsprekend.
B In de arme landen is er nauwelijks sprake van welvaartsgroei, in de rijke landen kent de
economische groei vrijwel geen beperking.
C In de arme landen is men minder snel geneigd tot onderling vergelijken, in de rijke landen
zijn de burgers verwikkeld in een strijd om bezit.
D In de arme landen is nog lang geen materieel verzadigingspunt bereikt, in de rijke landen
zijn de meeste consumenten tamelijk verwend.
“Je zou dan verwachten dat mensen die rijker worden, slechts tijdelijk gelukkiger zijn.”
(regels 51-52)
72p
Leg uit waarom deze mensen ‘tijdelijk’ gelukkiger zouden zijn.
Gebruik voor je antwoord maximaal 20 woorden.
81p
Welk verband bestaat er tussen alinea 5 en 6?
Alinea 6 bevat
A een conclusie van het gestelde in alinea 5.
B een illustratie bij het gestelde in alinea 5.
C een uitwerking van de verklaring in alinea 5.
D een weerlegging van de verklaring uit alinea 5.
In de alinea’s 7, 8 en 9 worden drie voorbeelden gegeven van goederen die positionele
goederen blijken te zijn.
93p
Leg uit hoe het komt dat bepaalde goederen ‘gewoon’ lijken, maar bij nadere beschouwing
positionele goederen blijken te zijn.
Gebruik voor je antwoord maximaal 30 woorden.
“Naarmate we rijker zijn, lijken we steeds minder in staat echt van onze vrije tijd te
genieten.” (regels 154-156)
101p
Hoe kunnen we, gelet op de structuur van alinea 9, deze bewering in argumentatief opzicht
het beste typeren?
A Als een conclusie.
B Als een stelling.
C Als een subargument.
“zullen we steeds weer bedrogen uitkomen” (regels 170-171)
111p
Welke mensen zullen zeker bedrogen uitkomen in hun streven naar geluk?
A Mensen die denken dat hun geluk afhangt van de ontwikkeling in wetenschap en
technologie.
B Mensen die denken dat hun geluk afhangt van rijkdom in de vorm van allerlei materiële
zaken.
C Mensen die zich erbij neerleggen dat de schaarste aan de meest begeerde goederen niet valt
op te heffen.
D Mensen die zich erbij neerleggen dat we moeten afzien van het streven naar meer welvaart.
Lees de onderstaande beweringen:
1 In ons streven naar geluk kunnen we ons het beste richten op goederen die niet in absolute
zin schaars zijn.
2 In ons streven naar meer geluk kunnen we ons het beste richten op immateriële zaken.
121p
Welke van deze beweringen komt overeen met de visie zoals afgeleid kan worden uit de
tekst Geluk?
A alleen bewering 1
B alleen bewering 2
C zowel bewering 1 als bewering 2
D geen van beide beweringen
132p
Op welke denkbeeldige vraag geeft alinea 12 het antwoord?
Gebruik voor je antwoord maximaal 10 woorden.
141p
Op welke tegenstelling wijst het woord ‘echter’ in regel 201?
A Mensen zouden gelukkiger kunnen worden door andere activiteiten te gaan ondernemen in
hun vrije tijd, maar in werkelijkheid blijven ze dezelfde dingen doen en besteden daar
bovendien minder tijd aan.
B Mensen zouden gelukkiger kunnen worden door meer energie te steken in een beperkt
aantal activiteiten in hun vrije tijd, maar in werkelijkheid besteden ze daar juist steeds
minder tijd aan.
C Mensen zouden gelukkiger kunnen worden door zich in hun vrije tijd in meer activiteiten te
gaan verdiepen, zoals kunst en muziek, maar in werkelijkheid doen ze juist het
tegenovergestelde.
D Mensen zouden gelukkiger kunnen worden door zich meer te verdiepen in de mogelijkheden
van wetenschap en technologie, maar in werkelijkheid besteden ze juist meer tijd aan
immateriële zaken.
151p
Hoe kan de functie van alinea 13 het beste getypeerd worden binnen het geheel van de
tekst?
A In alinea 13 wordt een aanbeveling gedaan.
B In alinea 13 wordt een afweging gemaakt.
C In alinea 13 wordt een nuancering gegeven.
D In alinea 13 wordt een samenvatting gegeven.
Argumenten kunnen worden onderscheiden in, bijvoorbeeld, argumenten die gebaseerd zijn
op:
1 controleerbare feiten;
2 onderzoeksbevindingen;
3 vermoedens;
4 persoonlijke waardeoordelen.
161p
Welke van deze argumenten zijn in de tekst Geluk terug te vinden?
A Alleen 1, 2 en 3.
B Alleen 1, 3 en 4.
C Alleen 2, 3 en 4.
D Zowel 1, 2, 3 als 4.
171p
Welke zin geeft het beste de hoofdgedachte van de tekst Geluk weer?
A Mensen kunnen gelukkiger worden als ze minder consumeren en niet langer hun hoop
vestigen op economisch herstel en rijkdom voor iedereen.
B Mensen kunnen gelukkiger worden als ze streven naar groei in immateriële sfeer en naar
meer verdieping in hun activiteiten.
