bronnen

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2015, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Het huishouden van Jan Steen

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 5 hoef je geen gebruik te
maken van informatiebronnen in de bijlage.
Het gezin Steen bestaat uit Jan, Gretchen en twee kinderen. Het is chaos in huize Steen. Een radiator is kapot en het deurtje van de wasdroger is kromgetrokken.
11p
Jan belt de reparateur voor het repareren van de radiator. Na de reparatie
krijgt hij de rekening: € 203,00.
Onder welke uitgavensoort valt deze reparatie?
A dagelijkse uitgaven
B huishoudelijke uitgaven
C incidentele uitgaven
D vaste lasten
22p
Gretchen wil een nieuwe wasdroger kopen. Op de site van de
Consumentenbond bekijkt ze de testresultaten en kiest de beste koop uit.
Volgens Jan kan ze beter naar de winkel gaan en zich daar laten
voorlichten over wasdrogers.
Noem een voordeel én een nadeel van het zich laten voorlichten in de
winkel in plaats van het vergelijkend warenonderzoek van de
consumentenbond te gebruiken.
Doe het zo:
Een voordeel is:
Een nadeel is:
Jan weet niet hoe het gezin er financieel voorstaat. “Ik weet niet of er geld
is voor een wasdroger”, zegt hij.
32p
Jan houdt drie weken lang de huishoudelijke uitgaven bij. In deze drie
weken heeft het gezin € 605 aan huishoudelijke uitgaven besteed.
Bereken in twee decimalen deze huishoudelijke uitgaven omgerekend
per maand.
Schrijf je berekening op.
41p
Jan heeft nog geen rekening gehouden met de reserveringen voor een
andere auto. Zijn Peugeot 308 CC (cabriolet) heeft hij twee jaar geleden
nieuw gekocht voor de aanschafprijs van € 37.500. Hij verwacht nu nog
vijf jaar in de auto te rijden en hem dan te verkopen voor € 10.000. Hij wil
dan een andere auto kopen waarvan de aanschafprijs € 20.000 is.
Hoeveel moet Jan per maand reserveren om over vijf jaar de andere auto
te kunnen kopen?
A € 119,05
B € 166,67
C € 333,34
D € 458,34
Jan heeft een beknopt overzicht gemaakt van de maandelijkse financiële
situatie van zijn gezin.
inkomsten € 2.850 huur, gas en licht € 780 gemeentelijke belastingen € 160 ziektekostenverzekering € 290 contributies, abonnementen € 250 autokosten € 500
51p
Jan zoekt naar mogelijke oplossingen om te bezuinigen, maar ziet dat hij
op een aantal uitgaven op korte termijn niet kán bezuinigen.
Noem een uitgave van Jan en Gretchen waar ze op korte termijn niet
op kunnen bezuinigen.
Leg uit waarom dat niet kan.

opgave 2Zure appels

Bij de beantwoording van de vragen 6 tot en met 11 moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 1 en 2 in de bijlage.
Fred Langen is 55 jaar en eigenaar van een groente- en fruitwinkel. ’s Ochtends staat Fred al om 4.00 uur op om op tijd bij de veiling te zijn om zijn producten in te kopen. ’s Avonds komt hij pas na 19.00 uur…

Fred Langen is 55 jaar en eigenaar van een groente- en fruitwinkel. ’s Ochtends staat Fred al om 4.00 uur op om op tijd bij de veiling te zijn om zijn producten in te kopen. ’s Avonds komt hij pas na 19.00 uur uitgeput binnen, waar zijn vriend Sjoerd met een bord aardappelen en bloemkool zit te wachten. Fred merkt de laatste jaren dat de zaken minder gaan. Aan het eind van het jaar blijft er steeds minder winst over. Zijn vriend Sjoerd blijft er maar over klagen. Sjoerd wil graag een week op vakantie met Fred.

