bronnen

Eindexamen nederlands havo 2021, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Dit artikel gaat over uitstelgedrag. Je zou het ook later

kunnen lezen (maar doe het toch maar nu)
11p
Wat is het belangrijkste doel van de alinea’s 1 tot en met 5?
het geven van
A een beschrijving van het verschijnsel uitstelgedrag
B een historische schets van uitstelgedrag
C een voorbehoud bij het optreden van uitstelgedrag
D voorbeelden van uitstelgedrag
21p
Welk kopje past het best boven de alinea’s 6 en 7?
A Het nut van een destructieve menselijke eigenschap
B Snelle behoeftebevrediging
C Toekomstige beloning
D Van behoeftebevredigend naar plannend wezen
31p
Welk kopje past het best boven de alinea’s 8 tot en met 10?
A Oorzaken en gevolgen van procrastinatie voor studenten
B Poelen van procrastinatie bij studenten
C Studenten makkelijke prooi procrastinatie
D Wetenschappelijk onderzoek naar procrastinatie onder studenten
41p
Welk kopje past het best boven de alinea’s 11 tot en met 13?
A Faalangst en uitstelgedrag bij studenten
B Problemen van aangeleerd uitstelgedrag voor studenten
C Verklaringen voor uitstelgedrag door studenten
D Verlammende twijfel door uitstelgedrag van studenten
“Waarom lijden we aan irrationeel uitstelgedrag?” (regels 70-71)
In het vervolg van alinea 6 en in alinea 7 geeft de Canadese hoogleraar
Piers Steel antwoord op die vraag.
51p
Welke formulering vat het best samen hoe het antwoord van Steel op die
vraag luidt?
A Als een directe beloning voor ons handelen ontbreekt, zet ons brein
ons niet zo makkelijk tot actie aan.
B De evolutionaire ontwikkeling van het menselijk brein gaat langzamer
dan de ontwikkeling van het temperament.
C Het menselijk brein is niet voldoende ontwikkeld om aan
langetermijnplanning te doen.
D Ons brein is vooral ingesteld op het vervullen van driften, en werk en
studie vallen daar niet onder.
“‘Naarmate de deadline van het leven nadert, schuiven we steeds minder
op de lange baan.’” (regels 112-114)
61p
Welke anatomische verklaring wordt daarvoor gesuggereerd in tekst 1?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“Uit onderzoek onder studenten van zowel Nijstad als Steel blijkt dat
impulsiviteit de achilleshiel is van degenen die geneigd zijn tot
procrastinatie.” (regels 129-133)
71p
Leg uit wat ermee bedoeld wordt dat impulsiviteit de achilleshiel is van
degenen die geneigd zijn tot procrastinatie, gezien de rest van alinea 9.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
“Inmiddels zijn er drie vestigingen van Studiemeesters.” (regels 161-163)
81p
Wat suggereert deze uitspraak met betrekking tot het onderwerp van
tekst 1?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“‘Studenten zelf hebben geen idéé waarom ze soggen’, is de ervaring
van Siljee.” (regels 164-166)
Siljee constateert dat studenten verschillende redenen hebben om te
soggen.
92p
Noem drie van die redenen.
Het onderwerp procrastinatie wordt in tekst 1 regelmatig omschreven als
iets waaraan men kan “lijden” (regel 70).
102p
Citeer vier andere woorden of woordgroepen uit de alinea’s 2 tot en met 6
waaruit dit blijkt.
“heeft de wetenschap slecht nieuws.” (regel 210)
111p
Leg uit wat dat slechte nieuws inhoudt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
In alinea 15 worden drie adviezen gegeven om procrastinatie af te leren.
122p
Welke drie adviezen zijn dat?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“Het kan ook niet anders, meent Steel.” (regels 250-251)
131p
Leg in eigen woorden uit waarom het volgens Steel niet anders kan dan
dat irrationeel uitstelgedrag toeneemt in onze huidige samenleving.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
Hieronder staan zeven uitspraken uit tekst 1.
1 “Welk onderzoek je er ook op naslaat, vrijwel alle studenten doen aan
irrationeel uitstelgedrag.” (regels 28-30)
2 “Elke student kent dan ook de vakterm: procrastinatie.” (regels 33-34)
3 “Dé expert op dit terrein, de Canadese hoogleraar Piers Steel van de
Haskayne School of Business van de University van Calgary, gooit het
op ons brein.” (regels 73-77)
4 “Omdat de prefrontale kwabben veel tijd nodig hebben om te rijpen,
zijn jongeren impulsiever en minder goed in langetermijnplanning.”
(regels 107-110)
5 “Met elk punt hoger op de uitstelschaal van Nijstad, duikelt het
gemiddelde tentamencijfer met 0,76 punt.” (regels 126-128)
6 “Want iemand die studietaken verslonst, kan reuze gedisciplineerd zijn
als het om sport gaat.” (regels 168-171)
7 “Het goede nieuws is dat procrastinatie – al is het nog zo menselijk –
af te leren is.” (regels 220-222)
142p
Welke drie van de bovenstaande uitspraken zijn zo belangrijk dat ze zeker
in een samenvatting van tekst 1 opgenomen moeten worden?
Noteer alleen de nummers van je keuze.
152p
Welke van de onderstaande uitspraken geeft de hoofdgedachte van
tekst 1 het best weer?
A Irrationeel uitstelgedrag is bij studenten een groeiend probleem,
omdat er steeds meer afleiding beschikbaar is.
B Irrationeel uitstelgedrag is een verklaarbaar, menselijk verschijnsel,
dat toeneemt in onze samenleving.
C Omdat onze hersenen niet goed zijn in langetermijnplanning blijven we
dingen uitstellen, ook al weten we dat dat niet goed is.
D We moeten iets doen aan ons irrationele uitstelgedrag, want er is nog
nooit iemand gelukkig van geworden en het heeft vooral nadelen.

