Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2005, tijdvak 1

Kaart 1 geeft drie verschillende soorten verbindingen aan in 2001. In de legenda zijn deze soorten verbindingen aangegeven met de cijfers 1, 2 en 3. Dat zijn - in willekeurige volgorde - achterlandverbindingen, hoofdtransportassen en hoofdwegennet. Met welk cijfer worden de achterlandverbindingen aangegeven? A cijfer 1 B cijfer 2 C cijfer 3

Desirée en Wassima presenteren in de klas de resultaten van hun praktische opdracht over vervoer in Nederland. Zij gebruiken daarbij diagram 1 en doen hierover onderstaande uitspraken. 1 Van 1996 tot en met 2001 is het aantal afgelegde kilometers door autobestuurders toegenomen. 2 Het aantal afgelegde kilometers per fiets is van 1996 tot en met 2001 hoger dan het aantal afgelegde kilometers met bus/tram/metro. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

Deepa is leerling van klas 4 VMBO met aardrijkskunde in haar vakkenpakket. Zij gebruikt in haar werkstuk kaart 2: ‘Drukte van de scheepvaart op de Nederlandse vaarwegen, 2001’. In haar werkstuk staan twee conclusies naar aanleiding van kaart 2. 1 De drukst bevaren vaargedeeltes lopen van noord naar zuid. 2 Bij Utrecht kruisen verschillende vaarwegen elkaar. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze conclusie juist is of onjuist.

afbeelding 1 In 4 uur naar Frankfurt Met ICE International reist u voortaan binnen vier uur van hartje Amsterdam naar hartje Frankfurt! Tot 15 december 2002 rijdt de hogesnelheidstrein tot Keulen. Na die tijd rijdt hij door naar Frankfurt over het nieuwe hogesnelheidstraject. Op sommige stukken haalt de trein zelfs een snelheid van 300 km/uur. Daarmee wordt de reistijd meer dan een uur (!) korter. ICE International rijdt zes keer per dag van Amsterdam naar Frankfurt.

In afbeelding 1 maakt de NS reclame voor het gebruik van de hogesnelheidstrein van Amsterdam naar Frankfurt. Uit de tekst bij de afbeelding blijkt dat er hierdoor iets verandert. Wat verandert er hierdoor? A De absolute afstand wordt groter. B De absolute afstand wordt kleiner. C De relatieve afstand wordt groter. D De relatieve afstand wordt kleiner.

Vier mogelijke kenmerken van een hogesnelheidstrein zijn: 1 vooral belangrijk voor het goederenvervoer 2 vooral belangrijk voor het personenvervoer 3 vooral een concurrent van Mainport Schiphol 4 vooral een concurrent van Mainport Rotterdam Twee van deze kenmerken zijn van toepassing op deze ICE International. → Noteer de nummers van deze twee kenmerken op het antwoordblad.

Welke oorzaak leidt tot de meeste files in de provincie Zuid-Holland (zie diagram 2)? A kijkfiles en wegwerkzaamheden B ongevallen C ochtendspits D avondspits teksten 1, 2, 3 en 4 tekst 1 In dit deel van het Rotterdamse havengebied vind je de meeste chemische industrie en olieraffinaderijen. De petrochemische industrie in dit gebied is ontstaan in de tijd dat olie belangrijk werd. tekst 2 Dit is het nieuwste deel van de Rotterdamse haven, waarbij op een ultra-moderne manier via computergestuurde wagens, containers worden overgeslagen. tekst 3 Dit gebied ligt aan de zuidkant van de Maas. Hier worden op kleine schaal containers opgeslagen en overgeslagen. tekst 4 Na aanleg van dit havengebied hoefden grote schepen voor Rotterdam niet meer de Nieuwe Waterweg op te varen.

tabellen 1, 2, 3 en 4 Belangrijke havens in Europa: het laden en lossen van goederen, per 1000 ton (2000) tabel 1: Totaal alle goederen   haven lossen laden totaal 1 Rotterdam 248.642 73.464 322.106 2   72.595 59.033 131.628 3 Hamburg 58.249 39,392 97.641 4 Amsterdam 54.498 15.919 70.417 5 Le Havre 51.013 17.104 68.117 6 Duinkerken 35.633 11.952 47.585 7 Bremen 25.946 20.612 46.558 8 Zeebrugge 17.242 15.693 32.935 9 Gent 19.694 4.287 23.981   haven lossen laden totaal 1 Rotterdam 29.385 36.464 65.849 2 Hamburg 28.179 29.011 57.190 3   21.455 31.562 53.017 4 Bremen 14.005 15.999 30.004 5 Le Havre 7.600 9.221 16.821 6 Zeebrugge 5.260 6.605 11.865 7 Duinkerken 764 781 1.545 8 Amsterdam 497 612 694 9 Gent 67 43 193 tabel 3: Droge bulk   haven lossen laden totaal 1 Rotterdam 75.063 8.365 83.428 2 Amsterdam 41.757 5.063 46.820 3   19.348 6.950 26.298 4 Hamburg 19.466 6.591 26.057 5 Duinkerken 21.493 3.506 24.999 6 Gent 15.777 2.073 17.850 7 Bremen 7.895 537 8.432 8 Le Havre 4.546 1.061 5.607 9 Zeebrugge 1.667 44 1.711   haven lossen laden totaal 1 Rotterdam 134.762 21.163 155.925 2 Le Havre 37.603 4.387 41.990 3   22.885 9.110 31.995 4 Amsterdam 9.548 7.069 16.617 5 Duinkerken 10.249 2.840 13.089 6 Hamburg 8.960 2.519 11.479 7 Zeebrugge 4.042 880 4.922 8 Gent 2.443 612 3.055 9 Bremen 1.507 43 1.55 foto 1 De Alhambra, de grootste olietanker ter wereld, voor het eerst in Rotterdam