Gebruik informatiebron 1.
61p
Bereken voor Fred het nettoresultaat over de maand mei. Geef ook aan of
dit een positief of een negatief resultaat is.
Schrijf je berekening op.
Fred kijkt op de site van het Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD). Hij wil zijn brutowinstmarges vergelijken met die van andere groentezaken.
Gebruik informatiebron 1.
72p
Fred ziet dat zijn brutowinstmarge op fruit hoger is dan zijn
brutowinstmarge op groente.
Bereken in één decimaal de brutowinstmarge op fruit als percentage
van de inkoop.
Schrijf je berekening op.
81p
Sjoerd kijkt met Fred mee. Hij heeft gezien dat de brutowinstmarge op
groente veel hoger is dan op veel andere producten, bijvoorbeeld
wasmiddelen.
Verklaar waarom de brutowinstmarge op groente veel hoger moet zijn
dan de brutowinstmarge op wasmiddelen.
Sjoerd wordt niet bepaald vrolijk van de financiële situatie. Er moet iets gebeuren. Fred is nog veel te jong om te stoppen met werken en een bedrijf dat niet geweldig loopt, is ook niet makkelijk te verkopen.
Gebruik informatiebron 2.
92p
Fred heeft wel een idee waarom de winkel minder goed loopt. Hij heeft
veel concurrentie van de supermarkt uit het dorp. De mensen kopen
steeds vaker hun aardappelen, groente en fruit bij de supermarkt.
Fred laat zijn vriend twee tabellen zien die hij tegen kwam in een vakblad.
In een tabel ziet hij dat in 2002 de totale bestedingen aan aardappelen,
groente en fruit € 2.949 miljoen bedroegen. In 2012 bedroegen de totale
bestedingen aan aardappelen, groente en fruit € 3.710 miljoen.
In de andere tabel staan de marktaandelen vermeld. Het marktaandeel is
het aandeel dat een aanbieder van een goed heeft in de totale afzet op de
betreffende markt in een periode.
Bereken in één decimaal met hoeveel procent de totale bestedingen in
de groentezaken in 2012 zijn gedaald ten opzichte van 2002.
Schrijf je berekening op.
Sjoerd stelt voor dat Fred maar eens na moet denken over zijn mogelijkheden tot verbetering van de financiële situatie. Gelukkig krijgt Fred hulp van het Hoofdbedrijfschap Detailhandel. Dat begint een landelijke…

Sjoerd stelt voor dat Fred maar eens na moet denken over zijn mogelijkheden tot verbetering van de financiële situatie. Gelukkig krijgt Fred hulp van het Hoofdbedrijfschap Detailhandel. Dat begint een landelijke campagne met de volgende slogan: ‘Echte smaak beleef je bij de groenteman’.

101p
Fred zal zich moeten onderscheiden van de supermarkt. Hij gaat zich
richten op de punten uit de campagne: deskundig advies, persoonlijke
service, kwaliteit en een ruim assortiment.
Op welke p van de marketing gaat hij zich dan richten?
A plaatsbeleid
B prijsbeleid
C productbeleid
D promotiebeleid
111p
Ondanks pogingen weer winst te maken, lukt dat niet. Sjoerd vraagt Fred
na te denken over stoppen met zijn eigen zaak en te gaan solliciteren.
Verklaar waarom het voor Fred voordeliger kan zijn om werknemer te
worden dan eigenaar te blijven.

opgave 3Polen heen en weer

Bij de beantwoording van de vragen 12 tot en met 17 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 in de bijlage.
Uit de krant: Meerderheid van de Polen verlaat Nederland na verloop van tijd Van de Polen die sinds 2000 in Nederland zijn komen werken, is inmiddels bijna 60 procent weer vertrokken uit Nederland. Ongeveer 90…

Uit de krant: Meerderheid van de Polen verlaat Nederland na verloop van tijd Van de Polen die sinds 2000 in Nederland zijn komen werken, is inmiddels bijna 60 procent weer vertrokken uit Nederland. Ongeveer 90 procent van de Polen die Nederland verlieten, keerde uiteindelijk terug naar hun geboorteland.

