bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vmbo kb 2015, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

opgave 1Weer en klimaat

bron 1
Weerbericht
Vanavond lang warm Amsterdam, 22 juli 2013 De hitte bereikt de komende twee dagen haar hoogtepunt. Vandaag en morgen wordt het tropisch warm met maxima die plaatselijk kunnen oplopen tot 34 graden Celsius. Woensdag…

Vanavond lang warm Amsterdam, 22 juli 2013 De hitte bereikt de komende twee dagen haar hoogtepunt. Vandaag en morgen wordt het tropisch warm met maxima die plaatselijk kunnen oplopen tot 34 graden Celsius. Woensdag worden regen- en onweersbuien verwacht. Daarna blijft het broeierig warm. Vanavond blijft het nog lang warm en valt lokaal een (onweers)bui. Om 21.00 uur is het 25 tot lokaal nog 30 graden Celsius. In de nacht daalt de temperatuur uiteindelijk tot rond de 17 graden Celsius.

bron 2
Nederland
N 3 1 2 4 Legenda: provinciegrenzen 0 40 80 km
12p
In het weerbericht van bron 1 wordt door het KNMI een
middagtemperatuur met maxima tot 34 graden Celsius voorspeld.
Bij welk cijfer op de kaart van bron 2 is de kans het grootst dat het
34 graden Celsius wordt?
Geef een argument voor je keuze.
21p
Naast temperatuur en neerslag wordt er in een weerbericht ook vaak
gesproken over andere weerelementen.
Noem twee andere weerelementen.
32p
Drie leerlingen doen ieder een uitspraak over de kans op het ontstaan van
regen.
Uitspraak 1: Regen kan ontstaan bij een botsing tussen een koufront en
een warmtefront.
Uitspraak 2: Regen kan ontstaan bij stuwing van vochtige lucht tegen een
hoger gelegen gebied.
Uitspraak 3: Regen kan ontstaan bij dalende lucht in de subtropen.
Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
bron 3
Nieuwjaarsduik Scheveningen, Noordzeekust
figuur bij de opgave
41p
Bron 3 toont een foto van de jaarlijkse Nieuwjaarsduik in Scheveningen.
Wat is juist over de situatie op het strand in Scheveningen op 1 januari?
A Bij een oostenwind is het relatief warm op 1 januari.
B Bij een oostenwind is het relatief nat op 1 januari.
C Een voordeel bij deze duik is dat de zee relatief warm is op 1 januari.
D Een voordeel bij deze duik is dat het land relatief warm is op 1 januari.
bron 4
Luchtdruk en bijbehorende neerslagkans
Luchtdruk* Neerslagkans (%) 990 80 994 70 998 60 1002 50 1007 40 1011 30 1016 20 1020 10
* Luchtdruk wordt uitgedrukt in hectopascal en millibar.
bron 5
Luchtdruk in Europa op 10 september 2013
999999666 111000000444 111000000000 111000222444 111000111666 111000000000 999999222 111000000444 111000111333 999888888 111000000888 111000111666 Q 111000222000 999666888 111000111333 999777222 111000222444…

999999666 111000000444 111000000000 111000222444 111000111666 111000000000 999999222 111000000444 111000111333 999888888 111000000888 111000111666 Q 111000222000 999666888 111000111333 999777222 111000222444 111000222888 111000111222 111000000888 111000000444 111000000888 111000333222 999999666 P 111000000000 R 111000000888 111000000444 111000111333 111000000888 111000222888 111000111666 111000111222 111000111333 111000111222 111000000888 111000222444 S 111000111222 111000111333 111000111333 111000222000

51p
Gebruik de tabel van bron 4 en de kaart van bron 5.
Hoe groot was de neerslagkans op 10 september 2013 in
Midden-Nederland?
A rond de 20%
B rond de 30%
C rond de 40%
D rond de 50%
61p
De kaart van bron 5 gaat over de verschillen in luchtdruk in Europa.
Bij welke letter in bron 5 was de windsnelheid op 10 september 2013 het
hoogst?
A bij letter P
B bij letter Q
C bij letter R
D bij letter S
bron 6
Weerbericht
Weerbericht, zondag 15 september 2013 Vandaag schijnt de zon volop, de middagtemperaturen kunnen gemakkelijk oplopen tot 32 graden Celsius. Vannacht koelt het af naar 22 graden Celsius. Het blijft de komende dagen…

Weerbericht, zondag 15 september 2013 Vandaag schijnt de zon volop, de middagtemperaturen kunnen gemakkelijk oplopen tot 32 graden Celsius. Vannacht koelt het af naar 22 graden Celsius. Het blijft de komende dagen warm en droog.