C Mensen kunnen gelukkiger worden als ze streven naar meer vrije tijd waardoor er tijd komt
voor verdieping van meer activiteiten.
D Mensen kunnen gelukkiger worden als ze zich erbij neerleggen dat de schaarste aan de
meest begeerde goederen niet valt op te heffen.
181p
Hoe kan de houding van de auteur van de tekst Geluk ten opzichte van zijn onderwerp het
beste gekarakteriseerd worden?
A Bezorgd, maar weinig kritisch.
B Kritisch en betrokken.
C Neutraal en afstandelijk.
D Zakelijk en professioneel.
191p
Voor welk soort lezerspubliek lijkt de tekst Geluk, gelet op de strekking en het taalgebruik
van de tekst, het meest bedoeld?
A Voor consumenten.
B Voor economen.
C Voor maatschappelijk werkers.
D Voor psychologen.
fragment 1 Valt geluk te bevorderen?
Naast alle adviezen voor een gelukkiger leven klinkt vanouds ook de waarschuwing dat er
aan ons geluk niet veel te veranderen valt. Religies prediken dat de mens niet aan zijn
noodlot kan ontsnappen en er zijn filosofen die menen dat geluk relatief is en dat het
najagen van geluk ons daarom niet veel verder brengt dan een muis in een looprad. Uit
onderzoek blijkt echter dat geluk wel degelijk bevorderd kan worden. Enerzijds middels
verbetering van de samenleving en anderzijds door versterking van de persoonlijke
kwaliteiten die nodig zijn om daarin te functioneren. Om de leefbaarheid van de
samenleving te verbeteren moet in de eerste plaats gezorgd worden voor bestaanszekerheid.
Voorwaarde voor verbetering is in alle gevallen dat burgers gestimuleerd worden het lot in
eigen hand te nemen. Lijdzaam wachten op Vader Staat levert meestal niet veel op. Binnen
ons rijke Nederland is ongeluk meestal niet een kwestie van materieel tekort. De
hulpverlening met het pannetje soep heeft daardoor aan betekenis verloren. Tekorten zitten
meer in de sociaal-emotionele sfeer. Die nood is minder makkelijk te lenigen met subsidies
en professioneel advies. De persoonlijke eigenschappen die nodig zijn om gelukkig te
worden, verschillen enigszins per samenleving. In een individualistische maatschappij als
de onze is het vooral van belang dat je goed voor jezelf kunt opkomen en dat je intieme
relaties weet te leggen en vast te houden. Dat valt tot op zekere hoogte te leren. Behalve
zelfredzaamheid speelt ook levenskunst een rol. Je moet ook iets moois van het leven weten
te maken. Daarvoor moet je de juiste vormen weten te vinden, niet alleen persoonlijke
interesses en levensdoelen, maar ook vormen om in gezamenlijkheid te beleven. Dat is best
een opgave, want de standaardmodellen van vroeger passen niet goed meer bij de
geïndividualiseerde mens van vandaag.
Kortom, met het bevorderen van geluk bereik je meer dan alleen maar een aangenamer
leven. In een aantal opzichten maakt geluk het leven ook ‘beter’. Alle reden dus om het
geluk een handje te helpen.
naar: ‘Wat heet geluk?’ door Ruut Veenhoven
uit: de brochure ‘Geluk’ van het Humanistisch Verbond
201p
Wat is in dit tekstfragment het antwoord op de vraag “Valt geluk te bevorderen?”
A Geluk valt niet te bevorderen, want de leefbaarheid van de samenleving kan pas
gerealiseerd worden als eerst gezorgd wordt voor bestaanszekerheid.
B Geluk valt niet te bevorderen, want het is in onze maatschappij erg moeilijk om de juiste
mentaliteit te ontwikkelen die nodig is om gelukkig te worden.
C Geluk valt te bevorderen door het opheffen van tekorten in de sociaal-emotionele sfeer en
door de leefbaarheid van de samenleving te verbeteren.
D Geluk valt te bevorderen door verbetering van de samenleving als geheel en door de
ontwikkeling van de vaardigheden van de mens als individu.
Zowel in fragment 1 als in de tekst Geluk is er sprake van een visie op de wijze waarop de
mens zijn geluk kan bevorderen.
212p
Welke overeenkomst is er tussen deze beide visies?
Gebruik voor je antwoord maximaal 20 woorden.

opgave 2Tekst 2 Niets mag ons overkomen

2220p
Maak een goedlopende samenvatting in correct Nederlands van maximaal 220 woorden van
de tekst Niets mag ons overkomen. Zorg ervoor dat je samenvatting begrijpelijk is voor
iemand die de oorspronkelijke tekst niet kent.
Uit je samenvatting moet duidelijk worden:
• wat het begrip ‘veiligheid’ lastig hanteerbaar maakt;
• welke de actuele thema’s rond onveiligheid zijn;
• welke houding de burgers tegenwoordig inzake onveiligheid innemen;
• wat de mogelijke verklarende achtergronden zijn van het gevoel van onveiligheid en de
huidige toename van onveiligheidsgevoelens;
• welke remedie niet helpt ter bevordering van de veiligheid en welke remedie wel tegen het
gevoel van onveiligheid helpt.
√(Einde)
Lees verder