opgave 1Tekst 1 Wij lijken echt niet op apen
“De omstandigheden waaronder dat experiment plaatsvond, waren niet
altijd zo verantwoord.” (regels 14-17)
11p
oorzaak en gevolg
overeenkomst en vergelijking
voorbeelden
voor- en nadelen
Met wat voor argumentatie wordt deze bewering ondersteund?
argumentatie op basis van
oorzaak en gevolg overeenkomst en vergelijking voorbeelden voor- en nadelen21p
alinea 2
alinea 3
alinea 4
alinea 5
In welke alinea komt de mening van de auteur over het verschil tussen
apen en mensen voor het eerst naar voren?
alinea 2 alinea 3 alinea 4 alinea 5In alinea 2 wordt het schrijven van e-mails door mensen vergeleken met
het elkaar vlooien door chimpansees.
31p
Wat is de overeenkomst tussen deze situaties in alinea 2?
Een kritische lezer zou kunnen wijzen op het gebruik van een drogreden
in de laatste zin van alinea 3.
41p
de persoonlijke aanval
het autoriteitsargument
het ontduiken van de bewijslast
het vertekenen van een standpunt
Om welk type drogreden gaat het?
de persoonlijke aanval het autoriteitsargument het ontduiken van de bewijslast het vertekenen van een standpunt“Wie deze berichtjes controleert met de droge, wetenschappelijke
verhandeling waarop ze zijn gebaseerd, ziet al snel dat de suggesties in
de krantenkoppen zelden deugen en soms weinig nieuwswaardig zijn,
want hoe bijzonder is het nu echt dat sommige apen wel eens ‘moreel
gedrag’ vertonen?” (regels 58-67)
51p
Geef de twee voorbeelden uit de tekst van dit ‘moreel gedrag’ bij apen.
De tekst ‘Wij lijken echt niet op apen’ kan onderverdeeld worden in vijf
delen. Deze achtereenvolgende delen kunnen voorzien worden van de
volgende kopjes:
1 Project Nim
2 Veronderstelde overeenkomsten tussen mensen en mensapen
3 Beperkingen van mensapen ten opzichte van mensen
4 Verklaring superioriteit mensen ten opzichte van mensapen
5 Probleemoplossend vermogen van mensen
6 Arrogante mens?
61p
Bij welke alinea begint deel 3?
71p
Bij welke alinea begint deel 5?
In alinea 5 is sprake van een tegenstelling in visie op mensapen.
83p
Leg de twee tegengestelde visies uit.
Gebruik voor je totale antwoord maximaal 20 woorden.
“– of, vooruit, 128 als je de lat laag legt –” (regels 148-149)
91p
de meeste onderzoekers de prestaties van mensapen onderschatten.
het moeilijk is de prestaties van mensapen op waarde te schatten.
niet iedereen de prestaties van mensapen even kritisch beoordeelt.
we niet te kritisch moeten kijken naar de prestaties van mensapen.
Wat kan worden opgemaakt uit dit citaat, gelet op de rest van alinea 6?
Uit dit citaat kan worden opgemaakt dat
de meeste onderzoekers de prestaties van mensapen onderschatten. het moeilijk is de prestaties van mensapen op waarde te schatten. niet iedereen de prestaties van mensapen even kritisch beoordeelt. we niet te kritisch moeten kijken naar de prestaties van mensapen.Op grond van de onderzoeksbevindingen van Herbert Terrace over het
onderzoek in project Nim in alinea 6 kan een algemene conclusie worden
getrokken.
102p
Formuleer in eigen woorden deze algemene conclusie.
Gebruik voor je antwoord maximaal 10 woorden.
“Primatoloog Frans de Waal noemt het menselijk brein graag laatdunkend
‘een opgeschaald apenbrein’”. (regels 177-180)
111p
Frans de Waal de intelligentie van mensapen enigszins hoger inschat
Frans de Waal denkt dat het verschil tussen het mensenbrein en dat
Frans de Waal veel overeenkomsten ziet tussen het brein van de
Frans de Waal vindt dat het brein van de mensaap niet veel onderdoet
Wat wordt daarmee gesuggereerd?
Daarmee wordt gesuggereerd dat
Frans de Waal de intelligentie van mensapen enigszins hoger inschatdan die van mensen.
Frans de Waal denkt dat het verschil tussen het mensenbrein en datvan de mensaap groter is dan wordt gedacht.
Frans de Waal veel overeenkomsten ziet tussen het brein van demens en de mensaap.