71p
Lees bron 6.
Bij welk land past het weerbericht uit bron 6, bij Spanje of Nederland?
Geef een argument voor je keuze.
82p
Hier staan vier uitspraken over weer en klimaat.
Uitspraak 1: Een depressie is een hogedrukgebied.
Uitspraak 2: Luchtdruk wordt gemeten met een barometer.
Uitspraak 3: Isobaren zijn lijnen op een kaart die plaatsen met dezelfde
temperatuur met elkaar verbinden.
Uitspraak 4: De windkracht wordt ingedeeld met de schaal van Beaufort.
Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de uitspraken over op het
antwoordblad en geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
bron 7
Weersverwachting voor de Verenigde Staten
Legenda: landsgrens -12° AAAnnnccchhhooorrraaagggeee 2° 99°° Seattle NNNeeewww YYYooorrrkkk 3° -4° 20° Los Angeles -2° -2° 24-11-2013 15:00 28°
91p
Bron 7 geeft de weersverwachting voor de Verenigde Staten op
24 november. Deze weersverwachting past in het klimaatbeeld van
de Verenigde Staten voor deze tijd van het jaar.
Geef de verklaring voor de hoge temperatuur in Seattle ten opzichte
van New York.
bron 8
Baan van de aarde om de zon
figuur bij de opgave
101p
In bron 8 is bij P, Q, R en S niet aangegeven welk seizoen het betreft.
Welke beschrijving hoort bij Q te staan?
A Op het noordelijk halfrond begint de winter, op het zuidelijk halfrond
begint de zomer.
B Op het noordelijk halfrond begint de zomer, op het zuidelijk halfrond
begint de winter.
C Op het noordelijk halfrond begint de herfst, op het zuidelijk halfrond
begint de lente.
D Op het noordelijk halfrond begint de lente, op het zuidelijk halfrond
begint de herfst.
bron 9
De Verenigde Staten, bodemgebruik
SSSeeeaaattttttllleee WWWiiillllllaaammmeeetttttteeedddaaalll TTThhhuuunnndddeeerrr BBBaaayyy CCCooollluuummmbbbiiiaaa 2 DDDuuullluuuttthhh ZZZuuuiiivvveeelll SSS aaacccrrraaammmeeennntttooo MMMiiissssssooouuurrriii…

SSSeeeaaattttttllleee WWWiiillllllaaammmeeetttttteeedddaaalll TTThhhuuunnndddeeerrr BBBaaayyy CCCooollluuummmbbbiiiaaa 2 DDDuuullluuuttthhh ZZZuuuiiivvveeelll SSS aaacccrrraaammmeeennntttooo MMMiiissssssooouuurrriii DDDeeetttrrroooiiittt ZZZuuuiiivvveeelll BBBooossstttooonnn CCCeeennntttrrraaalll 1 NNNeeewww YYYooorrrkkk VVVaaalllllleeeyyy 3 CCCllleeevvveeelllaaannnddd San Francisco CCCooolllooorrraaadddooo DDDeeennnvvveeerrr 2 OOOhhhiiiooo LLooss AAnnggeelleess PPPhhhoooeeennniiixxx 4 ZZuuiidd--CCaalliiffoorrnniiaa DDDaaallllllaaasss SSaavvaannnnaahh MMM RRRiiiooo GGG iiissssssiiissssssiiippppppiii NNNeeewww OOOrrrllleeeaaannnsss rrraaannndddeee MMiiaammii Legenda: 0 300 600 km Improductief Tabak Bos Citrusvruchten Intensieve veeteelt Aardnoten 1 4 2 3 Overige akkerbouw Groenten, fruit, wijnbouw