Uit tabel 4 (natte bulk) blijkt dat Rotterdam veruit de belangrijkste haven is wat betreft het lossen van natte bulkgoederen. Hiertoe wordt onder andere olie gerekend. Foto 1 laat iets van de ontwikkeling in de scheepvaart zien. Gelet op deze ontwikkeling hoeft Rotterdam voorlopig nog niet bang te zijn voor grote concurrentie van andere havens. → Waardoor kan Rotterdam deze grote schepen ontvangen?

Tabel 2 (containers) laat zien dat Rotterdam twee andere grote concurrenten heeft bij het containervervoer. Om de concurrentiepositie van Rotterdam in het containervervoer te handhaven, is het vooral noodzakelijk dat A het spoorwegnet wordt uitgebreid. B het vliegveld wordt uitgebreid. C het pijpleidingennet wordt uitgebreid. kaart 4 Havens

Er is besloten Schiphol verder uit te breiden op de huidige plaats. Er komen een zesde en een zevende baan bij. Grote steden als Londen en Parijs beschikken over meerdere luchthavens. Dat had Amsterdam ook kunnen doen. → Stel, jij bent minister van Verkeer en Waterstaat. Zou jij dan kiezen voor een extra luchthaven of voor een uitbreiding van Schiphol? Geef een argument voor je keuze. 0 150 300 km aantal vervoerseenheden (x miljoen) in 2001 1 passagier = 1 vervoerseenheid 100 kg vracht = 1 vervoerseenheid vracht 0 5 20 50 100 passagiers

Op kaart 5 staat een aantal luchthavens aangegeven. Hieronder volgen twee uitspraken naar aanleiding van kaart 5. 1 Luxemburg vervoert in verhouding meer kilo’s vracht dan Parijs. 2 Het aantal passagiers is in Parijs hoger dan in Amsterdam. → Neem de cijfers 1 en 2 over op je antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

tekst 5 Nieuwe vervoersmogelijkheden voor stedelijke distributie Er komt een proef met het zogenaamde stadsboxvervoer, een nieuwe vorm van goederendistributie, vooral bedoeld voor de centra van grote steden. Er wordt gewerkt met standaard laadkisten. Een grote truck, geladen met maximaal zes boxen met goederen, meldt zich bij een distributiecentrum aan de rand van de stad of aan de rand van het centrum. Via een speciaal systeem op de vrachtwagen of een heftruck worden de laadkisten snel verdeeld over kleinere vrachtwagentjes die ieder twee van deze kisten met spullen naar de winkels kunnen brengen. figuur 1

foto 2 ‘Artsen zonder grenzen’ op pad Er zijn landen waar ‘Artsen zonder grenzen’ klinieken heeft opgezet voor de bestrijding van seksueel overdraagbare aandoeningen, zoals aids. De medewerkers van ‘Artsen zonder grenzen’ rijden van kliniek naar kliniek. Hieronder staat een aantal mogelijke kenmerken van de landen waar de medewerkers van ‘Artsen zonder grenzen’ hulp verlenen (zie ook foto 2).

kaart 6 Deel van Azië tekst 6 Reisverslag van Marieke en Onno We vertrokken om 7.00 uur vanuit Bangkok in de richting van de grens. Na een uur of vijf kwamen we aan bij de grens met Cambodja. Bij de grens leek het of er een streep op de weg getrokken was met aan de ene kant Thailand en aan de andere kant Cambodja (zie kaart 6). Bij de grens viel op dat er constant grote groepen mensen de grens overstaken met kleinere en grotere (hand)karren. Het was alsof de vrachtwagens aan de Thaise kant werden uitgeladen en de lading op de handkar de grens overging. Vanaf de Cambodjaanse grens was de weg onverhard.

