Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2011, tijdvak 1

Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van bron 1 over het percentage lange vakanties in Nederland. 1 Tussen 2003 en 2008 daalde het percentage van Zuid-Holland sneller dan het percentage van Overijssel. 2 Het vrij hoge percentage van Limburg is te danken aan de populariteit van binnenlandse vakanties in een heuvelrijke omgeving. • Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

De provincie Friesland neemt volgens bron 1 een goede middenpositie in. Bron 2 laat een kaart van Friesland zien. Op de kaart is te zien wat de provincie Friesland aantrekkelijk maakt voor toeristen. Waarom komen toeristen vooral naar Friesland? Toeristen komen vooral naar Friesland om A evenementen bij te wonen. B historische steden te bezoeken. C wandeltochten te maken. D watersport te beoefenen.

In bron 3 wordt het aantal lange vakanties van Nederlanders in de periode 1970 - 2008 weergegeven. De lijnen 1, 2 en 3 gaan - in willekeurige volgorde - over: lange vakanties naar het buitenland, lange vakanties in het binnenland en het totaal aantal lange vakanties. Welke lijn gaat over de lange vakanties naar het buitenland? A lijn 1 B lijn 2 C lijn 3

Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van bron 4. 1 De meeste Nederlanders die naar deze vier landen op vakantie gaan, doen dat in de zomer. 2 De meeste Nederlanders die naar Griekenland en Turkije op vakantie gaan, verblijven op campings. • Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

Bron 5 laat in de linkerkolom een aantal voorbeelden zien van zonvakanties en in de rechterkolom een aantal voorbeelden van verre bestemmingen. Welke van de vakanties in de kolom zonvakanties kun je ook tot de verre bestemmingen rekenen? A Turkije en Portugal B Marokko en Egypte C Portugal en Marokko D geen enkele van de genoemde vakanties

De vakanties aan de Costa Brava zijn voorbeelden van traditionele zon- en strandvakanties. Volgens bron 6 voldoet dit soort vakanties niet meer en zoekt Spanje naar een nieuw soort toerisme waarin cultuur en natuur een grotere rol spelen. Eén van de pogingen om dit te verwezenlijken is het sterker promoten van fly-drive vakanties (vliegticket met huurauto) door de Spaanse toerisme- industrie. • Noem een reden waarom fly-drive vakanties andere toeristen trekken dan alleen strandtoeristen.

Sylvan en Aisha besluiten een driedaagse citytrip naar Parijs te maken. Zij zien in een boek prachtige foto’s van Parijs. De foto van bron 8 geeft een beeld van wat men ziet bij een gewone wandeling. Sylvan wil weten vanuit welke richting deze foto ongeveer genomen is. Hij gebruikt daarbij de kaart van bron 9. Op de kaart staan de letters P, Q, R en S. Wat is de juiste richting van waaruit de foto genomen is? A vanuit P B vanuit Q C vanuit R D vanuit S

De ‘ecologische voetafdruk’ is de ruimte die we per persoon innemen op aarde. Alles wat je consumeert, kost namelijk ruimte. Eten en drinken neemt ruimte in beslag, omdat het verbouwd en vervoerd moet worden. Reizen belast ook het milieu, of je nu met de touringcar, de auto of het vliegtuig gaat. Sylvan wil wel eens weten hoe groot de ‘ecologische voetafdruk’ is van de reis naar Parijs. Sylvan berekent met een computerprogramma de ‘ecologische voetafdruk’ in m 2 van de reis naar Parijs voor verschillende transportmiddelen. Wat zal de uitkomst van zijn berekeningen zijn geweest?   auto touringcar vliegtuig A 61 12 11 B 11 58 12 C 58 11 51

bron 10 Vakantieplannen A Bestemming Costa Rica Gabriëlle en Alex vliegen van Amsterdam naar Costa Rica. Op hun verlanglijstje staat een bezoek aan een koffieplantage in de bergen. Daarnaast hopen ze veel tropische vogels te zien op hun tochten door de jungle. B Bestemming Peru Hennie en Linda vliegen eerst naar Lima, de hoofdstad van Peru, waarna ze met de bus naar Cuzco reizen. Onderweg bezoeken ze een aantal steden van waaruit ze excursies maken. De heilige vallei van de Inca’s en de oude vestingstad Machu Picchu, hoog in de bergen, staan ook op het programma. C Bestemming Zuid-Afrika Renate en Stanley willen met een huurauto vanuit Kaapstad zoveel mogelijk de landschappen en de dieren van Zuid-Afrika ontdekken. Zij verheugen zich vooral op een bezoek aan een struisvogelfarm en ze hopen aan de kust walvissen te