111p
Bekijk bron 9.
Op de kaart en in de legenda is een aantal vormen van bodemgebruik
vervangen door de cijfers 1, 2, 3 en 4.
Achter welke letter staat het juiste bodemgebruik?
  1 2 3 4 A extensieve veeteelt tarwe soja en maïs katoen B extensieve veeteelt katoen tarwe soja en maïs C katoen extensieve veeteelt soja en maïs tarwe D katoen soja en maïs tarwe extensieve veeteelt
bron 10
Het versterkte broeikaseffect
Atmosfeer Zonnestraling Uitstoot van koolstofdioxide, stikstof, methaan en andere broeikasgassen. CO -opname 2 Zee- en landijs Oceanen
121p
Het versterkte broeikaseffect wordt onder andere veroorzaakt doordat de
mens broeikasgassen uitstoot. Stel dat in een land de uitstoot van
broeikasgassen tot een absoluut minimum is beperkt.
Geef met behulp van bron 10 een maatregel die dat land dan nog zou
kunnen nemen om het versterkte broeikaseffect te verminderen.
131p
Bij veeteelt komen broeikasgassen vrij.
Welk broeikasgas komt vooral vrij bij veeteelt?
bron 11
New York en zeespiegelstijging
Gaat New York ten onder? Hilversum, 23 juni 2013. Als de zeespiegel een meter stijgt, zit een groot deel van New York diep in de problemen. Bij twee meter is er geen redden meer aan.
142p
In bron 11 kun je lezen dat New York in de problemen komt bij
zeespiegelstijging.
De onderstaande begrippen beschrijven wat er gebeurt bij
zeespiegelstijging.
1 afsmelten landijs
2 overstromingsgevaar
3 het versterkte broeikaseffect
4 zeespiegelstijging
Zet de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de begrippen in chronologische volgorde
op het antwoordblad.

opgave 2Water

bron 12 De stroomgebieden van vier rivieren bbbrrrooonnn bbbooovvveeennn dddeee 111555000000 mmm 0
Bekijk bron 12. Nederland maakt onder andere deel uit van de stroomgebieden van de Rijn en de Maas. Wat is juist? A P is de Maas en de Maas is een gemengde rivier. B P is de Rijn en de Rijn is een regenrivier. C Q is de Rijn en de Rijn is een gemengde rivier. D Q is de waterscheiding van de Rijn en…

Bekijk bron 12. Nederland maakt onder andere deel uit van de stroomgebieden van de Rijn en de Maas. Wat is juist? A P is de Maas en de Maas is een gemengde rivier. B P is de Rijn en de Rijn is een regenrivier. C Q is de Rijn en de Rijn is een gemengde rivier. D Q is de waterscheiding van de Rijn en de Maas. E R is de Maas en de Maas is een regenrivier. F R is de Rijn en de Rijn is een gletsjerrivier.

bron 13 Invultekst
Bekijk bron 12 en lees de tekst van bron 13. • Neem de letters K, L, M, N en O uit bron 13 over op het antwoordblad en kies telkens het juiste woord.
bron 14 Verkeersintensiteit waterwegen
Drie leerlingen doen ieder een uitspraak over bron 14. Erwin zegt: “Over het Amsterdam-Rijnkanaal werd in 2007 tussen de 25 en 50 miljoen ton vervoerd.” Isa zegt: “Vanuit Rotterdam wordt per binnenvaartschip meer over de Waal naar Duitsland vervoerd dan over de Maas naar Frankrijk.” Luca zegt:…