Frans de Waal vindt dat het brein van de mensaap niet veel onderdoetvoor dat van de mens.
“Met andere woorden: op zijn eigen houtje, opgroeiend op een
onbewoond eiland, zou een mensenkind nooit een taal of cijferstelsel
verzinnen en zou hij ook niet eigenhandig een mes of het wiel uitvinden.”
(regels 196-202)
121p
Het grote verschil tussen kinderen en jonge mensapen is dat kinderen
Jonge mensapen leren, net als kinderen, hun sociale intelligentie te
Kinderen kunnen hun sociale intelligentie alleen ontwikkelen dankzij
Sociale intelligentie is niet iets van het individuele kind, maar juist van
Welke gedachtegang wordt door dit voorbeeld verduidelijkt?
Het grote verschil tussen kinderen en jonge mensapen is dat kinderenwel een sociale intelligentie hebben en mensapen niet.
Jonge mensapen leren, net als kinderen, hun sociale intelligentie teontwikkelen door met soortgenoten te communiceren.
Kinderen kunnen hun sociale intelligentie alleen ontwikkelen dankzijinteractie met anderen.
Sociale intelligentie is niet iets van het individuele kind, maar juist vande groep waarin dat kind leeft.
“Daarom zeggen dat er geen immens verschil in culturele overdracht
bestaat, is alsof je geen verschil ziet tussen een gletsjer en een rijdende
auto: beide bewegen van A naar B, zij het de ene heel wat langzamer dan
de andere.” (regels 220-226)
133p
Leg uit wie of wat met de gletsjer vergeleken wordt en wie of wat met de
rijdende auto en leg deze vergelijking uit, in het licht van de tekst.
Gebruik voor je antwoord maximaal 25 woorden.
De titel van de tekst is ‘Wij lijken echt niet op apen’.
143p
Formuleer in eigen woorden waarin volgens de alinea’s 8 en 9 het
grootste verschil zit tussen mensen en apen.
Gebruik voor je antwoord maximaal 25 woorden.
“Chimpansees zijn net als ons.” (regel 266)
Deze zin is onhandig geformuleerd. Het moet namelijk zijn: “Chimpansees
zijn net als wij”. Stel dat de zin opzettelijk foutief geformuleerd is.
152p
Wat zou de functie van de formuleringsfout kunnen zijn, gelet op de tekst?
Gebruik voor je antwoord maximaal 20 woorden.
“Maar ja, ik ben dan ook maar een mens.” (regels 277-278)
161p
een grapje over het onvermogen van de auteur om het verschil tussen
een knipoog naar de mensen die de mening aanhangen dat apen en
een nuancering van de veronderstelling dat mensen en apen enkele
een relativering bij het uitgangspunt dat de mens superieur zou zijn
Op welke manier kan deze zin het best opgevat worden, gezien de
strekking van de tekst?
De zin kan het best opgevat worden als
een grapje over het onvermogen van de auteur om het verschil tussenaap en mens te begrijpen.
een knipoog naar de mensen die de mening aanhangen dat apen enmensen op elkaar lijken.
een nuancering van de veronderstelling dat mensen en apen enkelegelijkenissen vertonen.
een relativering bij het uitgangspunt dat de mens superieur zou zijnten opzichte van de aap.
tekstfragment 1
Lang leve de mensheid? Marco Visscher heeft natuurlijk gelijk: de mens is superieur aan de chimpansee en alle andere dieren. Ga maar na: wie bedacht en gebruikte de atoombom? De chimp? Nou dan! Wie gaat zich regelmatig te buiten aan massamoord op zijn soortgenoten? Daar kan toch geen dier aan tippen?! En wie anders dan de homo sapiens is onverdroten bezig zijn eigen habitat, en daarmee die van talloze andere levende wezens, grondig de vernieling in te helpen? Hier past maar één kwalificatie: kroon der schepping. Dag Marco, slaap lekker verder…
naar: ingezonden brief van Leon Vrins, Trouw, 15 mei 2012
Uit tekstfragment 1 blijkt een andere opvatting over het verschil tussen
mensen en apen dan die van de auteur van de tekst ‘Wij lijken echt niet
op apen’.
173p
Wat zijn die verschillende opvattingen?
Formuleer je antwoord in maximaal 25 woorden.