Hieronder staan twee uitspraken die horen bij twee teksten van bron 10. 1 “Wij willen er in september de vele wildparken bezoeken. Het fijne is dat het net lente wordt als wij aankomen.” 2 “In het noorden komt tropische plantengroei voor. Het grootste deel van het land bestaat echter uit een woestijnlandschap.” • Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op je antwoordblad en noteer de letter erachter van de bestemming die erbij hoort (zie bron 10 en 11)

bron 12 Beschrijving hotels Titisee in het Zwarte Woud Hotel A Dit hotel wordt door een familie beheerd en ligt in het Zwarte Woud, in het kuuroord Titisee, op slechts een steenworp afstand van de oever van het romantische meer Titisee. Hotel B Dit landelijke hotel is een elegante accomodatie in het Zwarte Woud. Het station en het meer Titisee vindt u binnen een loopafstand van 5 minuten. Hotel C Dit hotel ligt aan één van de mooiste stranden van het meer Titisee. Verder zijn er vakantieappartementen die bij het hotel horen. Hotel D Dit rustige hotel ligt op een toplocatie aan het meer Titisee. Via een pad loopt u in minder dan 400 meter naar het station. bron 13 Omgeving Titisee

Bron 12 toont vier korte beschrijvingen van hotels in de buurt van de Titisee in het Zwarte Woud (Duitsland). Bron 13 toont de ligging van die hotels. In dit soort beschrijvingen zit vaak subjectieve informatie en soms zelfs, zeker als je de informatie letterlijk neemt, aantoonbaar onjuiste informatie. Dit is ook het geval bij één van de beschrijvingen van bron 12. In de beschrijving van welk hotel is met behulp van bron 13 aantoonbaar sprake van onjuiste informatie? → Kies eerst voor de beschrijving van hotel A, B, C of D. Noteer de letter van het hotel op het antwoordblad. Geef vervolgens het argument voor je keuze. bron 14 Belangrijke stedelijke gebieden in Duitsland

Dit gedeelte van het Zwarte Woud, de Titisee en omgeving, wordt wel een Luftkurort genoemd, dat wil zeggen: een gebied waar de lucht zo zuiver is dat deze een heilzame werking heeft op de mens. → Noem met behulp van de kaart de reden waarom juist in dit deel van het Zwarte Woud de lucht zo zuiver is.

Naar aanleiding van bron 15 krijgen groepjes leerlingen tijdens de aardrijkskundeles de opdracht een aantal conclusies te formuleren. Eén van de groepjes schrijft het volgende: “De titel van de bron geeft aan dat het hier gaat om de … X … afstand van Utrecht tot de rest van Europa. Voor de … Y … afstand maakt het niet uit of je met de bus of met de auto gaat.” Wat moet er worden ingevuld bij de letters X en Y? A X is relatieve afstand en Y is relatieve afstand B X is relatieve afstand en Y is absolute afstand C X is absolute afstand en Y is absolute afstand D X is absolute afstand en Y is relatieve afstand

In bron 16 is de kringloop van het water afgebeeld. Op diverse plaatsen in de bron zijn de teksten vervangen door letters. Bij de letters H en K zie je pijlen afgebeeld die verdamping van water weergeven. Mogelijke betekenissen van de pijlen H en K zijn: verdamping via vegetatie, verdamping van neerslag, verdamping van oppervlaktewater. • Neem de letters H en K over op je antwoordblad en zet er de juiste betekenis achter.

Ondanks alle pijlen en letters in bron 16 is een deel van de korte kringloop niet afgebeeld. Er ontbreekt een pijl die een grote hoeveelheid water vertegenwoordigt. Welke pijl is dat? De pijl die A de afstroom via rivieren aangeeft. B de opslag in diep grondwater aangeeft. C de neerslag in zee en oceanen aangeeft. D de neerslag in het hooggebergte aangeeft.