Drie leerlingen doen ieder een uitspraak over bron 14. Erwin zegt: “Over het Amsterdam-Rijnkanaal werd in 2007 tussen de 25 en 50 miljoen ton vervoerd.” Isa zegt: “Vanuit Rotterdam wordt per binnenvaartschip meer over de Waal naar Duitsland vervoerd dan over de Maas naar Frankrijk.” Luca zegt: “Binnenvaartschepen hoeven vanuit Rotterdam niet via de Noordzee om naar de haven van Antwerpen te varen.” • Neem de namen Erwin, Isa en Luca over op het antwoordblad en geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

opgave als beeld van het examen
Na de dreigende overstromingen in 1995 wilde de overheid de rivieren in ons land meer ruimte geven. Eén van de maatregelen binnen dit beleid is de aanleg van overloopgebieden. Welke functie heeft een overloopgebied? A Het is een bergingsgebied voor opvang van vervuild water. B Het is een…

Na de dreigende overstromingen in 1995 wilde de overheid de rivieren in ons land meer ruimte geven. Eén van de maatregelen binnen dit beleid is de aanleg van overloopgebieden. Welke functie heeft een overloopgebied? A Het is een bergingsgebied voor opvang van vervuild water. B Het is een bergingsgebied voor opvang van zout water. C Het is een gebied voor tijdelijke opvang van overtollig water. D Het is een opslagplaats voor drinkwater. bron 15 Elektriciteitscentrale

Bekijk bron 15. • Waarvoor gebruiken elektriciteitscentrales veel water?
bron 16 Watervoorziening en waterwinning in het duingebied in Nederland
Het waterschap heeft maatregelen getroffen om verdere verzilting van het duingebied te voorkomen. • Geef met behulp van bron 16 de maatregel die verzilting van het duingebied tegengaat.
Het Nederlandse rivierenlandschap is onder andere opgebouwd uit oeverwallen en komgronden, die elk hun eigen kenmerken hebben. Achter welke letter staan de juiste kenmerken bij komgrond en oeverwal?   komgrond oeverwal A bestaat uit grof zand, wordt gebruikt als akkerland, is hoger gelegen en ligt…

Het Nederlandse rivierenlandschap is onder andere opgebouwd uit oeverwallen en komgronden, die elk hun eigen kenmerken hebben. Achter welke letter staan de juiste kenmerken bij komgrond en oeverwal?   komgrond oeverwal A bestaat uit grof zand, wordt gebruikt als akkerland, is hoger gelegen en ligt niet direct naast de rivier bestaat uit zware rivierklei, wordt gebruikt als weiland, is lager gelegen en ligt dicht bij de rivier B bestaat uit grof zand, wordt gebruikt als akkerland, is lager gelegen en ligt direct langs de rivier bestaat uit zware rivierklei, wordt gebruikt als weiland, is lager gelegen en ligt verder weg van de rivier C bestaat uit zware rivierklei, wordt gebruikt als weiland, is lager gelegen en ligt direct langs de rivier bestaat uit grof zand, wordt gebruikt als akkerland, is hoger gelegen en ligt verder weg van de rivier D bestaat uit zware rivierklei, wordt gebruikt als weiland, is lager gelegen en ligt niet direct langs de rivier bestaat uit grof zand, wordt gebruikt als akkerland en voor bewoning, is hoger gelegen en ligt dicht bij de rivier

bron 17 De Drieklovendam
Bekijk bron 17. De Drieklovendam is in de Chang Jiang aangelegd. Naast de dam zijn vijf dubbele scheepvaartsluizen en een scheepslift aangelegd. • Geef de reden waarom deze scheepvaartsluizen en scheepslift van belang zijn voor de havenstad Shanghai.
bron 18 Oost-Azië reliëf
bron 20 Invultekst
Bekijk bron 18 en bron 19 en lees bron 20. • Neem de letters P, Q, R en S uit bron 20 over op het antwoordblad en kies telkens het juiste woord.
Bekijk bron 18. Veel rivieren in China ontspringen in de Himalaya en het Hoogland van Tibet. Ze lopen via het Zuid-Chinees Bergland of het Noord-Chinees Bergland naar het Chinees Laagland. Achter welke letter staan de juiste kenmerken van de rivieren bij Himalaya/Hoogland van Tibet en Chinees…

