bij dit examen
figuur 1
figuur 2
q. woonkamer; r. slaapkamer; s. keuken; t. logeer- en studeerkamer
opgave 1Vakantiehuis 'Villa Vals'
Vragen bij afbeelding 1 tot en met 8
Bjarne Mastenbroek van architectenbureau SeARCH bouwde in 2008 samen met een bevriende architect zijn eigen vakantiehuis in de Zwitserse plaats Vals. Villa Vals is gemaakt van beton en natuursteen, en ligt verborgen in de berghelling. De entree bevindt zich in een bestaande boerenschuur. Op afbeelding 1 zie je een ontwerp van het geheel. Afbeelding 2 en 3 tonen het exterieur van Villa Vals.
Op figuur 1 (zie pagina hiernaast) zie je een tekening van de schuur met
de entree (a) en de ondergrondse gang (b) die naar het woongedeelte
leidt (c). Via een steile trap (b), die ook te zien is op afbeelding 4, kom je
in de keuken. De witte delen zijn zichtbaar van buiten, zoals de
binnenplaats met de gevel van het woongedeelte (d). De delen
gemarkeerd met stippellijnen bevinden zich onder de grond.
Op figuur 2 zie je een doorsnede van de villa, vanaf de binnenplaats.
Over het ontwerp zegt Mastenbroek: "Als kind bouwde ik samen met
vrienden ondergrondse huizen. Dat heb ik altijd onthouden. Het leek me
leuk en hier was het logisch, met die heuvel".
figuur 3
Bekijk afbeelding 2 tot en met 5 en figuur 1, 2 en 3.
Op figuur 3 zie je een gangbaar Zwitsers huis. Het ontwerp van de villa
wijkt af van dit soort huizen. Zo is de villa in de grond gebouwd, waardoor
deze nauwelijks zichtbaar is.
13p
Geef nog drie verschillen aan tussen het ontwerp van Mastenbroek en de
gangbare Zwitserse huizen.
Bekijk afbeelding 3 tot en met 6 en figuur 1 en 2.
Het ontwerp van Villa Vals is bijzonder. Toch kun je de villa ook zien als
een ontwerp dat bij de modernistische traditie past.
23p
Geef drie kenmerken van modernistische architectuur die je herkent in het
ontwerp van Villa Vals.
Op figuur 4 zie je een luchtfoto van de villa en de schuur in de omgeving.
De schuur en de villa zijn aangegeven met een wit kader.
figuur 4
Bekijk afbeelding 2 en 3 en figuur 4.
Mastenbroek vond het belangrijk dat de villa zou opgaan in de omgeving.
32p
Beschrijf twee manieren waarop Mastenbroek dit heeft bereikt.
Bekijk afbeelding 6, figuur 1 en figuur 4.
Stel je voor dat je vanaf de binnenplaats naar de omgeving kijkt. De
uitsparing in de helling beïnvloedt je uitzicht op en ervaring van je
omgeving.
42p
Leg uit op welke manier de uitsparing in de helling je uitzicht op en je
ervaring van je omgeving beïnvloedt.
Op afbeelding 7 zie je het interieur van de logeer- en studeerkamer dat Studio JVM (Jeroen van Mechelen) ontwierp voor Villa Vals. Dit interieur heet Cardboard Cabinet (kartonnen kamer). Het ontwerp is op de computer getekend en daarna met een laser uit wafelkartonnen platen gesneden. Door de platen in elkaar te schuiven, kon het ontwerp binnen twee dagen op locatie worden ingebouwd.
Bij het ontwerpen van de villa en het interieur waren duurzaam en circulair
bouwen belangrijke uitgangspunten. Het bouwen met karton past binnen
deze uitgangspunten.
52p
Geef twee redenen waarom het bouwen met karton past bij duurzaam
en/of circulair bouwen.
Voor Cardboard Cabinet heeft Studio JVM zich laten inspireren door het
schilderij op afbeelding 8: Sint-Hiëronymus in zijn studeerkamer (1474)
van Antonello da Messina. Het is een tafereel in een middeleeuwse kerk.
Bekijk afbeelding 7 en 8.
In het ontwerp van Studio JVM zijn kenmerken van middeleeuwse
architectuur te herkennen.
62p
Noem twee kenmerken van middeleeuwse architectuur die je kunt afleiden
uit Cardboard Cabinet.
Bekijk afbeelding 7 en 8.
Zeer waarschijnlijk vormde de architectuur op afbeelding 8 een
inspiratiebron voor het ontwerpen van Cardboard Cabinet.
72p
Noem nog twee aspecten van afbeelding 8 die een inspiratiebron zijn
geweest voor het ontwerpen van Cardboard Cabinet.