121p
Lech is een achttienjarige jongen uit Polen. Hij denkt erover om in
Nederland te gaan werken. Het feit dat Polen lid is van de Europese Unie
(EU) maakt het voor Lech makkelijker in Nederland te gaan werken.
Welke regeling (afspraak) binnen de EU maakt het voor Lech mogelijk
dat hij gemakkelijk in Nederland kan gaan werken?
Gebruik informatiebron 3.
132p
Lech hoort dat sommige Nederlanders bang zijn dat de Polen hun banen
inpikken. Volgens Lech is het aandeel Poolse werknemers in Nederland
echter maar heel klein. Eind 2010 waren er in Nederland 8.644.000
werkzame personen.
Bereken in twee decimalen hoeveel procent van de in Nederland
werkzame personen eind 2010 bestond uit Poolse immigranten.
Neem daarvoor de immigratie van 2000 tot en met 2010.
Schrijf je berekening op.
141p
Lech heeft zich goed laten informeren en heeft besloten om in Nederland
te gaan werken. Hij gaat dus zijn geld verdienen in Nederland. Hij wil het
meeste geld uitgeven in Polen. Hij denkt dat de koopkracht van zijn
inkomen in Polen groter is dan in Nederland.
Verklaar waarom de koopkracht van Lechs inkomen in Polen groter
kan zijn dan in Nederland.
151p
Een Nederlandse werknemer zou de baan van Lech ook kunnen krijgen.
Deze Nederlandse werknemer zou zijn geld dan in Nederland besteden.
De vader van Lech zegt: “Als het geld in Polen wordt uitgegeven in plaats
van in Nederland zal de werkgelegenheid in Nederland gaan dalen.”
Geef een argument voor de mening van de vader van Lech.
161p
Door de vorming van de EU is de concurrentie op de arbeidsmarkt
toegenomen. Dat kan nadelig zijn voor Nederland. Er zijn ook economen
die beweren dat het juist voordelig is voor de Nederlandse
werkgelegenheid als Poolse werknemers in Nederland komen werken.
Hieronder staan 3 tussenstappen:
1 aanbod van arbeid stijgt
2 concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven verbetert
3 loonkosten dalen
Zet de tussenstappen in een zodanige volgorde dat de gedachtegang van
deze economen juist wordt weergegeven.
A Polen komen in Nederland werken → 1 → 2 → 3 → werkgelegenheid
stijgt
B Polen komen in Nederland werken → 1 → 3 → 2 → werkgelegenheid
stijgt
C Polen komen in Nederland werken → 2 → 1 → 3 → werkgelegenheid
stijgt
D Polen komen in Nederland werken → 2 → 3 → 1 → werkgelegenheid
stijgt
E Polen komen in Nederland werken → 3 → 1 → 2 → werkgelegenheid
stijgt
F Polen komen in Nederland werken → 3 → 2 → 1 → werkgelegenheid
stijgt
171p
Er is veel discussie over de komst van Polen. Sommige economen
zeggen dat de werkgelegenheid voor de Nederlandse werknemers
verbetert, anderen denken van niet.
Er is ook een groep economen die nog verdergaat. Volgens hen kán
Nederland in de toekomst helemaal niet zonder buitenlandse werknemers.
Geef een argument voor de mening van deze laatste groep economen.

opgave 4Sommige rijken willen aangepakt worden!

Bij de beantwoording van de vragen 18 tot en met 23 moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 4 en 5 in de bijlage.
Diverse landen hebben besloten hun welgestelde burgers zwaarder te belasten. Vaak is dat gebeurd na een voorstel van die rijken zelf, zoals in de V.S. en Duitsland. Een groep Duitse miljonairs wil meer belasting…

Diverse landen hebben besloten hun welgestelde burgers zwaarder te belasten. Vaak is dat gebeurd na een voorstel van die rijken zelf, zoals in de V.S. en Duitsland. Een groep Duitse miljonairs wil meer belasting betalen. “Er wordt altijd gesproken over bezuinigen, nooit over belastingverhogingen”, zei één van hen. Hoe is dat in Nederland? Het is opvallend stil in Nederland. Geen voorstellen van rijken om een “solidariteitsheffing” te mogen betalen. Maar ook geen plannen van het kabinet voor een “rijkentaks”.

