opgave 1Geniale bruggen
Vragen bij afbeelding 1 tot en met 7
Leonardo da Vinci (1452 - 1519) was een getalenteerd mens. Hij beschikte over veel kennis en kunde op het gebied van onder meer muziek, filosofie, astrologie en wiskunde. Om die reden wordt hij in de kunstgeschiedenis gezien als een homo universalis.
Op afbeelding 1 en 2 zie je twee bladen met schetsen en aantekeningen
die Leonardo maakte. Uit de bladen blijkt dat hij verschillende disciplines
van kunst en wetenschap beoefende.
12pBeschrijf twee disciplines van kunst en/of wetenschap die Leonardo
beoefende aan de hand van de voorstelling op afbeelding 1 en 2.
Op afbeelding 3 zie je het schilderij Maria met kind en de Heilige Anna.
Leonardo schilderde dit tussen 1501 en 1519 in opdracht van koning
Lodewijk XII van Frankrijk. Het is een van de (weinige) werken die
Leonardo heeft voltooid.
Bekijk afbeelding 3.
Het schilderij wordt gerekend tot de (hoog)renaissance.
23pBeschrijf drie aspecten van de vormgeving die kenmerkend zijn voor de
(hoog)renaissance.
Vergelijk afbeelding 2 en 3.
Leonardo was constant bezig met onderzoek, hij tekende vele
tekenbladen vol.
Afbeelding 2 is een detailstudie voor het schilderij op afbeelding 3.
33p– Geef drie aspecten van het schilderij die Leonardo onderzocht in de
studie op afbeelding 2.
– Beschrijf bij elk aspect aan de hand van een voorbeeld wat Leonardo
precies onderzocht.
Leonardo stuurde in 1502 een brief aan de sultan van het Ottomaanse rijk
met een ontwerpschets voor een bijzondere brug. Je ziet de
ontwerpschets op figuur 1 hieronder. In de schets zie je een
bovenaanzicht (a) van de brug, en een vooraanzicht (b) van dezelfde
brug, maar dan met een weg erover.
figuur 1
figuur 2
Op figuur 2 zie je twee tekeningen die gebaseerd zijn op het brugontwerp
van Leonardo (a uit figuur 1). De brug van 280 meter (!) zou de brede
rivier bij Istanbul moeten overspannen om zo de twee stadsdelen met
elkaar te verbinden.
Op afbeelding 4 zie je een recente foto van Istanbul. Met behulp van
Photoshop is er van Leonardo’s ontwerp een digitale reconstructie
gemaakt. Op de brug is een weg geplaatst (zoals b uit figuur 1).
Bekijk figuur 2.
Als ontwerper van een brug dien je rekening te houden met bepaalde
technische en functionele eisen. Regelmatig werd het gebied rond
Istanbul geteisterd door hevige regen, storm en aardbevingen.
De stevige brug die Leonardo ontwierp, was bestand tegen natuurgeweld
zoals storm en aardbevingen.
42pGeef twee kenmerken van de vorm van de brug die de brug bestand
maken tegen dergelijk natuurgeweld.
figuur 3
een Romeinse brug / aquaduct
Het ontwerp van Leonardo was bijzonder door de enorme overspanning.
Leonardo baseerde zijn ontwerp op de Romeinse manier van bouwen van
bruggen en aquaducten, zoals de voorbeelden op figuur 3. Hij maakte er
een eigen variant op.
Vergelijk figuur 2 met figuur 3.
53pGeef drie manieren waarop het brugontwerp van Leonardo verschilt met
het brugontwerp van de Romeinen.
Op afbeelding 5 tot en met 7 zie je het ontwerp Striatus, een brug die
ontworpen is door Zaha Hadid Architecten. Striatus strekt zich uit over
een voetpad op het terrein van de architectuurbiënnale van Venetië
(2021). De biënnale is een internationale tentoonstelling waar kunst en
architectuur uit de hele wereld worden getoond. Op figuur 4 zie je twee
ontwerptekeningen van Striatus.
figuur 4
Striatus is 16 meter lang en bestaat uit 53 holle, 3D-geprinte
betonblokken waar geen wapening in zit. Elk blok bestaat uit 500 laagjes
geprint beton. Het geheel is relatief eenvoudig te (de)monteren.
