bronnen

Eindexamen nederlands havo 2021, tijdvak 3

bij dit examen

Dit examen bevat vragen bij drie teksten. Na de vragen bij tekst 1 en 2
volgen twee vragen die op beide teksten betrekking hebben.

opgave 1Tekst 1 Waarom gruwelplaatjes op sigarettenpakjes niet gaan

werken
“ik ken genoeg wetenschappers die al jaren zeggen dat het helemaal niet
zo’n succesvolle strategie is.” (regels 38-40)
11p
Citeer uit alinea 4 de zin die deze uitspraak ondersteunt.
Na de inleiding kan tekst 1 onderverdeeld worden in vier delen. Deze
achtereenvolgende delen kunnen van de volgende kopjes worden
voorzien:
Deel 1: Waarom fear appeals niet werken
Deel 2: De aantrekkingskracht van fear appeals
Deel 3: Voorwaarden succesvolle campagne
Deel 4: Alternatieven voor fear appeals
21p
Bij welke alinea begint deel 3?
31p
Bij welke alinea begint deel 4?
Alinea 5 begint met een zelfstandige redenering, die valt weer te geven in
het onderstaande schema.
zin functie 1 Fear appeals werken volgens onderzoekers vooral goed als het gaat om nieuwe informatie.   2 Dan schrikken we, omdat we ons er niet van bewust waren dat iets gevaarlijk was.   3 Maar dat roken ongezond is, moge inmiddels duidelijk zijn.   4 Van die boodschap zijn we dus niet zo snel mee

zin functie 1 Fear appeals werken volgens onderzoekers vooral goed als het gaat om nieuwe informatie.   2 Dan schrikken we, omdat we ons er niet van bewust waren dat iets gevaarlijk was.   3 Maar dat roken ongezond is, moge inmiddels duidelijk zijn.   4 Van die boodschap zijn we dus niet zo snel meer onder de indruk.  

43p
Benoem van elke zin de functie die de zin binnen de redenering heeft.
Noteer daartoe onder elkaar de nummers 1 tot en met 4 en noteer
daarachter het functiewoord dat het best past bij de zin.
Kies uit: conclusie, constatering, standpunt, tegenwerping, toegeving,
verklaring, voorbeeld.
Elke functie komt maar een keer voor.
“‘Maar soms voelt het een beetje als vechten tegen de bierkaai’,
verzuchtte hij toen ik hem een paar jaar geleden over het onderwerp
interviewde.” (regels 124-128)
52p
Leg in eigen woorden uit waarom hoogleraar psychologie Rob Ruiter het
gevoel heeft een verloren strijd tegen fear appeals te voeren.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 35 woorden.
De auteur van tekst 1 laat expliciet blijken dat zij als deskundig gezien kan
worden.
62p
Citeer twee zinnen of zinsgedeelten uit de alinea’s 4 tot en met 8 waaruit
blijkt dat de auteur als deskundig gezien kan worden.
“De fear appeal blijft namelijk een mateloos populaire
communicatiestrategie.” (regels 129-131)
Blijkens onderzoek hebben mensen die gezondheidscampagnes
bedenken drie verschillende redenen om voor fear appeals te kiezen.
73p
Welke drie verschillende redenen zijn dat?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 45 woorden.
In alinea 11 worden vier factoren genoemd die bepalen of iemand een
bedreigende boodschap zou accepteren.
81p
Welke factor is volgens Ruiter meestal de enige die aan bod komt in een
campagne?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
92p
Welke van de onderstaande beweringen geeft de hoofdgedachte van
tekst 1 het best weer?
A Gruwelplaatjes op sigarettenpakjes werken niet afschrikwekkend
omdat het struisvogelgedrag oproept bij mensen.
B Onderzoek wijst uit dat fear appeals als communicatiestrategie niet
werken en slechts een beroep doen op een misplaatst
onderbuikgevoel.
C Wanneer we echt willen dat mensen stoppen met roken dan moeten
we hen helpen met realistische oplossingen, humor en plain
packaging.
D We moeten ons in de antirookcampagnes meer verdiepen in de
doelgroep en deze campagnes beter afstemmen op de doelgroep
omdat de huidige strategie met gruwelplaatjes niet werkt.
Hieronder staan zes uitspraken over het doel van tekst 1.
Tekst 1 heeft als doel
1 de lezer te informeren over de factoren die al dan niet effectief zijn bij
een antirookcampagne.
2 de lezer ervan te overtuigen dat maatwerkoplossingen beter helpen
tegen rookverslaving dan fear appeals.
3 de lezer ter overweging verschillende visies op de effectiviteit van fear
appeals aan te bieden.
4 de lezer uitleg te geven over de totstandkoming van
antirookcampagnes in het algemeen en die met fear appeals in het
bijzonder.
5 de politiek ertoe op te roepen te stoppen met fear appeals als
campagnestrategie.
6 de politiek ervan te doordringen dat zij moet kiezen voor plain
packaging als alternatieve campagnestrategie tegen rookverslaving.
101p
Welke twee van deze uitspraken typeren gezamenlijk het best het doel
van tekst 1?
Noteer alleen de nummers.