181p
Thea en Wibo zijn beiden miljonair en hebben beiden een topinkomen.
Thea zegt dat zij best meer inkomstenbelasting wil betalen en vindt dat
het tarief in de hoogste belastingschijf zou moeten stijgen.
Van welk belastingbeginsel is hier sprake?
A doelmatigheidsbeginsel
B draagkrachtbeginsel
C profijtbeginsel
Gegeven zijn de volgende grafieken.
50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 5.000 20.000 35.000 50.000 65.000 80.000 95.000 belastbaar inkomen oud nieuw
50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 5.000 20.000 35.000 50.000 65.000 80.000 95.000 belastbaar inkomen oud nieuw
50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 5.000 20.000 35.000 50.000 65.000 80.000 95.000 belastbaar inkomen oud nieuw
50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 5.000 20.000 35.000 50.000 65.000 80.000 95.000 belastbaar inkomen oud nieuw
191p
In welke grafiek gaan alléén Nederlanders in de hogere belastingtarieven
meer belasting betalen?
A grafiek A
B grafiek B
C grafiek C
D grafiek D
Gebruik informatiebron 4.
202p
“Laten we eens kijken hoeveel belasting jij nu moet betalen”, zegt Wibo.
Thea heeft in 2010 een belastbaar inkomen van € 1.000.000.
Bereken hoeveel belasting Thea over 2010 moet betalen.
Schrijf je berekening op.
“De verhoging levert de overheid wel meer geld op, maar aan de andere kant dalen juist de inkomsten van de overheid!”, zegt Thea. “Want, wanneer die groep ‘grootverdieners’ meer inkomstenbelasting moet gaan betalen,…

“De verhoging levert de overheid wel meer geld op, maar aan de andere kant dalen juist de inkomsten van de overheid!”, zegt Thea. “Want, wanneer die groep ‘grootverdieners’ meer inkomstenbelasting moet gaan betalen, gaat hun besteedbaar inkomen achteruit.” Wibo zegt dat een stijging van het belastingtarief van 52% naar 60% niet hoeft te betekenen dat de bestedingen ook achteruit gaan.

212p
De bestedingen van de ‘grootverdieners’ hoeven in dat geval niet te
dalen.
Leg dit uit.
Gebruik informatiebron 5.
222p
Stel dat de 1,2% belasting die nu over het belastbaar vermogen wordt
geheven, in 2010 verhoogd was van 1,2% naar 2,2%. Ga ervan uit dat het
gemiddelde vermogen op 1 januari 2010 van de miljonairs € 5.000.000
was. In 2010 waren er in Nederland 134.100 miljonairs.
Bereken hoeveel euro belasting de Nederlandse overheid in 2010
extra zou hebben ontvangen van alle miljonairs door de stijging van de
vermogensrendementsheffing.
Schrijf je berekening op.
231p
Als de overheid de belastingpercentages verhoogt, zullen de
belastinginkomsten toenemen. Toch blijkt uit onderzoek dat als de
percentages te veel stijgen, de belastinginkomsten weer zullen afnemen.
Geef hiervoor een verklaring.

opgave 5Iedereen gratis aan de glasvezel!

Bij de beantwoording van de vragen 24 tot en met 28 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 6 in de bijlage.
Steeds meer huishoudens gaan over op glasvezel. De huishoudens kunnen kiezen uit meerdere serviceproviders. De serviceproviders bieden een pakket producten aan. Eind 2010 is Glasco BV, één van de bedrijven dat…

Steeds meer huishoudens gaan over op glasvezel. De huishoudens kunnen kiezen uit meerdere serviceproviders. De serviceproviders bieden een pakket producten aan. Eind 2010 is Glasco BV, één van de bedrijven dat glasvezelnetwerken aanlegt, begonnen met de voorbereiding van het aanleggen van een netwerk in Winterswijk. Om de kosten terug te verdienen moest minimaal 40% van de huishoudens een abonnement afsluiten bij een serviceprovider.