Bekijk afbeelding 5 tot en met 7 en figuur 4.
Striatus kan niet alleen opgevat worden als architectuur, maar ook als een
(autonoom) kunstwerk. Dit komt bijvoorbeeld door de bijzondere,
esthetische vorm.
62pGeef nog twee argumenten waarom Striatus op te vatten is als een
(autonoom) kunstwerk.
In de fabriek wordt het 3D-computerontwerp met behulp van een robotarm
in beton uitgevoerd. Op figuur 5 zie je hoe het ontwerp in lagen geprint
wordt. De geprinte betonblokken worden met behulp van een
ondersteunende constructie geassembleerd (figuur 6).
figuur 5
figuur 6
Bekijk afbeelding 7 en figuur 5 en 6.
72pGeef aan de hand van figuur 5 en 6 en afbeelding 7 twee voordelen van
de nieuwe 3D-printtechniek voor het bouwen in beton.
Bekijk afbeelding 5, 6 en 7.
Striatus is een vernieuwende brug wat betreft vorm en techniek en werd
voor het eerst gepresenteerd op de internationale architectuurbiënnale in
Venetië.
81pGeef een reden waarom juist deze architectuurbiënnale een passende
plek is voor de eerste presentatie van Striatus.
Zaha Hadid (1950-2016) was een baanbrekende architect die met haar
gewaagde ontwerpen de grenzen van de architectuur verkende. Gladde
en ronde welvingen waren kenmerkend in haar werk. Velen dachten dat
haar unieke ontwerpen praktisch niet uit te voeren waren. Op figuur 7 zie
je haar ontwerp (2007) voor een cultureel centrum in Azerbeidzjan.
figuur 7
Haar studio Zaha Hadid Architects zet haar werk voort. Zaha wist zichzelf
als vrouw (met Brits-Iraakse achtergrond) staande te houden in een
westerse wereld van mannelijke architecten.
Net als Leonardo da Vinci in zijn tijd, wordt Zaha Hadid in de
kunstgeschiedenis gezien als een architect met een bijzondere status.
92pGeef twee verklaringen voor deze bijzondere status van Hadid.
opgave 2Op eigen grond
Vragen bij afbeelding 8 tot en met 13
Op afbeelding 8 zie je een deel van het fresco dat Benozzo Gozzoli rond 1460 maakte in opdracht van Cosimo de' Medici. Het fresco bevindt zich in de privékapel van het stadspaleis van De' Medici in Florence (afbeelding 9). Het verbeeldt het Bijbelverhaal van de drie wijzen uit het Oosten die op weg zijn naar Bethlehem om daar de geboorte van Christus te eren.
Op afbeelding 8 zie je de jongste van de drie wijzen, Caspar, op zijn witte
paard. Links van hem zie je zijn gevolg: een groep belangrijke personen
onder wie leden van de familie De' Medici.
Bekijk afbeelding 8.
Caspar staat op de voorgrond. Daarmee benadrukt Gozzoli dat hij de
belangrijkste figuur is op de voorstelling.
103pNoem nog drie aspecten van de voorstelling waaruit je kunt afleiden dat
Caspar de belangrijkste figuur is.
Het landschap is niet geschilderd naar de waarneming, het doet eerder
wat kunstmatig aan.
112pBeschrijf op welke manier de ruimtewerking en de compositie bijdragen
aan de kunstmatigheid van het landschap.
Bekijk afbeelding 8.
Het kunstmatige landschap past bij de opvatting over schoonheid in de
renaissance.
121pLeg dit uit.
Gozzoli heeft Caspar naar alle waarschijnlijkheid het gezicht gegeven van
Lorenzo, de kleinzoon van Cosimo de' Medici. Ook Cosimo zelf is in de
muurschildering afgebeeld, evenals andere leden van de familie.
Bovendien heeft Gozzoli zichzelf afgebeeld – met een rood hoofddeksel
met zijn naam erop – links in het gevolg van Caspar. Zie het detail op
afbeelding 10.
Bekijk afbeelding 8 en het detail op afbeelding 10.