opgave 2Tekst 2 Voor de experimenten van dr. He is eerst zicht op de

veiligheid nodig
In alinea 3 wordt een standpunt ingenomen dat in de alinea’s 4 en 5 wordt
beargumenteerd.
163p
Vat deze argumentatiestructuur samen in een standpunt met twee
inhoudelijk verschillende argumenten.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 50 woorden.
In een tekst kan een oordeel versterkt doorklinken in de woordkeuze.
172p
Citeer drie woorden of woordgroepen uit de alinea’s 3 tot en met 5 waarin
afkeuring van de handelswijze van dr. He doorklinkt.
In alinea 6 van tekst 2 wordt een tegenargument van dr. He gegeven en
onderbouwd. In die onderbouwing kan een kritisch lezer de drogreden ‘het
bespelen van het publiek’ herkennen.
181p
Citeer het zinsgedeelte waarin die drogreden voorkomt.
“In 2017 verklaarde de Amerikaanse Academie van Wetenschappen nog
dat het voorkomen van infectieziekten ‘een ethische toepassing van gene
editing’ is.” (regels 56-60)
191p
Van welk type argumentatieschema wordt in deze onderbouwing
gebruikgemaakt?
een argumentatieschema op basis van
A autoriteit
B oorzaak-gevolg
C vergelijking
D voorbeeld
201p
Wat is volgens tekst 2 het grootste bezwaar tegen experimenten zoals die
van dr. He?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
tekstfragment 1
(1) He’s gemanipuleer schreeuwt om een adequaat antwoord op de vraag of en in hoeverre mag worden gerommeld aan de menselijke soort. Zonder duidelijke internationale afspraken en streng toezicht daarop kan er een…

(1) He’s gemanipuleer schreeuwt om een adequaat antwoord op de vraag of en in hoeverre mag worden gerommeld aan de menselijke soort. Zonder duidelijke internationale afspraken en streng toezicht daarop kan er een doos van Pandora1) worden geopend. Dan zou er kunnen worden gewerkt aan een ‘supermens’. Dan zouden er designerbaby's of klonen kunnen worden besteld. Dan zou er een nieuwe klassenmaatschappij kunnen komen op basis van genen waarin de lichamelijke perfectie een nieuwe menselijke maat wordt. (2) Om al dit onheil te voorkomen, dient er een onmiddellijk einde te komen aan gerommel op eigen houtje zoals dat van Jiankui He in China. Daarna zal er een maatschappelijke overeenstemming moeten zijn over tot hoever de samenleving wil gaan in genmanipulatie, met duidelijke, internationaal geldende besluiten over transparantie en veiligheid. Er is werk aan de winkel. naar: H. van Zon uit: Algemeen Dagblad, 29 november 2018 noot 1 doos van Pandora: volgens de Griekse mythologie een doos die alle rampen van de wereld bevat