241p
Ondanks het feit dat de aanmeldperiode een keer verlengd is, bleef de
aanmelding in Winterswijk bij 31% steken. Toch is door Glasco BV
besloten te beginnen met de aanleg van het glasvezelnetwerk.
Geef een argument waarom hiertoe besloten is.
251p
De aansluiting op het glasvezelnetwerk wordt betaald door de providers
waar de abonnementen bij worden afgesloten. Voor de consument is deze
aansluiting gratis. Veel economen beweren echter dat dit niet waar is.
“Gratis bestaat niet” is de mening van deze economen.
Leg uit waarom de aansluiting voor de consument helemaal niet gratis
is.
Gebruik informatiebron 6.
261p
De familie Voorman was één van de eerste die in Winterswijk koos voor
glasvezel. Hiervoor moesten zij een provider kiezen.
In de informatiebron staan de voorwaarden van de providers vermeld.
De familie Voorman wil graag internet met een snelheid van 50Mb,
nummerbehoud en onbeperkt bellen in Nederland en digitale tv zonder
pluspakket. Bovendien willen ze hulp bij de installatie. Ze hebben
berekend dat provider A hun het eerste jaar € 695 zou gaan kosten.
Bereken in hele euro’s de kosten in het eerste jaar voor de familie
Voorman als ze kiezen voor provider B.
Schrijf je berekening op.
271p
Glasco BV is vooral actief in Oost-Nederland. Volgens het bedrijf biedt
glasvezel juist voor deze regio veel voordelen. Hier is namelijk sprake van
een bevolkingskrimp, mede doordat werknemers naar het westen trekken
omdat daar meer werkgelegenheid is. Het snelle internet zou volgens de
directie van Glasco BV de bevolkingskrimp kunnen doen afnemen.
Hieronder staan drie economische verschijnselen.
1 minder reistijd
2 makkelijker thuiswerken
3 noodzaak van verhuizen is minder
Zet de verschijnselen in een zodanige volgorde dat ze een logische
gedachtegang vormen.
A sneller internet → 1 → 2 → 3 → minder bevolkingskrimp
B sneller internet → 1 → 3 → 2 → minder bevolkingskrimp
C sneller internet → 2 → 1 → 3 → minder bevolkingskrimp
D sneller internet → 2 → 3 → 1 → minder bevolkingskrimp
E sneller internet → 3 → 1 → 2 → minder bevolkingskrimp
F sneller internet → 3 → 2 → 1 → minder bevolkingskrimp
281p
De gemeenten in de krimpgebieden hebben er belang bij dat hun
inwoners niet massaal naar het westen verhuizen.
Verklaar waarom de gemeenten in de krimpgebieden liever niet willen
dat mensen uit krimpgebieden massaal naar het westen verhuizen.

opgave 6Trein versus auto

Bij de beantwoording van de vragen 29 tot en met 33 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 7 in de bijlage.
Piet, Kees, Jan en Klaas wonen in Den Haag. Ze gaan al jaren met de auto naar hun werk in Utrecht. Op een personeelsfeestje spreken ze elkaar en Jan vraagt aan de anderen: “Waarom gaan we eigenlijk niet met de trein…

Piet, Kees, Jan en Klaas wonen in Den Haag. Ze gaan al jaren met de auto naar hun werk in Utrecht. Op een personeelsfeestje spreken ze elkaar en Jan vraagt aan de anderen: “Waarom gaan we eigenlijk niet met de trein in plaats van met de auto met al die files?” Jan reist net als de anderen twee keer in de week heen en terug naar Utrecht. De overige werkdagen werkt hij thuis. Hij werkt 45 weken per jaar. Jan besluit eens te onderzoeken wat voordeliger is.

Gebruik informatiebron 7.
292p
Als Jan met de trein gaat, reist hij tweede klas. De Nederlandse
Spoorwegen wil reizigers meer met de trein laten reizen. Daarom heeft
NS het Altijd Voordeel Abonnement bedacht. Dat kost € 240 per jaar.
Hiermee reist de reiziger in de spitsuren met het 20% kortingstarief en in
de daluren met het 40% kortingstarief. Jan reist altijd in de spitsuren.
Bereken in hele euro’s hoeveel de gemiddelde reiskosten per maand
van Jan bedragen als hij met de trein reist en hij een Altijd Voordeel
Abonnement neemt.
Schrijf je berekening op.
302p
Jan moet nu natuurlijk ook uitrekenen hoeveel het kost als hij met de auto
naar zijn werk reist.
Hij zet de kosten van zijn auto in een tabel.
gemiddelde jaarlijkse afschrijvingskosten € 1.500 gemiddelde jaarlijkse onderhoudskosten € 1.000 belasting en verzekering per jaar € 1.260
De auto rijdt 1:14 en de benzine kost € 1,68 per liter.
De enkele reisafstand van Den Haag naar Utrecht bedraagt 67 kilometer.
Bereken in twee decimalen hoeveel het Jan gemiddeld per maand kost
om met de auto naar zijn werk te reizen.
Schrijf je berekening op.
311p
Jan heeft een berekening gemaakt en laat die aan Kees zien. Kees zegt:
“Ja, dat is mooi, maar deze tabel (zie vraag 30) is niet helemaal eerlijk. Je
rijdt per jaar 25.000 kilometer. De kosten in de tabel die jij meerekent,
moet je niet volledig meerekenen voor het woon-werkverkeer.”
Leg uit waarom de kosten uit de tabel niet volledig meegerekend
moeten worden bij de berekening van de autokosten voor het woon-
werkverkeer.
De Nederlandse overheid wil graag dat mensen de auto laten staan en vaker de trein nemen, vooral om het aantal files te verminderen.
321p
Nederland wordt wel de ‘toegangspoort tot Europa’ genoemd. Goederen
die bestemd zijn voor Europa komen via de havens van Rotterdam en
Amsterdam ons land binnen.
Verklaar waarom het in bovenstaand verband voor de Nederlandse
economie belangrijk is dat het aantal files wordt verminderd.
331p
Eén van de mogelijke oplossingen voor het fileprobleem is met de trein
naar het werk reizen. Klaas vindt dat de werkgevers de kosten van de
trein moeten betalen voor hun werknemers. Piet vindt van niet.
Vind jij het terecht dat de werkgevers mee moeten betalen voor de
treinkosten van het woon-werkverkeer van de werknemers?
Geef een argument voor je mening.