Dat Gozzoli een zelfportret verwerkte in deze muurschildering, toont de
relatief hoge maatschappelijke status van de kunstenaar in de
renaissance aan.
132pGeef aan de hand van afbeelding 8 en/of 10 nog twee argumenten die de
relatief hoge maatschappelijke status van Gozzoli aantonen.
De privékapel met de muurschildering werd destijds opgedragen aan de
paus en twee belangrijke vorsten uit Milaan en Rimini. Dit gebeurde
tijdens de jaarlijkse processie in Florence ter gelegenheid van de
'magiërs,' zoals de wijzen uit het Oosten in die tijd werden genoemd.
In de privékapel van De' Medici heeft het verhaal van de wijzen uit het
Oosten op de eerste plaats een religieuze betekenis. Maar het wordt ook
in verband gebracht met de opkomst van het humanisme in die tijd.
141pGeef aan hoe het verhaal van (de reis van) de wijzen uit het Oosten in
verband gebracht kan worden met het opkomend humanisme in die tijd.
Alexandra Kehayoglou is een Argentijnse kunstenaar die grote, handgeknoopte tapijten maakt en als kunstwerken presenteert. Haar grootouders waren afkomstig uit Griekenland en emigreerden in 1922 naar Argentinië waar ze een bedrijf opstartten voor het maken en verkopen van tapijten. Kehayoglou onderzoekt en verbeeldt landschappen in Argentinië die door toedoen van de mens veranderen en verloren dreigen te gaan.
Bekijk afbeelding 11, 12 en 13.
In 2021 maakte Alexandra Kehayoglou een geknoopt (getuft) tapijt met
daarop een voorstelling van een deel van de meanderende Paraná rivier
in Argentinië. De kunstenaar heeft geprobeerd de variatie in het
landschap te verbeelden.
152pBeschrijf twee aspecten van de vormgeving die bijdragen aan de variatie
in het landschap.
Bekijk afbeelding 11, 12 en 13.
Kehayoglou wil de beschouwer nauw betrekken bij dit werk.
162pBeschrijf twee verschillende manieren waarop ze dit bereikt.
Gozzoli en Kehayoglou verwerken beiden lokale landschappen in hun
werk: Gozzoli het landgoed van De' Medici in Toscane en Kehayoglou een
rivierengebied in Argentinië. De betekenis van het landschap verschilt
tussen beide werken.
172pGeef aan wat de betekenis van het landschap is in:
− het schilderij van Gozzoli
− het tapijt van Kehayoglou.
Het tapijt van Kehayoglou was te zien op de tentoonstelling 'Schurend
Paradijs' in Kunsthal KAdE in Amersfoort (2022). Hier waren werken
tentoongesteld van kunstenaars die het ideaal van een maakbare wereld,
een paradijs, ter discussie stelden.
182pGeef twee redenen waarom het werk van Kehayoglou past bij het thema
van de tentoonstelling 'Schurend Paradijs'.
Door middel van kunst proberen de tentoonstellingsmakers het publiek na
te laten denken over onderwerpen zoals klimaatverandering en de
maakbaarheid van de wereld.
191pBen je van mening dat kunsttentoonstellingen zoals deze in Amersfoort
geschikt zijn om bij te dragen aan het doel van de
tentoonstellingsmakers? Ondersteun je mening met een argument.
opgave 3Virgil Abloh, grensverleggend ontwerper
Vragen bij afbeelding 14 tot en met 23
Modeontwerper Virgil Abloh (1980-2021) groeide op in Chicago waar hij architectuur studeerde en als architect werkte voordat hij doorbrak als modeontwerper. Hij werd bekend als oprichter van het streetwear merk Off White. In 2018 kreeg hij als eerste Afro-Amerikaanse man een belangrijke functie bij een Europees modehuis: hij werd artistiek directeur van de mannenlijn van Louis Vuitton in Parijs.
Op afbeelding 14 en 15 zie je een jas die Abloh heeft ontworpen voor de
wintercollectie van 2021. Uit dit ontwerp is zijn belangstelling voor
architectuur af te leiden.
203pGeef drie verschillende manieren waarop dit ontwerp getuigt van
belangstelling voor architectuur.
De jas op afbeelding 14 en 15 is niet bedoeld en ook niet geschikt voor
dagelijks gebruik.