Bjarne Mastenbroek ontwierp en bouwde Villa Vals voor zichzelf. Hij
werkte niet in opdracht. Voor een architect kan het werken in opdracht
beperkingen met zich meebrengen, maar het kan ook voor nieuwe
uitdagingen zorgen.
82p
Geef twee uitdagingen voor de architect bij het ontwerpen in opdracht.
opgave 2In het atelier van de schilder
Vragen bij afbeelding 9 tot en met 13
De in Dordrecht geboren schilder Ary Scheffer (1795-1858) groeide op in een kunstenaarsfamilie. Na de dood van zijn vader verhuisde het gezin in 1811 naar Parijs. In die tijd was Parijs een belangrijk centrum van de kunsten. De talentvolle Ary Scheffer ging in de leer bij een academisch geschoolde kunstenaar en ontwikkelde zich al gauw tot een volleerd en succesvol kunstenaar. Hij kreeg toegang tot de hoogste kringen. Aristocraten en voorname burgers gaven hem opdrachten voor het maken van portretten.
Op afbeelding 9 zie je Ary Scheffer aan het werk in zijn atelier. Het
schilderij is gemaakt door zijn neef Johannes Lamme.
Bekijk afbeelding 9.
Scheffer wordt hier gepresenteerd als een vakman met een volwaardig
ingericht hoog en groot atelier. Je ziet allerlei kunstenaarsbenodigdheden
uitgestald die zijn professionaliteit benadrukken, zoals de schilderkist
rechts van Scheffer.
93p
Noem nog drie van dergelijke kunstenaarsbenodigdheden die de
professionaliteit van Scheffer benadrukken.
Naast het maken van portretten richtte Scheffer zich op de productie van
historiestukken: schilderijen met historische, mythologische of religieuze
onderwerpen, zoals het schilderij De Hemelse en Aardse Liefde op
afbeelding 10.
Bekijk afbeelding 9 en 10.
Bij de uitwerking van De Hemelse en Aardse Liefde bestudeerde Scheffer
verschillende objecten uit zijn atelier.
102p
Noem twee objecten uit het atelier die Scheffer bestudeerde bij de
uitwerking van het schilderij op afbeelding 10. Geef daarbij aan met welk
doel hij het object precies bestudeerde.
Bekijk afbeelding 10 en het detail op afbeelding 11.
De vrouwen op dit schilderij stellen twee verschillende soorten liefde voor.
De vrouw links staat in de christelijke leer voor de 'goede' of ware
hemelse (geestelijke) liefde en de vrouw rechts voor de 'gevaarlijke' of
verleidelijke (lichamelijke) liefde.
113p
Leg aan de hand van drie aspecten van de voorstelling uit dat de
lichamelijke liefde wordt gezien als gevaarlijk.
De voorstelling op afbeelding 9 is door Johannes Lamme zorgvuldig in
scène gezet, en biedt als het ware een rondleiding door het atelier van
Scheffer.
122p
Beschrijf twee manieren waarop Johannes Lamme de blik van de
beschouwer via de uitgestalde voorwerpen door het atelier leidt.
Een dergelijk 'kijkje in het atelier' (zoals het werk op afbeelding 9) was
van economische betekenis voor Scheffer.
131p
Geef hiervoor een argument.
Op afbeelding 12 zie je een schilderij van het atelier van Édouard Manet. Manet zit links voor de schildersezel. De mensen om hem heen zijn vrienden, onder wie de jonge schilders Monet en Renoir, en de journalist/schrijver Emile Zola. Het olieverfschilderij werd in 1870 gemaakt door Henri Fantin-Latour, een goede vriend van Manet.
Het beeld van Manet in zijn atelier verschilt van dat van Scheffer in zijn
atelier. Het schilderij van het atelier van Manet roept een ander beeld op
van diens kunstenaarschap.
142p
Leg aan de hand van afbeelding 12 uit welk beeld wordt opgeroepen van
Manets kunstenaarschap.
Het schilderij op afbeelding 12 lijkt een momentopname, alsof het werk ter
plekke en direct 'naar de waarneming' is geschilderd.
Toch is uit de voorstelling en de toegepaste techniek af te leiden dat het
hier niet om één momentopname kan gaan, maar om een zorgvuldig
opgebouwd schilderij dat waarschijnlijk tot stand kwam in het atelier van
Fantin-Latour.
152p
Leg aan de hand van de voorstelling en de techniek uit dat het hier om
een zorgvuldig opgebouwd schilderij gaat (en niet om één
momentopname).