opgave 7De prijzen rijzen de pan uit

Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 38 moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 8 en 9 in de bijlage.
Mees is 16 jaar en was een weekend weg met zijn oma. Die praatte voortdurend over hoe duur alles is en dat vroeger alles goedkoper was. Nu hij weer thuis is, wil hij gaan uitzoeken of dit werkelijk het geval is.
Gebruik informatiebron 8.
341p
Mees bekijkt de tabel die hij heeft gevonden op de site van het CBS. Hij
ziet dat de aardappelen de laatste zes jaar het meest in prijs gestegen
zijn. In januari 2005 kostte een kilo aardappelen € 1,03.
Bereken in twee decimalen hoeveel een kilo aardappelen in januari
2011 kost.
Schrijf je berekening op.
351p
Mees ziet in de tabel ook vijf producten staan die het meest in prijs
gedaald zijn in de afgelopen zes jaar. Al deze producten behoren tot de
groep elektronica.
Leg uit waarom elektronische producten gemiddeld steeds goedkoper
worden, terwijl de prijzen van de grondstoffen voor deze producten
gelijk bleven of zelfs hoger zijn geworden.
361p
Uit informatiebron 8 blijkt dat de prijs van aardappelen meer is gestegen
dan de prijs van benzine. Toch kan een gezin meer ‘last’ hebben van de
prijsstijging van benzine dan van aardappelen.
Geef hiervoor een verklaring.
371p
Naast de prijzen van aardappelen en benzine, zijn de prijzen van veel
andere producten ook gestegen. Mees denkt dat de gevolgen van deze
prijsstijgingen voor de bedrijven negatief zullen zijn. Hij is bang dat de
werkloosheid in Nederland zal toenemen als de inflatie in Nederland
hoger is dan in het buitenland.
Hieronder staan drie verschijnselen:
1 Nederlandse consumenten kopen meer producten in het buitenland
die ze voorheen kochten in Nederland.
2 productie in Nederland neemt af
3 werkgelegenheid in Nederland neemt af
Zet de verschijnselen in een zodanige volgorde dat een logische
gedachtegang ontstaat.
A hogere inflatie in Nederland → 1 → 2 → 3 → werkloosheid in
Nederland stijgt
B hogere inflatie in Nederland → 1 → 3 → 2 → werkloosheid in
Nederland stijgt
C hogere inflatie in Nederland → 2 → 1 → 3 → werkloosheid in
Nederland stijgt
D hogere inflatie in Nederland → 2 → 3 → 1 → werkloosheid in
Nederland stijgt
E hogere inflatie in Nederland → 3 → 1 → 2 → werkloosheid in
Nederland stijgt
F hogere inflatie in Nederland → 3 → 2 → 1 → werkloosheid in
Nederland stijgt
Gebruik informatiebron 9.
381p
Mees’ klasgenoot Astrid maakt zich vooral zorgen over de gevolgen van
de prijsstijging voor de consumenten.
Astrid ziet in de krant een diagram.
Wat is er in het betreffende jaar (ongeveer) met de koopkracht van de
consument gebeurd?
A De koopkracht is gedaald met 0,5%.
B De koopkracht is gedaald met 2,5%.
C De koopkracht is gedaald met 3,0%.
D De koopkracht is gestegen met 0,5%.
E De koopkracht is gestegen met 2,5%.
F De koopkracht is gestegen met 3,0%.