213pLeg aan de hand van drie aspecten van het ontwerp uit waarom deze jas
niet geschikt is voor dagelijks gebruik.
De ontwerpen zoals de jas op afbeelding 14 en 15 worden ook wel
'showpieces' genoemd. Deze showpieces zijn van artistieke betekenis
voor de ontwerper. Voor het modehuis zijn ze vooral van commercieel
belang.
222pGeef aan waarom de showpieces van artistieke betekenis zijn voor de
ontwerper en van commercieel belang voor het modehuis.
figuur 8
Op figuur 8 zie je een beroemde foto van architecten die in 1931 deelnamen aan het Beaux Arts Ball (schone-kunstenbal) in New York. Naar het voorbeeld van de Franse academie gaven Amerikaanse kunstacademies en kunstinstituten vanaf het eind van de negentiende eeuw jaarlijks een feest, waarmee ze de aandacht van (potentiële) geldschieters wilden trekken. Op figuur 8 betrof het de afdeling architectuur. In het midden zie je William Van Alen, de architect van The Chrysler Building, verkleed als zijn eigen ontwerp. The Chrysler Building is tot op de dag van vandaag nog een van de beroemdste wolkenkrabbers in New York.
Bekijk afbeelding 16 en figuur 8.
Het is aannemelijk dat Abloh met (de presentatie van) zijn bijzondere
Parijs-jas verwijst naar dit Beaux Arts Ball in New York.
232pGeef twee redenen waarom Abloh dit zou doen.
Architect Ludwig Mies van der Rohe was van 1938 tot 1958 directeur van
de architectuuropleiding waar Abloh studeerde. Abloh is sterk beïnvloed
door het werk van deze architect. Zo verwijst hij in zijn modeshow naar
het paviljoen dat Mies van der Rohe in 1929 ontwierp voor de
wereldtentoonstelling in Barcelona. Je ziet het paviljoen op afbeelding 17
tot en met 19. Het gebouw is voor een belangrijk deel opgebouwd uit
materialen zoals marmer (travertijn, onyx), staal, beton en glas.
Bekijk afbeelding 17 tot en met 19.
Het paviljoen deed dienst als ontvangstruimte en entreegebouw van de
tentoonstelling, ook bij de officiële opening van de wereldtentoonstelling.
Het gebouw had dus vooral een representatieve functie.
242pToon met twee voorbeelden aan dat het paviljoen bij uitstek een
representatieve functie had.
Met dit gebouw presenteerde Duitsland zich op de wereldtentoonstelling.
252pBeschrijf aan de hand van dit paviljoen het voornaamste doel van de
wereldtentoonstelling.
261pWelke stroming past het best bij de architectuur van het Barcelona-
paviljoen?
classicisme
deconstructivisme
functionalisme
postmodernisme
Bekijk afbeelding 16 tot en met 23.
Uit de setting (het decor) waarin de modeshow van Abloh zich afspeelt, is
af te leiden dat hij zich liet inspireren door het paviljoen van Mies van der
Rohe.
273pBeschrijf drie aspecten van de setting (het decor) waaruit je dit kunt
afleiden.
Tijdens de productie van de wintercollectie en de show was Abloh ernstig
ziek. Hij wist dat hij snel zou komen te overlijden. Hij zei over zijn laatste
collectie: "Alles wat ik ben zit in deze show. Dit is heel persoonlijk."
Bekijk afbeelding 14 en 20 tot en met 23.
Met deze modecollectie verwijst Abloh naar zijn eigen geschiedenis: je
kunt er verschillende persoonlijke inspiratiebronnen van Abloh in
herkennen.
283pGeef drie voorbeelden van persoonlijke inspiratiebronnen die je terugziet
in de modecollectie.
Abloh waardeerde het dat Mies van der Rohe een (uniforme) stijl
nastreefde die overal ter wereld begrepen werd en toepasbaar was.
Ook Abloh streefde een dergelijke internationaal begrepen stijl na, maar
hij gaf er een andere invulling aan dan Mies van der Rohe.
292pLeg uit op welke manier Abloh een 'internationale stijl' creëerde en waarin
hij daarmee verschilt van Mies van der Rohe.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