Bekijk bron 18. Veel rivieren in China ontspringen in de Himalaya en het Hoogland van Tibet. Ze lopen via het Zuid-Chinees Bergland of het Noord-Chinees Bergland naar het Chinees Laagland. Achter welke letter staan de juiste kenmerken van de rivieren bij Himalaya/Hoogland van Tibet en Chinees Laagland? C middenloop, er is evenwicht tussen benedenloop, er vindt vooral erosie sedimentatie en erosie D middenloop, er vindt vooral sedimentatie plaats

bron 21 Grote Kanaal
Op de kaart in bron 21 zie je dat de meeste rivieren in China in een bepaalde hoofdrichting stromen. Het Grote Kanaal loopt van Hangzhou naar Beijing. • Noem de twee redenen waarom dit kanaal is aangelegd.
bron 22 Israël / Palestina irrigatie
Op de kaart van bron 22 zie je de National Water Carrier, een kanaal voor watertransport in Israël. • Noem eerst het doel van de National Water Carrier. • Noem vervolgens de belangrijkste bron van de National Water Carrier.
bron 23 Ontziltingsfabriek
Zie bron 23. Het ontzilten van zeewater wordt steeds meer toegepast om het Midden-Oosten van water te voorzien. • Geef een reden waarom het ontzilten van zeewater niet duurzaam is.
In Nederland worden akkers en weilanden vaker beregend dan dat er druppelirrigatie wordt toegepast. • Noem hiervoor een reden.

opgave 3Bevolking en ruimte

bron 24 Krantenartikel
Lees bron 24. Er zijn verschillende oorzaken van regionale bevolkingskrimp op het platteland. Achter welke letter staan twee juiste oorzaken? A immigratie en ontgroening B remigratie en natuurlijke bevolkingsgroei C negatief geboorteoverschot en urbanisatie D sterfteoverschot en segregatie
Regionale bevolkingskrimp is volgens bron 24 een schrikbeeld voor bestuurders op het platteland. • Geef twee nadelige gevolgen van bevolkingskrimp voor de leefbaarheid in deze plattelandsregio’s.
bron 25 Krimp- en groeigebieden in Nederland
Op de kaart in bron 25 zijn vier regio’s aangegeven. Twee van deze regio’s zijn krimpgebieden en in twee regio’s groeit de bevolking. Wat is de juiste combinatie van cijfer en soort gebied?   krimpgebied gebied met bevolkingsgroei A 1 en 2 3 en 4 B 1 en 4 2 en 3 C 2 en 3 1 en 4 D 3 en 4 1 en 2
bron 26 Oorzaken bevolkingsdaling in krimpgebieden.
Tijdens de aardrijkskundeles hebben Esther, Lin en Michelle een discussie over de tekst van bron 26. Zij doen ieder een bewering. Esther zegt: “Oorzaak 1, 2 en 3 hebben alle drie te maken met migratie.” Lin zegt: “Oorzaak 2 en 3 hebben te maken met het begrip urbanisatie.” Michelle zegt: “Bij…

Tijdens de aardrijkskundeles hebben Esther, Lin en Michelle een discussie over de tekst van bron 26. Zij doen ieder een bewering. Esther zegt: “Oorzaak 1, 2 en 3 hebben alle drie te maken met migratie.” Lin zegt: “Oorzaak 2 en 3 hebben te maken met het begrip urbanisatie.” Michelle zegt: “Bij oorzaak 3 past het begrip braindrain.” • Neem de namen Esther, Lin en Michelle over op het antwoordblad en geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is. bron 27 Drie bevolkingsdiagrammen leeftijd

Bron 27 laat drie verschillende vormen van bevolkingsdiagrammen zien. Welk bevolkingsdiagram hoort bij een gebied waar het bevolkingsaantal terugloopt? A piramide B toren C urn
bron 28 Migratie van Oost-Duitsland naar West-Duitsland, 1950 ̶ 2003 0 1950 1954 1958 1962 1966 1970 1974 1978 1982 1986 1990 1994 1998 2002
Bron 28 laat de migratie van Oost-Duitsland naar West-Duitsland tussen 1950 en 2003 zien. • Geef de reden waarom in de periode 1962 ̶ 1989 veel minder mensen van Oost-Duitsland naar West-Duitsland migreerden dan in de periode ervoor en erna. bron 29 Van stad naar stedelijke zone t s/e eg da t s
Bron 29 laat de ontwikkeling zien van stad naar stedelijke zone. Binnen deze ontwikkeling passen de begrippen suburbanisatie en urbanisatie. Achter welke letter staan de begrippen die het best passen bij agglomeratie en stedelijke zone?   agglomeratie stedelijke zone A suburbanisatie suburbanisatie…