opgave 2Tekst 2 Het rookbeleid is dodelijk

111p
Welke van de onderstaande functies is de belangrijkste van alinea 1 van
tekst 2?
Alinea 1
A bevat de constatering dat roken een ernstige verslaving is.
B geeft de aanleiding voor de auteurs om het onderwerp aan te snijden.
C geeft een introductie van een belangrijk probleem dat onderkend wordt
door de Verenigde Naties.
D toont een voorbeeld van de gevolgen van het huidige rookbeleid.
In alinea 3 wordt de beperking van verkooppunten voor tabak een
“probaat middel tegen rookverslaving” genoemd.
121p
Welke opmerking is juist over de aanvaardbaarheid van die bewering?
De bewering dat het beperken van verkooppunten voor tabak een probaat
middel tegen rookverslaving zou zijn, is
A aanvaardbaar omdat de protesten van tabaksindustrie, tankstations en
supermarkten al aantonen dat die maatregel zal werken.
B aanvaardbaar omdat het feit dat er vergunningen nodig zijn
automatisch zal zorgen voor een beperking van verkooppunten.
C niet aanvaardbaar omdat de tabaksindustrie, tankstations en
supermarkten valse autoriteiten zijn.
D niet aanvaardbaar omdat die bewering niet onderbouwd wordt met
argumenten.
“Op 28 januari 2016 was er een plenair debat over de Tabakswet.”
(regels 33-34)
Uit de beschrijving van de behandeling van de Tabakswet in alinea 4 is op
te maken dat de auteurs zich zorgen maken.
131p
Welk woord uit alinea 4 vat deze zorgen het best samen?
“Ieder gevoel van urgentie ontbreekt bij veel politici.” (regels 38-39)
141p
Op basis van welke situatie concluderen de auteurs dat ieder gevoel van
urgentie ontbreekt?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“Rechtse partijen verwierpen alle tabaksonvriendelijke moties; een enkele
linkse fractie kon zich hier voor een belangrijk deel in vinden.”
(regels 49-52)
152p
Welke twee redenen hebben de betreffende partijen om
tabaksonvriendelijke moties te verwerpen, volgens de alinea’s 5 tot en
met 7?
Een deel van alinea 5 is te lezen als een uitwerking van de constatering
dat linkse en rechtse partijen tabaksonvriendelijke moties afwijzen.
Hieronder staat die uitwerking in een schema weergegeven. Voor twee
zinnen is de functie al ingevuld.
zin functie 1 Rechtse partijen verwierpen alle tabaksonvriendelijke moties; een enkele linkse fractie kon zich hier voor een belangrijk deel in vinden. (regels 49-52) constatering 2 De filosofie achter deze politiek is simpel: mensen hebben een vrije keuze en kunnen zelf beslissen of ze roken of nie

zin functie 1 Rechtse partijen verwierpen alle tabaksonvriendelijke moties; een enkele linkse fractie kon zich hier voor een belangrijk deel in vinden. (regels 49-52) constatering 2 De filosofie achter deze politiek is simpel: mensen hebben een vrije keuze en kunnen zelf beslissen of ze roken of niet. (regels 53-56)   3 Ze bedenken niet dat je niets meer te kiezen hebt als je eenmaal verslaafd bent. (regels 56-58)   4 Eric van den Burg, wethouder te Amsterdam, heeft dat wel door. (regels 58-60) constatering 5 In een debat in De Balie op 8 mei stelde hij dat zijn eigen partij – en in het bijzonder de tabakswoordvoerder in de Tweede Kamer – “de verkeerde gedachte erop nahoudt, namelijk dat iedereen in staat is de juiste keuzes te maken”. (regels 60-67)  