opgave 8Koffiepraat

Bij de beantwoording van de vragen 39 tot en met 45 moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 10 en 11 in de bijlage.
Toen Kees een pak koffie openmaakte om koffie te zetten, zag hij dat deze koffie uit Guatemala kwam.
Gebruik informatiebron 10.
392p
Guatemala is een van de belangrijkste koffieproducenten van de wereld.
Toch is het maar een kleine producent vergeleken met Brazilië. Brazilië
levert één derde (1/3) van de wereldproductie van koffie.
Bereken in één decimaal hoeveel procent van de wereldproductie van
koffie in Guatemala wordt geproduceerd.
Schrijf je berekening op.
401p
Het gaat niet goed met de koffieboeren. Volgens een woordvoerder van
de milieuorganisatie Greenpeace vormt de aanleg van nieuwe plantages
niet alleen een milieuprobleem, maar is het ook één van de oorzaken van
de crisis bij de koffieboeren.
Hieronder staan drie verschijnselen.
1 groter aanbod van koffie
2 grotere productie van koffie
3 lagere prijzen van koffie
Zet de verschijnselen in een zodanige volgorde dat een logische
gedachtegang ontstaat.
A nieuwe koffieplantages → 1 → 2 → 3 → crisis bij de koffieboeren
B nieuwe koffieplantages → 1 → 3 → 2 → crisis bij de koffieboeren
C nieuwe koffieplantages → 2 → 1 → 3 → crisis bij de koffieboeren
D nieuwe koffieplantages → 2 → 3 → 1 → crisis bij de koffieboeren
E nieuwe koffieplantages → 3 → 1 → 2 → crisis bij de koffieboeren
F nieuwe koffieplantages → 3 → 2 → 1 → crisis bij de koffieboeren
411p
Koffie is een belangrijk exportproduct van Guatemala. De lage
exportprijzen voor koffie hebben gevolgen voor de ruilvoet van
Guatemala.
Stel dat de exportprijs van koffie uit Guatemala daalt en de importprijzen
voor Guatemala niet veranderen. Wat zal er dan gebeuren met de ruilvoet
van Guatemala?
A De ruilvoet van Guatemala zal gelijk blijven.
B De ruilvoet van Guatemala zal verbeteren.
C De ruilvoet van Guatemala zal verslechteren.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
421p
Guatemala produceert koffie van een goede kwaliteit. Het is alleen
jammer dat koffie de laatste jaren steeds minder opbrengt. Gelukkig heeft
Guatemala geen monocultuur.
Wat is voor een land het nadeel van het hebben van een
monocultuur?
De arme boeren van Guatemala hebben vaak geen reserves. Vooral voor hen is samenwerken met organisaties als Max Havelaar een manier om iets te doen aan hun slechte inkomenspositie. Voor de Max Havelaar koffie moeten…

De arme boeren van Guatemala hebben vaak geen reserves. Vooral voor hen is samenwerken met organisaties als Max Havelaar een manier om iets te doen aan hun slechte inkomenspositie. Voor de Max Havelaar koffie moeten wij in Nederland iets meer betalen dan voor gewone koffie.

Gebruik informatiebron 11.
432p
Een pak gewone koffie kost € 1,80 in de supermarkt. Een vergelijkbaar
pak Max Havelaarkoffie kost € 1,95.
Hoeveel procent van de consumenten is volgens de enquête-uitslag
bereid de hogere Max Havelaarprijs te betalen?
Schrijf je berekening op.
441p
Een andere manier om iets aan de armoede te doen, is ontwikkelingshulp.
Guatemala is één van de landen waaraan Nederland ontwikkelingshulp
gaf.
Een voorwaarde voor het krijgen van ontwikkelingshulp van Nederland is
het hebben van een goed bestuur.
Waarom heeft het sturen van ontwikkelingshulp naar een land met een
slecht bestuur weinig positieve gevolgen voor de bevolking?
451p
Nederland gaf een vast percentage van het nationaal inkomen als
ontwikkelingshulp.
Piet vindt het beter een vast bedrag per jaar te besteden aan
ontwikkelingshulp.
Marieke zegt: “Een vast percentage van het nationaal inkomen is bij
economische groei op termijn voordeliger voor de ontwikkelingslanden
dan een vast bedrag aan ontwikkelingshulp.”
Leg de mening van Marieke uit.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.