Bron 29 laat de ontwikkeling zien van stad naar stedelijke zone. Binnen deze ontwikkeling passen de begrippen suburbanisatie en urbanisatie. Achter welke letter staan de begrippen die het best passen bij agglomeratie en stedelijke zone?   agglomeratie stedelijke zone A suburbanisatie suburbanisatie B suburbanisatie urbanisatie C urbanisatie suburbanisatie D urbanisatie urbanisatie

bron 30 Stedelijke zones
Met welke letter is de stedelijke zone Bandstad Twente aangegeven in bron 30? A met letter P B met letter Q C met letter R D met letter S E met letter T F met letter U
In oude industriegebieden zoals het Ruhrgebied krijgen oude gebouwen soms een nieuwe functie. Zo probeert men de ruimtelijke kwaliteit van zo’n gebied weer te verbeteren. Voordat daadwerkelijk tot herinrichting wordt overgegaan, is er veel overleg nodig tussen gemeente en bewoners. Hoe noemen we…

In oude industriegebieden zoals het Ruhrgebied krijgen oude gebouwen soms een nieuwe functie. Zo probeert men de ruimtelijke kwaliteit van zo’n gebied weer te verbeteren. Voordat daadwerkelijk tot herinrichting wordt overgegaan, is er veel overleg nodig tussen gemeente en bewoners. Hoe noemen we het overleg van de gemeente met de bewoners? A inspraak B integratie C leefbaarheid D sociale controle

bron 31 Bevolkingsdichtheid China 50 - 100 Agglomeratie of stad met 1 - 5 miljoen inwoners 100 - 200 200 of meer
Bron 31 laat zien dat de bevolking erg ongelijk gespreid is over China. • Geef twee natuurlijke oorzaken van de lage bevolkingsdichtheid in het westen van China.
bron 32 Bevolkingsomvang (na 2014: voorspelde bevolkingsomvang) bron 33 Leeftijdsdiagram van China in 2010
Johnny en Andrea bekijken bron 32 en bron 33. Ze doen ieder een uitspraak over deze bronnen. Johnny zegt: “Ondanks de bevolkingsafname van China in de toekomst, blijft China tot 2050 het gebied waar de meeste mensen van de wereld wonen.” Andrea zegt: “Door de bevolkingspolitiek is in China een…

Johnny en Andrea bekijken bron 32 en bron 33. Ze doen ieder een uitspraak over deze bronnen. Johnny zegt: “Ondanks de bevolkingsafname van China in de toekomst, blijft China tot 2050 het gebied waar de meeste mensen van de wereld wonen.” Andrea zegt: “Door de bevolkingspolitiek is in China een mannenoverschot ontstaan.” • Neem de namen Johnny en Andrea over op het antwoordblad en geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

bron 34 Wijk in Beijing
Bron 34 laat een oude wijk in Beijing zien. Hoe noemen we zo’n wijk in China? A bidonville B hukou C hutong D krottenwijk
Zie bron 34. De laatste jaren verdwijnen deze oude woonwijken uit de Chinese steden. • Geef twee redenen waarom deze oude woonwijken steeds meer verdwijnen.
bron 35 Bevolkingsgroei in China, 2000 ̶ 2010
Bekijk bron 35. Wat is een oorzaak van de bevolkingsgroei in het westen van China? A de natuurlijke bevolkingsgroei B de sociale bevolkingsgroei C het migratieoverschot Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit…

Bekijk bron 35. Wat is een oorzaak van de bevolkingsgroei in het westen van China? A de natuurlijke bevolkingsgroei B de sociale bevolkingsgroei C het migratieoverschot Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.