Diagram 3 laat redenen zien waarom migranten in 1998 naar Nederland kwamen. Deze migranten zijn afkomstig uit verschillende landen of gebieden en kwamen naar Nederland om verschillende redenen. In willekeurige volgorde zijn deze redenen: - gezinsvorming - gezinshereniging - asiel - werk Vier van deze redenen zijn aangegeven met de letters W, X, Y en Z. Welke letter in de legenda staat voor werk als reden om naar Nederland te komen? A W B X C Y D Z

kaart 8 Een wijk in Amersfoort diagram 4 Bevolkingssamenstelling en huizenbezit in Amersfoort Suriname, Ned. Antillen overige niet westerse landen Amersfoort is een middelgrote stad; 22% van de Amersfoortse bevolking is allochtoon. Maar de allochtone bevolking is niet evenwichtig over de stad verspreid. De wijk Kruiskamp-Koppel is een wijk waarin het aantal allochtonen snel toeneemt. De wijk De Berg daarentegen is een uitgesproken ‘witte’ wijk. Hierboven staan de bevolkingssamenstelling en het percentage koopwoningen afgebeeld van de wijken Kruiskamp-Koppel en De Berg. Ook staan er twee plattegronden van de beide wijken afgebeeld (zie de kaarten 8 en 9).

In de diagrammen 5 en 6 staat de herkomst van de allochtonen in Nederland weergegeven voor de jaren 1993 en 1999. In 1993 bedroeg het totaal aantal allochtonen in Nederland 2.364.400 en in 1999 waren dat er 2.823.010. Hieronder staan twee uitspraken over de diagrammen 5 en 6. 1 Tussen 1993 en 1999 is het aantal allochtonen in Nederland gegroeid door immigratie en geboorte. 2 Naar verhouding is het aandeel van Turken en Marokkanen onder allochtonen afgenomen. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van tekst 7. 1 Doordat er erg veel nieuwe buitenlandse werknemers in Rotterdam komen wonen, komen er steeds meer kinderen van allochtone afkomst. 2 Doordat allochtonen die in Rotterdam wonen een huwelijkspartner uit het eigen land nemen en daar een gezin mee opbouwen, komen er steeds meer kinderen van allochtone afkomst. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

In augustus 2003 stond er ook een bericht in de krant over het feit dat in de grote steden steeds minder witte scholen zijn. Een witte school in een grote stad zoals Rotterdam heeft minstens 50% autochtone leerlingen. In tekst 7 staat dat drie van de vier kinderen in 2017 van allochtone afkomst zullen zijn. → Leg uit waarom er in 2017 in Rotterdam toch nog witte scholen kunnen zijn. In een vierde klas VMBO in Den Haag wordt een discussie gevoerd over de spreiding van allochtonen over de verschillende wijken. John vindt dat in elke wijk eigenlijk evenveel allochtonen als autochtonen moeten wonen. Dan maken ze onderling sneller contact en zullen ze eerder met elkaar optrekken. Men zal elkaar beter begrijpen en gewoonten van elkaar overnemen. Dan krijg je tenminste geen onderlinge haat en nijd. Bouchra vindt dit onzin: “Allochtonen willen juist graag bij elkaar wonen. Kijk maar naar de Schilderswijk waar hele straten zijn waar alleen maar Marokkanen wonen. Onder elkaar zijn allochtonen veel gelukkiger.” Mario vindt dat allochtonen hun eigen cultuur moeten behouden. Dus eigen feesten, eigen muziek en eigen winkels.

Dit soort discussies worden niet alleen op school gehouden, maar ook op verjaardags- feestjes en in de politiek. Zo spreekt men ook in de Tweede Kamer over de spreiding van allochtonen en het mogelijke ontstaan van achterstandswijken. Eén van de leerlingen heeft een standpunt dat de vorming van achterstandswijken tot gevolg kan hebben. Welke leerling is dit? A John B Bouchra C Mario

In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw zijn veel arbeidsmigranten uit landen rond de Middellandse Zee naar Nederland gekomen. Voor Nederland had dit grote voordelen. Nederlandse bedrijven konden toen moeizaam aan voldoende personeel komen en de arbeidsmigranten vulden deze plaatsen op. Voor de economie van de herkomstlanden van deze gastarbeiders bood de arbeidsmigratie zowel voordelen als nadelen. → Geef een voordeel van deze arbeidsmigratie voor de herkomstlanden.

tekst 8 Berlijn is de ‘grootste Turkse stad’ in West-Europa Wie de ‘Turkse Gouden Gids’ voor Berlijn doorbladert raakt onder de indruk van de vele Turkse bedrijven: van krantenkiosk tot vertaalbureau, van kleermakerij tot restaurant. Alle beroepen staan in die gids. In 1961 woonden er 284 Turken in Berlijn. In 2003 waren het er meer dan 160.000! Ze wonen vooral in de wijken Kreuzberg, Neukölln en Wedding.