Op afbeelding 13 zie je een beroemd schilderij van Édouard Manet:
Olympia uit 1863. Toen het werk op de Salon van 1865 in Parijs
tentoongesteld werd, veroorzaakte het een schandaal. Een criticus
schreef dat het lichaam van de vrouw op het schilderij hem deed denken
aan een lijk in een lijkenhuis.
162p
Beschrijf twee aspecten van de vormgeving die in die tijd aanleiding
gaven voor kritiek.
Ondanks de kritiek op zijn werk was Manet van grote invloed op het werk
van enkele vernieuwende schilders uit de tweede helft van de
negentiende eeuw: de realisten en de impressionisten.
172p
Geef voor elk van deze twee kunststromingen aan waaruit die invloed van
Manet bestond.
opgave 3Betoverende boeken
Vragen bij afbeelding 14 tot en met 19
Op afbeelding 14 en 15 zie je de Lebuïnus codex. Dit middeleeuwse boek is gemaakt rond 1100 na Chr. Het boek is rijk gedecoreerd met zilver, goud, edelstenen en ivoor. In dit boek staan verhalen over het leven van Christus. Deze Bijbelverhalen zijn, volgens de christelijke leer, geschreven door de vier evangelisten. Twee van hen zie je in de ivoren reliëfs op afbeelding 16 en 17.
Bekijk afbeelding 16 en 17.
Beide evangelisten zijn onder meer te herkennen aan een eigen symbool.
Op afbeelding 16 zie je Lucas met de stier en op afbeelding 17 zie je
Johannes met de adelaar.
183p
Noem nog drie aspecten van de voorstelling waaruit je kunt afleiden dat
het hier om de evangelisten (schrijvers van de Heilige Schrift) gaat.
Het boek is vermoedelijk gemaakt in opdracht van de kerk. De omslag
heeft in de eerste plaats een praktische functie, want die beschermt de
handgeschreven teksten.
192p
Noem nog twee functies van de omslag.
De omslag is van hout dat versierd is met verschillende materialen. Elk
materiaal is bewerkt door een specialist: een meester in zijn vak. Er is
onder andere gewerkt met ivoor en zilver.
204p
Noem
− twee bewerkingstechnieken voor ivoor én
− twee bewerkingstechnieken voor zilver.
Het boek wordt tevoorschijn gehaald bij bijzondere religieuze feestdagen
en tijdens het afleggen van de eed van de bisschoppen.
212p
Geef twee redenen waarom het boek geschikt is voor dergelijk ritueel
gebruik.
Op afbeelding 18 en figuur 5 zie je een beeld dat de Duitse kunstenaar
Anselm Kiefer maakte in 1989. De titel is Die Sprache der Vögel (De taal
van de vogels). De beelden van Kiefer zijn vaak gemaakt van industriële
materialen zoals lood, beton en ijzer.
figuur 5
Afbeelding 18 toont het werk in zijn geheel. Het beeld bestaat ruwweg uit
drie delen. Op afbeelding 19 zie je een detail van het middelste deel.
223p
Geef een nauwkeurige en bondige beschrijving van het beeld, waarbij je
ingaat op de drie verschillende onderdelen waaruit het beeld is
samengesteld.
Het beeld straalt tegelijkertijd kracht en kwetsbaarheid uit.
234p
Noem aan de hand van de vormgeving
− twee aspecten die bijdragen aan de uitstraling van kracht.
− twee aspecten die bijdragen aan de uitstraling van kwetsbaarheid.
figuur 6
Op figuur 6 zie je een beeld van de adelaar zoals dat gebruikt werd door het Duitse nazi-regime tijdens de Tweede Wereldoorlog. Kiefer werd geboren in 1945 en groeide op tussen de puinhopen van het naoorlogse Duitsland. In zijn werk, zoals in Die Sprache der Vögel, verwijst hij regelmatig naar deze periode of andere belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis van Duitsland.
Toen Kiefer ooit gevraagd werd waarom hij in zijn werk zoveel nadruk op
de geschiedenis legde antwoordde hij: "[…] om beter inzicht te krijgen in
hoe de wereld werkt. Hoe verder je teruggaat in de geschiedenis, hoe
beter de structuren zichtbaar worden."
242p
Geef een korte interpretatie van Die Sprache der Vögel, waarin je de
uitspraak van Kiefer en figuur 6 betrekt. (maximaal circa 75 woorden)
Kiefer wordt gerekend tot het (neo-)expressionisme, een kunststroming uit
de jaren 80 van de vorige eeuw die een reactie was op de conceptuele en
minimalistische kunst.
252p
Geef twee kenmerken van het (neo-)expressionisme die je kunt afleiden
uit het beeld van Kiefer.