Tekstfragment 1 en tekst 2 stellen in principe een vergelijkbare
voorwaarde aan genetische manipulatie.
211p
Welke voorwaarde is dat?
Tekstfragment 1 schetst een ander toekomstbeeld van genetische
manipulatie dan tekst 2, als het betreffende beleid ongewijzigd blijft.
222p
Wat is het verschil tussen het toekomstbeeld van genetische manipulatie
in tekstfragment 1 en tekst 2?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
tekstfragment 2
Raar maar waar: ’s werelds eerste genetisch gemanipuleerde baby, Abrahim Hassan, werd intussen twee jaar geleden al in relatieve stilte geboren. In Groot-Brittannië ging men er via de geduldige weg van publiek debat,…

Raar maar waar: ’s werelds eerste genetisch gemanipuleerde baby, Abrahim Hassan, werd intussen twee jaar geleden al in relatieve stilte geboren. In Groot-Brittannië ging men er via de geduldige weg van publiek debat, inspraak en wetswijzigingen toe over om ‘mitochondriale genoverdracht’ toe te staan, een techniek waarbij men bij bepaalde ernstige erfelijke stofwisselingsziektes het zogeheten ‘mitochondriale’ DNA vervangt door dat van een donormoeder. Lang verhaal kort: de baby werd geboren met in zijn cellen een beetje DNA dat hij van nature nooit zou krijgen. naar: Maarten Keulemans uit: de Volkskrant, 30 november 2018

“’s werelds eerste genetisch gemanipuleerde baby, Abrahim Hassan, werd
intussen twee jaar geleden al in relatieve stilte geboren.” (tekstfragment 2)
Op grond van tekst 2 en tekstfragment 2 is een verklaring te geven voor
het feit dat er bij de geboorte van die baby niet zoveel ophef was als bij de
geboorte van de tweeling uit het experiment van dr. He uit tekst 2.
232p
Verklaar dat verschil in ophef.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

opgave 3Tekst 3 Kindermarketing in vlogs

241p
Wat is vooral het doel van alinea 1 in het kader van tekst 3?
Alinea 1
A geeft een kritische invalshoek bij de introductie van het onderwerp.
B schetst een voorbeeld dat de aanleiding vormt voor de tekst.
C suggereert een overeenkomst tussen Gabi Blaaser en de lezer.
D vertelt een persoonlijke anekdote in relatie tot het onderwerp.
“Nou ja zeg… Als je de overige foto’s van haar Insta bekijkt […] dan zie je
dat zij hartstikke dun is.” (regels 17-21)
Met deze opmerking reageert de auteur op de woorden die Gabi Blaaser
bij een van haar eigen Instagramfoto’s heeft geplaatst.
251p
Welke emotie van de auteur blijkt uit deze opmerking, gezien het vervolg
van de tekst?
A boosheid
B jaloezie
C teleurstelling
D verbazing
In alinea 8 pleit de auteur voor het opstellen van strenge regels voor
reclame van YouTubers die gericht is op kinderen.
262p
Noem drie argumenten hiervoor die blijken uit de alinea’s 5 tot en met 8.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“Influencers, er zijn mensen die zichzelf zonder ironie zo noemen, moeten
zich bewust zijn van, nou ja, hun invloed dus.” (regels 39-42)
271p
Welke omschrijving verwoordt het best wat er met de woorden ‘nou ja’
wordt uitgedrukt?
Het zinsgedeelte ‘nou ja’ drukt uit dat
A het duidelijk is dat influencers wezenlijke invloed hebben.
B het woord ‘influencers’ al voldoende duidelijk maakt dat zij invloed
hebben.
C ‘iemand met invloed’ een slechte vertaling is van het woord
‘influencer’.
D influencers zichzelf met deze titel belangrijker maken dan ze eigenlijk
zijn.
In tekst 3 drukt de auteur zich spottend uit. Het woord “mallotige” (regel
32) is daar een voorbeeld van.
282p
Noteer onder elkaar vier andere, inhoudelijk verschillende, formuleringen
uit de alinea’s 2 tot en met 6 die spot uitdrukken.
“‘We hebben het ook heel vaak over maatschappelijke thema’s.’” (regels
73-75)
291p
Wat is de belangrijkste functie van deze uitspraak van Thomas van
Grinsven, gezien het onderwerp van tekst 3?
Van Grinsven
A benadrukt dat vloggers het vervelend vinden om een waardeoordeel te
krijgen.
B geeft aan dat vloggers positief in het nieuws willen komen.
C legt uit dat veel vloggers maatschappelijk actief zijn.
D verdedigt de manier van werken van vloggers.
“Wie regelmatig geld overmaakt aan het Rode Kruis, mag daarom nog
geen bank overvallen.” (regels 75-77)
Met deze analogie reageert de auteur op de uitspraak van Thomas van
Grinsven uit alinea 6.
301p
Wat is het belangrijkste doel van deze reactie?
A aangeven dat het argument van Van Grinsven niet relevant is
B laten zien dat Van Grinsven overdrijft
C tonen dat het argument van Van Grinsven verkeerd opgevat kan
worden
D uitleggen waarom Van Grinsven ongelijk heeft
Uit tekst 3 is een bepaalde houding af te leiden van de auteur ten
opzichte van het Commissariaat van de Media wat betreft de richtlijnen
voor vloggers.
311p
Hoe is die houding het best te omschrijven?
A afwachtend en kritisch
B afwachtend, maar positief
C kritisch, maar vol vertrouwen
D wantrouwig en negatief