163p
Benoem van zin 2, 3 en 5 de functie die die zin heeft binnen de
uitwerking.
Neem daartoe de nummers 2, 3 en 5 over en noteer daarachter het
functiewoord dat het best past bij de zin.
Kies uit: argument, conclusie, nuancering, standpunt, subargument,
tegenwerping, verklaring, voorbeeld.
Elke functie komt maar een keer voor.
174p
Vat de redenering van Van den Burg uit alinea 6 samen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 45 woorden.
“Links heeft hier duidelijk een groter probleem dan rechts.”(regels 94-96)
183p
Leg in eigen woorden uit waarom de gevolgen van antirookmaatregelen
als belastingverhoging voor linkse partijen problematischer zouden zijn
dan voor rechtse partijen, volgens tekst 2.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 50 woorden.
“Maar er zijn ook linkse partijen die heel wat moediger opereren”
(regels 96-98)
192p
Leg uit wat het inhoudt dat een partij moedig is, volgens tekst 2.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
201p
Wat voor type tekstsoort is tekst 2 vooral?
Tekst 2 is vooral
A activerend.
B beschouwend.
C betogend.
D informerend.
De titel van tekst 2 is een variant op de waarschuwing op
sigarettenpakjes: “Roken is dodelijk”.
211p
Waarom wordt in tekst 2 juist het beleid met betrekking tot roken “dodelijk”
genoemd?
Het beleid met betrekking tot roken wordt “dodelijk” genoemd omdat
A het sterftecijfer onder rookverslaafden ondanks alle politieke
maatregelen nog altijd hoog is: de helft van de rookverslaafden sterft
aan die verslaving.
B er nog steeds veel mensen sterven aan hun rookverslaving door het
uitblijven van effectieve antirookmaatregelen door de politiek.
C door het nieuwe politieke beleid het aantal mensen dat sterft als
gevolg van rookverslaving gelijk zal blijven of zelfs zal stijgen.
D politici verantwoordelijk zijn voor het hoge sterftecijfer onder
rookverslaafden omdat zij zich bij het nemen van maatregelen te veel
laten beïnvloeden door de tabakslobby.
221p
Door welke van onderstaande beschrijvingen kan tekst 2 het best
getypeerd worden?
Tekst 2 is
A deels een analyse van de weerstand die zowel linkse als rechtse
partijen ervaren bij het opstellen van rookbeleid en deels een pleidooi
voor een ander en beter rookbeleid dan het huidige.
B deels een analyse van de problemen waarmee linkse en rechtse
partijen te maken hebben als ze een ander rookbeleid willen invoeren
en deels een oproep tot stemmen op een partij die daadwerkelijk
antirookmaatregelen neemt.
C deels een pleidooi tegen afschrikwekkende plaatjes op
sigarettenpakjes en voorlichtingscampagnes voor scholieren als
oplossing voor het roken en deels een oproep aan de politiek voor een
ander rookbeleid.
D deels een pleidooi voor het inzetten van accijnzen en speciale
vergunningen om roken minder aantrekkelijk te maken en deels een
oproep aan de lezer tot stemmen op een partij die echt iets wil doen
aan roken.
Hieronder staan zes uitspraken, gebaseerd op de strekking van tekst 2:
1 Er komt een aanvalsplan tegen roken, waardoor rookverslaafden
eerder geneigd zullen zijn te stoppen met roken.
2 Het huidige rookbeleid blijft in stand omdat politieke partijen bang zijn
voor inperking van de vrijheid van hun kiezers en zetelverlies.
3 Het idee om afschrikwekkende plaatjes op sigarettenpakjes te
plaatsen, werkt averechts.
4 Kiezers moeten stemmen op politieke partijen die het roken aan willen
pakken door belastingverhoging en de beperking van
verkoopadressen voor tabak.
5 Politici moeten eens erkennen dat het huidige rookbeleid geen enkel
merkbaar effect heeft op het aantal rookverslaafden.
6 Politieke partijen weten dat een halfslachtig rookbeleid stemmen zal
opleveren van mensen met lagere inkomens.
232p
Welke twee van bovenstaande zinnen geven gezamenlijk het best de
hoofdgedachte weer van tekst 2?
Noteer alleen de nummers van je antwoord.
In tekst 2 wordt kritiek geuit aan het adres van de huidige politici.
241p
Wat is het voornaamste punt van kritiek dat uit tekst 2 blijkt?
De huidige politici
A durven geen harde maatregelen te nemen tegen rookverslaving.
B onderschatten het effect van rookverslaving op de samenleving.
C zijn te veel bezig met hun eigen positie en te weinig met beleid.
D zijn verantwoordelijk voor het hoge sterftecijfer onder rokers.
Overkoepelende vragen bij tekst 1 en tekst 2
Tekst 1 en 2 gaan beide over het Nederlandse rookbeleid.
251p
Welke concrete uitwerking van dat beleid wijzen beide teksten af?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
261p
Welke uitspraak vat het best samen wat het verschil is tussen de
strekking van tekst 1 en tekst 2?
A In tekst 1 wordt naar aanleiding van de resultaten van
antirookcampagnes vooral het gedrag van rokers bekritiseerd, terwijl
in tekst 2 vooral de politiek wordt verweten dat zij het roken in stand
houdt.
B In tekst 1 wordt op basis van een vergelijking vooral bepaald wat de
beste campagnestrategie tegen roken is, terwijl in tekst 2 vooral
meerdere politieke motieven voor het huidige rookbeleid worden
opgesomd.
C In tekst 1 wordt vooral de keuze voor gruwelplaatjes als
campagnestrategie tegen roken belachelijk gemaakt, terwijl die
strategie in tekst 2, naast andere opties, als serieus beleid wordt
aanbevolen.
D In tekst 1 wordt vooral geanalyseerd waarom bepaalde
antirookcampagnes wel of niet zouden werken, terwijl in tekst 2 vooral
wordt opgeroepen om het huidige rookbeleid te beïnvloeden.