De concentratie van Turken in een aantal wijken kan gevolgen hebben gehad voor de voorzieningen in deze wijken. Welke uitspraak over de voorzieningen is juist? A Het voorzieningenniveau is flink afgenomen want er kwamen te weinig klanten waardoor bedrijven moesten sluiten. B Het voorzieningenniveau is flink gestegen want er kwamen meer mensen in de wijk wonen. C Het oorspronkelijke voorzieningenniveau is deels verdwenen en daar zijn andere voorzieningen voor in de plaats gekomen. foto 3 foto 4 Een Turkse winkel in Berlijn

In de wijk Kreuzberg in Berlijn zijn allerlei Turkse winkels te vinden. De foto’s 3 en 4 laten daarvan twee voorbeelden zien. Hieronder staan zes verschillende kenmerken. - allochtoon personeel - autochtoon personeel - grootschalig - kleinschalig - vooral in de nieuwe wijken te vinden - vooral in de oudere wijken te vinden → Welke drie kenmerken zijn van toepassing op Turkse winkels zoals afgebeeld op de foto’s 3 en 4?

kaart 10 De vijf stadsdelen van New York tekst 9 De vijf stadsdelen van New York Het centrum van Manhattan is het oudste stadsdeel. Het zuidelijke deel hiervan is de zakenwijk. Bronx, Queens en Brooklyn liggen rond dit centrum. Op enige afstand van dit centrum ligt Staten Island. Dit is een stadsdeel met ruim opgezette woonwijken met veel groenvoorzieningen. Het is in feite een voorstad van New York. New York is misschien wel de meest multiculturele stad van de Verenigde Staten. Iedereen heeft wel eens gehoord van de zwarte wijk Harlem, van China-town, of van Little Italy. De grootste groep niet-blanken in New York zijn de Spaanstaligen. Zij komen uit Midden- en Zuid-Amerika (vooral Puerto Rico, de Dominicaanse Republiek en Mexico).

In de cirkels 1, 2, 3 en 4 van figuur 2 is de samenstelling van de bevolking weergegeven van vier stadsdelen van New York. In willekeurige volgorde zijn dit Bronx, Brooklyn, Queens en Staten Island (zie tekst 9). Welke cirkel stelt het stadsdeel Staten Island voor? A cirkel 1 B cirkel 2 C cirkel 3 D cirkel 4

In figuur 3 staat de bevolkingsontwikkeling in New York van 1990 tot en met 2000 weergegeven. Hieronder staan twee uitspraken over deze ontwikkeling. 1 Het zijn vooral de blanken met een laag inkomen die vanuit New York naar de voorsteden zijn vertrokken. 2 Veel Spaanstaligen proberen in New York werk te vinden. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

tekst 10 Sluiting asielzoekerscentrum op Ameland Strengere wetgeving leidde in Nederland tot een afname van het aantal asiel- aanvragen. Minder asielzoekers betekent dat er ook minder opvang nodig is. Hans Janssen is directeur van het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) op Ameland. Tijdens een interview wijst hij erop dat er aan de afname van het aantal asielzoekers ook problemen kleven. “We moeten opvangcentra sluiten en asielzoekers overplaatsen naar andere centra.” Sluiting van het centrum op Ameland leidde tot onrust en verzet. Niet alleen onder de daar gevestigde asielzoekers, maar ook onder de Nederlandse bevolking op het eiland.

Een deel van de Amelandse bevolking was tegen het sluiten van het asielzoekerscentrum omdat er vriendschapsbanden met de bewoners waren ontstaan. Maar er waren ook andere redenen waarom de bevolking zich verzette tegen sluiting. → Geef twee andere redenen waarom een deel van de Amelandse bevolking tegen de sluiting van het asielzoekerscentrum was.

Hannah maakt een posterpresentatie voor de aardrijkskundeles. Haar poster gaat over asielaanvragen in Europa aan het begin van de eenentwintigste eeuw. In die periode zijn in een aantal landen, waaronder Nederland, verscherpte asielwetten gekomen. Op de poster plakt zij figuur 4. Vervolgens denkt zij na over een titel. Wat is de juiste titel? A Strenge asielwetten in Europa leiden tot afname van het aantal asielzoekers. B Strenge asielwetten leiden tot andere asielstromen, maar niet tot een afname van asielaanvragen. C Strenge asielwetten zijn vooral in Scandinavië effectief.

Veel illegalen gebruiken de nacht om de grens over te steken. Het is dan moeilijker om ze te betrappen. Maar er is nog een reden waarom deze illegalen moeilijk te betrappen zijn. → Leg met behulp van kaart 11 uit dat het voor de grenspolitie van de VS onmogelijk is om alle illegale grensverkeer tegen te gaan.