opgave 4Tekst 4 Stop nou toch eens met kinderidolen op junkfood

Het gebruik van Nijntje en andere kinderidolen op voedselverpakkingen
moet ouders aanzetten om het product te kopen.
321p
Hoe wordt in tekst 4 de verkooptruc om dit te bereiken genoemd?
“maar in de echte wereld […] is het continu balanceren.” (regels 21-24)
331p
Tussen welke twee zaken in de echte wereld is het continu balanceren
volgens alinea 2?
In de alinea’s 4, 5 en 6 worden voedingsfabrikanten twee verwijten
gemaakt.
342p
Welke twee verwijten zijn dat?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In de alinea’s 7, 8 en 9 worden ook het kabinet verschillende verwijten
gemaakt met betrekking tot de voedingsindustrie.
352p
Noem drie verschillende verwijten.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Volgens tekst 4 verleidt de voedingsindustrie nog steeds kinderen tot het
eten van ongezonde producten.
361p
Wat is daarvan de uiteindelijke oorzaak volgens tekst 4?
A De voedingsindustrie trekt zich niets aan van de regels die ze zichzelf
heeft opgelegd.
B De voedingskundige criteria zijn zo nietszeggend dat ook ongezond
voedsel als gezond voedsel kan worden bestempeld.
C Het kabinet heeft geen duidelijk voedselbeleid, waardoor de
voedselindustrie haar gang kan gaan.
D Kinderen zijn erg gevoelig voor de kinderidolen en jengelen bij hun
ouders net zolang totdat die ongezonde producten kopen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
In de alinea’s 5 tot en met 7 maakt de schrijver drie keer gebruik van het
woordje “zelfs”.
371p
Wat drukt het meermaals gebruiken van het woordje “zelfs” hier uit?
Het meermaals gebruiken van “zelfs” geeft uitdrukking aan
A arrogantie.
B cynisme.
C hoop.
D verontwaardiging.
382p
Welke van de onderstaande uitspraken geeft de hoofdgedachte van
tekst 4 het best weer?
De politiek moet
A actief beleid ontwikkelen om reclame voor ongezonde producten te
verbieden en ervoor zorgen dat de voedingsindustrie zich houdt aan
de voedingskundige criteria.
B actief beleid ontwikkelen zodat ook gezonde producten aantrekkelijker
worden voor kinderen waardoor de jengelfactor zich niet alleen richt
op ongezonde producten.
C de voedingsindustrie dwingen de gemaakte belofte na te komen en
richtlijnen opstellen die promotie van gezonde producten voor
kinderen versnelt.
D de voedingsindustrie dwingen zich aan haar belofte te houden en
actief beleid ontwikkelen om promotie van ongezonde producten voor
kinderen tegen te gaan.
Overkoepelende vragen tekst 3 en tekst 4
In tekst 3 wordt YouTubers hetzelfde verweten als wat in tekst 4 de
voedselindustrie wordt verweten.
391p
Welk overeenkomstig verwijt aan het adres van deze partijen wordt in de
teksten gemaakt?
In tekst 3 en 4 is een vergelijkbaar doel te herkennen.
401p
Hoe kan dat doel het best omschreven worden?
Beide teksten
A doen een oproep om te stoppen met kindermarketing.
B pleiten voor betere regelgeving op het gebied van kindermarketing.
C waarschuwen tegen de gevaren en kwalijke gevolgen van
kindermarketing.
D zetten de lezer aan het denken over de enorme invloed van
kindermarketing.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.