opgave 3Tekst 3 Waar is het goede gesprek gebleven?

“Sherry Turkle, hoogleraar sociologie aan het Massachussets Institute of
Technology (MIT) in Boston, noemt dit ‘de nieuwe stilte’.” (regels 28-31)
272p
Leg uit wat met ‘de nieuwe stilte’ wordt bedoeld en waardoor die ontstaan
zou zijn.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
De kern van tekst 3 kan onderverdeeld worden in vier delen. Deze
achtereenvolgende delen kunnen van de volgende kopjes worden
voorzien:
Deel 1: Verklaring voor het verdwijnen van echte gesprekken
Deel 2: Het belang van echte gesprekken
Deel 3: Het voeren van echte gesprekken
Deel 4: De onaantrekkelijkheid van echte gesprekken
281p
Bij welke alinea begint deel 2?
291p
Bij welke alinea begint deel 4?
“Het begint met het wegleggen van de telefoon.” (regels 96-97)
301p
Geef aan waar het wegleggen van de telefoon toe zou moeten leiden,
volgens tekst 3.
In alinea 6 wordt gesproken over “de regel van drie” (regel 100).
311p
Hoe komt het dat deze “regel van drie” een goed gesprek in de weg staat,
volgens tekst 3?
A Doordat deze regel van drie beleefd is, valt het niet op dat sommige
mensen hun aandacht elders hebben.
B Doordat steeds andere gesprekspartners met hun aandacht bij het
gesprek zijn, blijft het gesprek oppervlakkig.
C Door de aanwezigheid van een of meer telefoons op tafel verandert de
aard van het gesprek.
D Door de lichte toon van het gesprek, haken gesprekspartners
makkelijker af dan dat ze hun aandacht erbij houden.
Wicher Schols ziet net als Sherry Turkle een groot voordeel aan een echt,
ongemakkelijk gesprek.
321p
Wat is dat voordeel volgens beiden?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Wat het nut van een echt gesprek betreft, leggen Wicher Schols en Sherry
Turkle verschillende accenten in hun visies.
332p
Welk verschil is er tussen beide visies?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In tekst 3 komen er drie belangrijke problemen naar voren die mensen
ervaren bij het voeren van een echt gesprek, en worden er bijbehorende
verklaringen voor gegeven.
346p
Vat die drie problemen en hun verklaringen in onderstaand schema
samen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 65 woorden.
probleem bij het voeren van een verklaring voor dat probleem
echt gesprek
In alinea 9 wordt een vergelijking gemaakt tussen een echt gesprek en
stijldansen met een partner.
352p
Geef twee overeenkomsten tussen een echt gesprek en stijldansen met
een partner, volgens tekst 3.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
362p
Welke van de onderstaande zinnen drukt het best uit wat de
hoofdgedachte is van tekst 3?
A Door de oprukkende techniek zijn we vergeten hoe we moeten
converseren, maar er zijn methoden om de kwaliteit van gesprekken
terug te krijgen.
B Het is belangrijk om live met elkaar te converseren, want alleen zo
creëer je openheid en lichtheid in een gesprek.
C Mensen lijken het verleerd te zijn om echte gesprekken te voeren,
terwijl die juist zo waardevol zijn voor een mens.
D Mensen zijn door de technische mogelijkheden socialer dan ooit maar
laten zich te snel afleiden van een echt gesprek.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.