De opwarming van de aarde heeft een effect op de waterkringloop zoals die is afgebeeld in bron 16. Zo wordt er in de komende eeuw een stijging van de zeespiegel verwacht. Wat zal de belangrijkste oorzaak zijn voor de verwachte zeespiegelstijging? A het afsmelten van grote hoeveelheden landijs B het afsmelten van grote hoeveelheden drijfijs C het toenemen van de hoeveelheid water in de kringloop

Op bron 17 zijn spaarbekkens te zien en op bron 18 staat een overloopgebied afgebeeld. Dit zijn twee projecten voor de opslag van rivierwater in Nederland. De reden voor de opslag is voor allebei verschillend. • Geef eerst een reden voor de opslag van water in een spaarbekken en daarna een reden voor de opslag van water in een overloopgebied.

In bron 19 wordt het totale waterverbruik in Nederland van de industrie en de elektriciteitscentrales weergegeven. Samen verbruiken zij ongeveer 13.900 miljoen m³ per jaar. Hieronder staan drie uitspraken naar aanleiding van bron 19. 1 Leidingwater wordt vooral gebruikt bij de elektriciteitscentrales. 2 Koelwater is de belangrijkste toepassing van zoet water in de elektriciteitscentrales. 3 Leidingwater is slechts een klein deel van het totale waterverbruik in de Nederlandse industrie. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

Op de kaart van bron 20 staan 4 regio’s in Nederland afgebeeld. In elk van deze regio’s voorzien waterleidingbedrijven de bevolking van drinkwater. In 2007 waren de prijzen voor het drinkwater in deze regio’s in oplopende volgorde: € 1,15, € 1,28, € 1,35, € 1,63. De prijzen werden betaald per m³ drinkwater. In regio 1 betaalden de mensen € 1,63 per m³ drinkwater. • Geef de reden waarom het drinkwater daar veel duurder is dan in de andere regio’s.

Gemiddeld gebruikten Nederlanders in 2007 per persoon per dag zo’n 127 liter water (zie bron 21). Wat zal volgens bron 21 gemiddeld de meeste besparing van water opleveren? A geen afwasmachine meer gebruiken B meer de douche gebruiken in plaats van het bad C 25 procent minder gebruik maken van de wasmachine D 25 procent minder toiletwater gebruiken door een zuinigere spoeling

In Senegal (West-Afrika) rukt de woestijn op. Een steeds groter gebied dreigt ten onder te gaan aan het woestijnzand. De regering probeert de bevolking te betrekken bij het planten van bomen (zie bron 22). Ook heeft de overheid boswachters aangesteld om de nieuwe aanplant te onderhouden en te beschermen. • Noem een reden waarom het planten van bomen een goed middel is tegen verwoestijning.

In juli 2009 stonden beide foto’s van bron 23 afgebeeld in Nederlandse kranten. In beide gebieden viel in deze maand zeer veel neerslag. Voor Oostenrijk was dat uitzonderlijk, voor Bangladesh een jaarlijks terugkerende situatie. • Noem de oorzaak waardoor de grote neerslaghoeveelheden in juli in Bangladesh een jaarlijks terugkerende situatie zijn?

Hieronder staan vier zinnen uit krantenartikelen van juli 2009: 1 “Als gevolg van de hevige neerslag ondervindt het vakantieverkeer grote hinder.” 2 “Voor het eerst in jaren kon op veel plaatsen de riolering de waterhoeveelheden niet aan, waardoor vuil en afval zich mengden met wegstromend regenwater.” 3 “Het aantal dodelijke slachtoffers is groot en loopt door ziekten nog steeds op.” 4 “Het beschikbaar komen van schoon drinkwater heeft nu hoge prioriteit.” • Welke twee zinnen hebben betrekking op de situatie in Oostenrijk? Noteer de cijfers daarvan op het antwoordblad.

bron 24 Legenda: dam Om aan de stijgende vraag naar energie te stroomrichting voldoen, bouwt Ethiopië sinds 2004 een aantal waterkrachtcentrales in de Omo-rivier. Naast elektriciteit voor eigen steden wil Ethiopië stroom verkopen aan buurlanden, waaronder Kenia. Bijkomend effect, zo verwacht de regering, is dat de overstromingen door de dammen in de Omo-rivier kunnen worden ingeperkt. Dat is schadelijk voor de traditionele wijze van landbouw die gebruikmaakt van slibrijk water. De Gibe III-dam moet in 2011 energie gaan leveren.

Bij welke bron is het meest sprake van kleinschaligheid? Noteer het cijfer van de juiste bron op het antwoordblad. Kies uit bron 24, bron 25, bron 26 of bron 27. Licht je keuze toe. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen