bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2021, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

Gebruik bron 1.
11p
De gebeurtenis op de tekening leidde tot een politieke verandering in
Nederland in 1848.
Welke politieke verandering wordt bedoeld?
A het afschaffen van de constitutionele monarchie
B het aftreden van koning Willem II
C het invoeren van een nieuwe grondwet
D het oprichten van politieke partijen
Gebruik bron 2.
21p
Deze brief werd geschreven naar aanleiding van de ‘Luxemburgse
kwestie’.
Wat heeft de koning toen gedaan om te proberen zijn macht te behouden?
A Hij heeft de ministers hun ontslag laten indienen.
B Hij heeft de opdracht gegeven om de grondwet te wijzigen.
C Hij heeft de Tweede Kamer laten ontbinden.
D Hij heeft het parlement het budgetrecht afgenomen.
31p
Hieronder staat een omschrijving van een persoon:
Hij streed voor de emancipatie van de eenvoudige burgers, die volgens
hem nog écht protestant waren. Voor deze mensen stichtte hij een
protestantse universiteit. Ook richtte hij een protestantse krant en een
protestantse politieke partij op.
Wat is de naam van de persoon die wordt omschreven?
41p
Het oprichten van een protestantse universiteit, een protestantse krant en
een protestantse politieke partij passen bij een maatschappelijk
verschijnsel.
Welk maatschappelijk verschijnsel wordt bedoeld?
A pacificatie
B poldermodel
C secularisatie
D verzuiling
52p
Tussen 1870 en 1920 ontstaan er vrouwenorganisaties die strijden voor
gelijke politieke rechten.
Onder welke naam staat deze periode van strijd voor gelijke
vrouwenrechten bekend?
Geef een voorbeeld van een politiek recht waar toen door de
vrouwenbeweging voor werd gestreden.
Gebruik bron 3.
62p
De Tweede Kamer maakte tijdens deze vergadering gebruik van twee
verschillende rechten.
Noem deze twee rechten.
Gebruik bron 4.
71p
De bron gaat over de oprichting van een politieke partij.
Wat is de naam van deze politieke partij?
81p
Hieronder staat een omschrijving van een bevolkingsgroep die zich
emancipeerde:
Al vanaf het begin van de negentiende eeuw waren zij, net als de andere
burgers in Nederland, gelijk voor de wet. Toch werden zij in het
protestantse Nederland als tweederangsburgers gezien. Lange tijd
hebben zij, onder leiding van Schaepman, gestreden voor een betere
positie in de maatschappij.
Welke bevolkingsgroep wordt bedoeld?
A arbeiders
B kleine luyden
C liberalen
D rooms-katholieken
E vrouwen
Gebruik bron 5.
91p
Geef een reden waarom de bron past bij het modern imperialisme.

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 6.
101p
Waarvan is de situatie op de foto een gevolg?
A van de aanleg van de Dodendraad
B van de Duitse inval in België
C van de handelsbelemmeringen
D van de Russische Revolutie
Gebruik bron 7.
111p
Welke stippellijn laat zien waar het front lag in 1915?
A lijn 1
B lijn 2
C lijn 3
D lijn 4
Gebruik bron 8.
121p
Op de bron staat de Duitse keizer afgebeeld.
Geeft de tekenaar een positieve of een negatieve boodschap over de
keizer? Geef met behulp van de bron een argument voor je keuze.
Doe het zo:
De tekenaar geeft een … (kies uit: positieve / negatieve) boodschap, want
… (geef een argument met behulp van de bron).
132p
Bij de eerste verkiezingen na de grondwetswijziging van 1917 haalden de
liberalen minder Kamerzetels dan daarvóór.
Leg uit waardoor het aantal Kamerzetels voor de liberalen minder was
geworden.
Doe dit door:
− eerst aan te geven welk onderdeel van de grondwetswijziging van
1917 ervoor zorgde dat de liberalen minder Kamerzetels kregen
− en daarna aan te geven waardoor dit onderdeel ervoor zorgde dat
vooral de liberalen minder Kamerzetels kregen.

opgave 4Het Interbellum (1918-1939)

141p
Duits is tegenwoordig een van de officiële talen in België. Dit is een
gevolg van een bepaling uit het Verdrag van Versailles.
Welke bepaling uit het Verdrag van Versailles wordt bedoeld?
151p
In 1923 werd het Duitse Ruhrgebied bezet door Franse en Belgische
troepen.
Wat was een reden voor die bezetting?
A De bezetting was een onderdeel van het Verdrag van Versailles.
B De Volkenbond vond dat Duitsland een extra straf verdiende.
C Duitsland kon niet voldoen aan de herstelbetalingen.
D Het Duitse geld was door de inflatie bijna niets meer waard.
Gebruik bron 9.
161p
In de tekening is een reden te herkennen voor de invoering van het
Dawesplan.
Geef met behulp van de bron aan welke reden de Verenigde Staten
hadden voor het aanbieden van het Dawesplan.
Gebruik bron 10.
171p
De tekening gaat over de rol van de Duitse regering aan het eind van de
Eerste Wereldoorlog.
Is in de bron een positieve of een negatieve mening te herkennen
over de rol van de Duitse regering? Verklaar je keuze met behulp van
de bron.
Doe het zo:
De mening over de rol van de Duitse regering is … (kies uit: positief /
negatief), want … (geef een verklaring met behulp van de bron).
182p
Een invulopdracht over de eigenaar van een Duits kledingbedrijf:
1 In 1931 werd hij lid van de …(1)…, de partij van Hitler. Door het
contact met de nazi’s kon hij een nieuw bedrijf beginnen.
2 Hij maakte de uniformen van de nazi-knokploeg, de …(2)…, ook wel
de Bruinhemden genoemd.
3 Ook de zwarte uniformen van de elitesoldaten, de …(3)…, ook wel de
Duitse Zwarthemden genoemd, werden door hem gemaakt.
Maak de tekst kloppend door de namen van de organisaties in te
vullen.
Doe het zo:
Bij zin 1 hoort … (vul de naam van een organisatie in).
(enzovoort tot en met zin 3)
191p
Tijdens de economische crisis tussen 1930 en 1940 werden werklozen in
Nederland door de overheid verplicht om te stempelen.
Noem een reden voor deze verplichting.
Gebruik bron 11.
202p
In de bron zijn enkele kenmerken van het stalinisme te herkennen.
Noem twee van deze kenmerken.
Gebruik bron 12.
212p
De liefde van de vrouw voor Stalin is opmerkelijk. Toch is haar liefde voor
Stalin wel te verklaren door een onderdeel van de politiek die Stalin
gevoerd heeft.
Geef eerst met behulp van de bron aan waarom de liefde van de
vrouw voor Stalin opmerkelijk is.
Noem daarna zonder de bron een onderdeel van de politiek van
Stalin waarmee deze opmerkelijke liefde verklaard kan worden.
Doe het zo:
De liefde van de vrouw is opmerkelijk, omdat …
Een onderdeel van de politiek van Stalin is …
222p
Al vanaf 1935 werden er in Duitsland televisieprogramma’s uitgezonden.
De inhoud van die programma’s werd door de staat bepaald. In de
uitzendingen kwam van alles aan bod, zoals kooktips, voetbalwedstrijden
en wetenschappers die voorhoofden en neuzen van Arische en
niet-Arische kinderen opmeten.
Vijf kenmerken van het nationaal-socialisme:
1 concentratiekampen
2 Führerprincipe
3 rassenleer
4 terreur
5 totalitair
Welke twee kenmerken passen bij deze televisie-uitzendingen? Schrijf
alleen de nummers op.
Gebruik bron 13.
231p
De bron laat zien dat het volgens de nazi’s belangrijk was dat jongeren lid
waren van de Hitlerjugend. Zo konden ze beter hun gezin beschermen.
Waartegen moest het gezin volgens de bron worden beschermd?
Doe het zo:
Volgens de bron moest het gezin worden beschermd tegen …
Gebruik nogmaals bron 13.
241p
De NSDAP had ook nog andere redenen om jongeren lid te maken van
de Hitlerjugend.
Noem een andere reden.

opgave 5Door de tijd heen

251p
De beroemde film The Sound of Music gaat over het leven van de
Oostenrijkse kapitein Von Trapp en zijn gezin.
Hieronder staan vier gebeurtenissen uit het leven van Von Trapp:
1 De kapitein was de baas van een haven voor onderzeeboten van
Oostenrijk-Hongarije.
2 Na de Anschluss werd de kapitein opgeroepen voor het Duitse leger.
Hij weigerde dat en het gezin vluchtte naar de Verenigde Staten.
3 Oostenrijk verloor, in dezelfde tijd dat het Verdrag van Versailles werd
opgesteld, alle kustlijnen en havens, waardoor de kapitein geen baan
meer had.
4 Tijdens de wereldwijde economische crisis verloor de kapitein al zijn
geld. Om geld te verdienen vormde het gezin een koor dat uiteindelijk
wereldberoemd werd.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).

opgave 6De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

Gebruik bron 14.
261p
Deze poster is afkomstig van een Nederlandse politieke partij.
Welke politieke partij wordt bedoeld?
A ARP
B NSB
C NSDAP
D SDAP
271p
In november 1941 richtte de Duitse bezetter in Nederland de zogenaamde
Kultuurkamer op. Als je als muzikant, toneelspeler, schrijver of schilder
je beroep wilde blijven uitoefenen, dan móest je lid worden van deze
Kultuurkamer.
Welk begrip hoort bij deze maatregel van de Duitse bezetter?
A collectivisatie
B gelijkschakeling
C invloedssferen
D mobilisatie
281p
De Kultuurkamer bepaalde welke kunst er gemaakt mocht worden. Kunst
moest voortaan passen bij de ideeën van het nationaal-socialisme.
Tegenwoordig is het bijna ondenkbaar dat één politieke stroming bepaalt
welke kunst er gemaakt wordt, want dat is in strijd met een grondrecht.
Welk grondrecht wordt bedoeld?
Gebruik bron 15.
291p
Is de oproep in het tijdschrift gedaan in 1940 of in 1942? Verklaar je
antwoord.
Gebruik bron 16.
301p
De deportatie is een reactie op een militaire aanval.
Welke aanval wordt bedoeld?
de aanval op
A Hiroshima
B Pearl Harbor
C Rotterdam
D Stalingrad
Gebruik bron 17.
312p
De krant Trouw verscheen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Leg uit waarom uit de kop van Trouw blijkt dat het een illegale krant
was.
Doe dit door:
− eerst een onderdeel uit de bron te beschrijven
− en daarna een verklaring te geven waarom hieruit blijkt dat Trouw een
illegale krant was.
Gebruik bron 18.
321p
Een invulopdracht:
1 Dit kamp stond in … (Duitsland / Nederlands-Indië / Polen).
2 Deze vrouw is gevangengezet door de … (Duitsers / Japanners /
Russen).
Kies telkens uit de drie mogelijkheden.
Doe het zo:
zin 1: … (kies uit: Duitsland / Nederlands-Indië / Polen)
zin 2: … (kies uit: Duitsers / Japanners / Russen)
Gebruik bron 19.
332p
Er kan verschillend gedacht worden over Nederlandse politieagenten die
in dienst bleven tijdens de bezetting. Sommige mensen vinden het een
vorm van collaboratie, andere zien het als een vorm van aanpassing.
Geef voor beide standpunten een argument.
Doe het zo:
collaboratie, omdat …
aanpassing, omdat …
Gebruik bron 20.
341p
Beide affiches zijn voorbeelden van Duitse propaganda met dezelfde
boodschap.
Welke propagandaboodschap is in beide affiches te herkennen?
Gebruik bron 21.
351p
In de grafiek valt op dat in sommige maanden het aantal doden veel hoger
is dan in andere maanden. Behalve een bombardement op een wijk in
Den Haag en doodstraffen die werden uitgevoerd, is er nóg een
historische oorzaak te noemen voor dit hoge aantal doden.
Welke historische oorzaak wordt bedoeld?
Gebruik bron 22.
361p
Geef een verklaring waarom de genoemde plaatsen afschuw opwekken.
Gebruik nogmaals bron 22.
372p
De foto’s uit het boek zijn gemaakt door fotografen die met de geallieerde
legers meetrokken naar Duitsland.
Noem twee landen waaruit deze geallieerde legers afkomstig waren.

opgave 7Door de tijd heen

Gebruik bron 23.
381p
Zet de afbeeldingen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte... (vul nummers in).

opgave 8Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 24.
391p
Is dit de herinnering van een Indonesische, Japanse of Nederlandse
vrouw? Verklaar je antwoord met behulp van de bron.
Doe het zo:
De herinnering is van een … (kies uit: Indonesische / Japanse /
Nederlandse) vrouw, want … (geef een verklaring met behulp van de
bron).
Gebruik bron 25.
402p
Leg uit dat deze gebeurtenis niet past in een rechtsstaat.
Doe dit door:
− eerst aan te geven waarom de gebeurtenis niet past bij een
rechtsstaat,
− en daarna een bijbehorend onderdeel uit de bron te noemen.
Gebruik nogmaals bron 25.
411p
Zou de broer in 1950 wél of niet naar West-Berlijn hebben kunnen reizen
om te studeren aan de universiteit?
A Dat was toen niet mogelijk vanwege de Berlijnse Muur die er stond.
B Dat was toen niet mogelijk vanwege de Blokkade van Berlijn.
C Dat was toen wel mogelijk omdat de Berlijnse Muur was gevallen.
D Dat was toen wel mogelijk omdat er nog vrij gereisd kon worden.
Gebruik bron 26.
421p
De twee mannen op de poster hebben dezelfde ideologie.
Welke ideologie hebben ze allebei? En welke ideologie moet
overwonnen worden?
Doe het zo:
De ideologie die ze allebei hebben is …
De ideologie die overwonnen moet worden is …
Gebruik bron 27.
431p
Aan wie was deze brief gericht? En bij welk onderwerp past de bron?
A
B
C
D
aan de bron past bij Colijn de opbouw van de verzorgingsstaat Colijn de oplossing van de sociale kwestie Drees de opbouw van de verzorgingsstaat Drees de oplossing van de sociale kwestie
Gebruik bron 28.
441p
Dit soort folders werd rond 1960 onder de Nederlandse bevolking
verspreid. De overheid vond dat nodig in verband met de internationale
politieke spanningen op dat moment.
Welke internationale politieke spanningen worden bedoeld?

opgave 9Door de tijd heen

Gebruik bron 29.
451p
Zet de fragmenten in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).
462p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen die te maken hebben met de Koude
Oorlog:
1 De EGKS wordt opgericht.
2 De NAVO wordt opgericht.
3 Het Sovjetleger slaat een volksopstand neer.
4 Het Warschaupact wordt opgericht.
5 Landen ontvangen Marshallhulp.
Geef per gebeurtenis aan of deze hoort bij het Oostblok of bij het
Westen.
Doe het zo:
Gebeurtenis 1 hoort bij … (kies uit: het Oostblok / het Westen).
(enzovoort tot en met gebeurtenis 5)

opgave 10De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

471p
De Stasi was de geheime politie van de DDR. De geheime politie
controleerde bijna alle burgers. Na de ……… werd een wet aangenomen
waardoor burgers een aanvraag konden indienen om hun Stasi-dossier in
te zien. Deze dossiers zijn grotendeels bewaard gebleven.
Op de stippellijn zijn enkele woorden weggelaten.
Welke woorden zijn weggelaten op de stippellijn? En past de nieuwe
wet bij een dictatuur of bij een rechtsstaat?
A
B
C
D
E
F
woorden op de stippellijn dictatuur of rechtsstaat bouw van de Muur dictatuur bouw van de Muur rechtsstaat Duitse eenwording dictatuur Duitse eenwording rechtsstaat uitbreiding van het Warschaupact dictatuur uitbreiding van het Warschaupact rechtsstaat
Gebruik bron 30.
481p
Welke maatschappelijke ontwikkeling in Nederland is te herkennen in de
bron?
A amerikanisering
B democratisering
C globalisering
D individualisering
491p
Tussen 1918 en 1994 zaten er telkens confessionele partijen in de
regering. In 1994 werd er een coalitie gevormd zonder confessionele
partijen.
Welk begrip past bij deze verandering?
A democratisch tekort
B nationalisme
C poldermodel
D secularisatie
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
502p
In 2018 werd er in de lidstaten van de Europese Unie een enquête
gehouden over de zomer- en wintertijd. Ruim 80% van de 4,6 miljoen
burgers die de enquête hebben ingevuld, wil de klok niet meer elk half
jaar verzetten. Het Europees Parlement heeft daarom voorgesteld dat
elke lidstaat zelf mag beslissen of de klok wordt verzet. Sommige
mensen vinden dat alle landen van de Europese Unie dezelfde tijd
zouden moeten hebben.
Geef eerst een economische reden waarom alle landen van de
Europese Unie dezelfde tijd zouden moeten hebben.
Geef daarna een politieke reden om de lidstaten hierover zelf te laten
beslissen.
Doe het zo:
economische reden om dezelfde tijd te hebben: …
politieke reden om de lidstaten zelf te laten beslissen: …

opgave 11Door de tijd heen

512p
Er hebben zich in de geschiedenis van de parlementaire democratie in
Nederland vanaf 1848 enkele grote veranderingen voorgedaan. Een van
die veranderingen was positief en vond plaats in 1917. Een andere
verandering was negatief en vond plaats tijdens de Tweede
Wereldoorlog.
Welke veranderingen worden bedoeld?
Doe het zo:
Een positieve verandering in 1917 was …
Een negatieve verandering tijdens de Tweede Wereldoorlog was …
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.