181p
humoristische toon
kritische toon
sarcastische toon
uitnodigende toon
Wat voor toon kenmerkt de ingezonden brief in tekstfragment 1 vooral?
een
humoristische toon kritische toon sarcastische toon uitnodigende toon191p
Het onderzoek naar de overeenkomsten tussen mens en aap is van
Het is juist om het verschil tussen mens en aap te bagatelliseren,
Het is terecht om het brein van de mens superieur te noemen aan het
Het verschil tussen mens en aap moet onderkend worden, omdat
Welke combinatie van standpunt en argument sluit het best aan bij de
gedachtegang van de tekst ‘We lijken echt niet op apen’?
Het onderzoek naar de overeenkomsten tussen mens en aap is vanbelang, omdat de intellectuele capaciteiten van de aap onderschat
dreigen te worden.
Het is juist om het verschil tussen mens en aap te bagatelliseren,omdat uit onderzoek blijkt dat het apenbrein op veel gebieden niet
onder doet voor het mensenbrein.
Het is terecht om het brein van de mens superieur te noemen aan hetbrein van de aap, omdat alleen de mens in staat is tot culturele
overdracht.
Het verschil tussen mens en aap moet onderkend worden, omdatanders de indruk kan ontstaan dat apen communicatieve capaciteiten
hebben.
tekstfragment 2
Het voordeel van bijgeloof Jonge chimpansees zijn slimmer dan kinderen. Dit schokkende resultaat bleek een paar jaar terug uit een proefje waarin een onderzoekster iets voordeed aan apen, respectievelijk kinderen. Ze pookte vrolijk met een stok in verschillende gaten in een grote doos totdat er snoep uit rolde. Er was echter maar één gat dat telde: de rest had niks te bieden. Dat was niet te zien als ze een doos van zwart plastic gebruikte; maar bij een doorzichtige doos was duidelijk dat sommige van haar handelingen geen enkel nut hadden. De chimps deden uitsluitend na wat nodig was om het snoep te krijgen, althans in het geval van de doorzichtige doos. Ze hadden dus goed opgelet. Kinderen daarentegen deden álles na, inclusief handelingen die nergens toe dienden. Het deed denken aan bijgeloof, zo’n hele reeks rituele handelingen. (…) Bijgeloof heeft iets doms in zich, omdat een toevallige associatie tot oorzaak wordt verheven. Maar er zit ook een positieve kant aan – en daarom wordt de reactie van de kinderen bij het dozenexperiment toch niet beschouwd als minder intelligent dan wat de apen deden. Onderzoekers zien het gedrag van de kinderen nu juist als een gevoeligheid die de cu
naar: Frans de Waal, Psychologie, februari 2012
“Onderzoekers zien het gedrag van de kinderen nu juist als een
gevoeligheid die de culturele overdacht bevordert.” (tekstfragment 2)
201p
Citeer de zin uit alinea 7 van de tekst ‘We lijken echt niet op apen’ waarin
op dit punt stelling wordt genomen.
211p
ervan te doordringen dat de overwaardering van apen slecht is voor
ervan te overtuigen dat je verschillend kunt denken over menselijke
in te laten zien dat er verschillende visies zijn op de gelijkenis tussen
te tonen dat de verschillen tussen mensen en apen als heel klein
Hoe kan het schrijfdoel van de tekst ‘Wij lijken echt niet op apen’ het best
worden getypeerd?
In deze tekst wordt geprobeerd de lezer
ervan te doordringen dat de overwaardering van apen slecht is voorhet zelfbeeld van de mens.
ervan te overtuigen dat je verschillend kunt denken over menselijkecapaciteiten.
in te laten zien dat er verschillende visies zijn op de gelijkenis tussenmensen en apen.
te tonen dat de verschillen tussen mensen en apen als heel kleinworden beschouwd.
221p
De ernstige overschatting van apen vertroebelt een positieve blik op
De ondermijning van menselijke capaciteiten wordt veroorzaakt door
De opwaardering van apen toont een wankelend mensbeeld aan
Het benadrukken van de superioriteit van mensen is niet arrogant,
Welke zin drukt het best de hoofdgedachte uit van de tekst ‘Wij lijken echt
niet op apen’?
De ernstige overschatting van apen vertroebelt een positieve blik opde mens die heeft aangetoond dat hij in staat is tot verandering en
vooruitgang.
De ondermijning van menselijke capaciteiten wordt veroorzaakt doorwetenschappers die ten onrechte suggereren dat de mens een aap 2.0
is.
De opwaardering van apen toont een wankelend mensbeeld aanwaarin de mens de oorzaak is van alle problemen, die door hem niet
op te lossen zijn.
Het benadrukken van de superioriteit van mensen is niet arrogant,want anders dan apen worden zij niet beperkt door hun biologie of
natuur.