Kiefer vat zijn rol als kunstenaar op als het verbeelden van zijn visie op de
wereld. De rol van de kunstenaar in de middeleeuwen, zoals die van de
maker van de ivoren reliëfs van de Lebuïnus codex, was een heel andere.
262p
Beschrijf een belangrijk verschil in de rol en/of betekenis van de
kunstenaar tussen vroeger (middeleeuwen) en nu (Kiefer).
opgave 4Mode met een missie
Vragen bij afbeelding 20 tot en met 25
Bas Kosters (1977) is een Nederlandse modeontwerper en kunstenaar. Binnen de modewereld wordt Kosters gezien als een rebel. Tijdens zijn shows steunt hij openlijk de lhbtiq+-gemeenschap1) en hij maakt gebruik van tweedehands kleding en restmaterialen.
Op afbeelding 20 zie je enkele modellen tijdens de presentatie van de
collectie 'Dear Sir/Madam: HOPE' uit 2018. Kosters verzet zich tegen de
elitaire wereld van de high fashion, van grote modehuizen, goede smaak
en schoonheidsidealen. Kosters: "Ik vind dat er een vooringenomen beeld
bestaat over wat mode is en ik ben het er vaak niet mee eens. Ik geloof
niet in hiërarchie."
Bekijk afbeelding 20.
272p
Geef aan de hand van afbeelding 20 twee voorbeelden waaruit je kunt
afleiden dat Kosters zich verzet tegen de wereld van high fashion en
bijbehorende opvattingen over mode, schoonheidsidealen en goede
smaak.
Aan het eind van een modeshow komt een modeontwerper vaak de
catwalk op om de show af te sluiten en applaus in ontvangst te nemen.
Op afbeelding 21 zie je de beroemde ontwerper Giorgio Armani na afloop
van een show tussen zijn modellen staan. Op afbeelding 22 zie je Kosters
aan het einde van zijn show.
Vergelijk afbeelding 21 en 22.
282p
Leg uit dat de manier waarop Kosters zich als ontwerper presenteert van
meer engagement getuigt dan de wijze waarop Armani zich als ontwerper
presenteert.
noot 1 De afkorting lhbtiq+ staat voor alle seksuele oriëntaties en genderidentiteiten (naast
heteroseksualiteit en cisgender).
Op afbeelding 23 zie je de Robotbag, een tas die ontstaan is uit een
samenwerking tussen Kosters, asielzoekers en immigranten. De tas is
gemaakt van reddingsvesten die zijn achtergelaten door vluchtelingen
toen ze de oversteek naar Europa maakten. Op afbeelding 24 zie je
Kosters te midden van de mensen met wie hij de tassen maakte.
Bekijk afbeelding 23 en 24.
De Robotbag werd gepresenteerd tijdens de show van 'Dear Sir/Madam:
HOPE'. Het project staat volgens Kosters voor hoop en een frisse start.
292p
Leg uit dat het project rond de Robotbag zowel letterlijk als figuurlijk
zorgt voor hoop en een frisse start.
De modeontwerper Bas Timmer (1990) ontwierp de sheltersuit (schuilpak), een water- en winddichte jas, gemaakt van restmaterialen, zoals oude slaapzakken. Hij richtte de Sheltersuit Foundation op om zo veel mogelijk sheltersuits uit te delen aan dak- en thuislozen, zodat zij warm en droog blijven. Op afbeelding 25 en figuur 7 zie je iemand in zo'n sheltersuit.
figuur 7
Bekijk afbeelding 25 en figuur 7.
In tegenstelling tot de ontwerpen van Bas Kosters staat bij de sheltersuit
van Bas Timmer de functionaliteit centraal.
303p
Noem drie manieren waarop de sheltersuit functioneel is gemaakt voor de
dak- en thuislozen.
De Sheltersuit Foundation heeft een naaiatelier in Enschede. Daar
worden de sheltersuits gemaakt door mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt en (voormalige) vluchtelingen. Er zijn sinds 2014 ruim
tienduizend sheltersuits uitgedeeld aan dak- en thuislozen.
312p
Kies een van de onderstaande begrippen die volgens jou een passende
omschrijving is voor de sheltersuits. Ondersteun je keuze met een
argument.
1 assemblage
2 high fashion
3 massaproduct
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
De bijlage met informatie bij dit examen, zoals hij gedrukt is.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
13p
23p
32p
42p
52p
62p
72p
82p
93p
102p
113p
122p
131p
142p
152p
162p
172p
183p
192p
204p
212p
223p
234p
242p
252p
262p
272p
282p
292p
303p
312p
