bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2021, tijdvak 3

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

12p
In 1848 werd de grondwet veranderd. In deze nieuwe grondwet zijn
veranderingen opgenomen in de manier waarop de Tweede Kamer werd
gekozen.
Welke politieke stroming stelde deze veranderingen voor?
Noem één van die veranderingen in de manier waarop de Tweede
Kamer werd gekozen.
Doe het zo:
de politieke stroming die de veranderingen voorstelde: …
één van de veranderingen: …
21p
Vanaf 1848 wordt jaarlijks een troonrede voorgelezen aan de
Staten-Generaal.
Wie is politiek verantwoordelijk voor de inhoud van de troonrede?
A de Eerste Kamer
B de koning
C de ministers
D de Tweede Kamer
32p
In 1854 nam de Tweede Kamer een wetsvoorstel voor betere en
gezondere woningen niet aan.
In 1901 werd een vergelijkbaar wetsvoorstel wél aangenomen.
Een mogelijke verklaring voor de veranderde houding van de Tweede
Kamer komt door het Caoutchouc-artikel.
Leg uit dat door de invoering van het Caoutchouc-artikel de kans
groter was geworden dat dit wetsvoorstel later wél aangenomen werd.
Doe dat door:
− eerst aan te geven wat in het Caoutchouc-artikel werd geregeld
− en daarna een reden te geven waardoor het Caoutchouc-artikel de
kans vergrootte dat het wetsvoorstel werd aangenomen.

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 1.
41p
Welke gebeurtenis was de aanleiding voor de situatie die in de bron
wordt beschreven?
Gebruik bron 2.
51p
Welke begrippen horen bij de bron?
A imperialisme en loopgravenoorlog
B loopgravenoorlog en militarisme
C militarisme en nationalisme
D nationalisme en imperialisme
Gebruik bron 3.
61p
De prentbriefkaart bevat een propagandaboodschap.
Welke propagandaboodschap wordt bedoeld?
Gebruik bron 4.
71p
In de bron zijn enkele kenmerken te herkennen van de manier waarop
tijdens de Eerste Wereldoorlog werd gevochten.
Noem twee kenmerken die zijn te herkennen in de bron.
Gebruik nogmaals bron 4.
81p
Een leerling maakt een werkstuk over de Eerste Wereldoorlog. Hij wil
deze bron gebruiken, maar twijfelt aan de betrouwbaarheid van de
informatie.
Geef één reden waarom de informatie uit de bron zorgt voor twijfel.

opgave 4Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 5.
91p
De manier waarop de volksvertegenwoordiging wordt gekozen, wordt
kiesstelsel genoemd.
Bij welk kiesstelsel past de bron? En om welke reden past de bron bij het
kiesstelsel?
A
B
C
D
kiesstelsel: reden: districtenstelsel Er kan gekozen worden uit meerdere kandidaten op een lijst van de partij. districtenstelsel Er kan gestemd worden op één kandidaat. evenredige vertegenwoordiging Er kan gekozen worden uit meerdere kandidaten op een lijst van de partij. evenredige vertegenwoordig

kiesstelsel: reden: districtenstelsel Er kan gekozen worden uit meerdere kandidaten op een lijst van de partij. districtenstelsel Er kan gestemd worden op één kandidaat. evenredige vertegenwoordiging Er kan gekozen worden uit meerdere kandidaten op een lijst van de partij. evenredige vertegenwoordiging Er kan gestemd worden op één kandidaat.

Gebruik bron 6.
101p
De toespraak is gehouden naar aanleiding van een politieke gebeurtenis
in Nederland.
Welke politieke gebeurtenis wordt bedoeld?
Gebruik bron 7.
111p
In de bron is een ontwikkeling in Duitsland in het jaar 1923 te herkennen.
Hoe wordt de ontwikkeling genoemd die te herkennen is in de bron?
Gebruik nogmaals bron 7.
121p
Enkele jaren na de ondertekening van het Verdrag van Versailles pleegt
Hitler een staatsgreep. Daarbij spelen de volgende drie situaties een rol:
1 De Duitse regering doet niets om de ontwikkeling in de bron te
stoppen.
2 De Duitse regering voldeed niet aan de herstelbetalingen.
3 Het Franse leger bezet het Ruhrgebied, een belangrijk deel van
Duitsland.
Wat is de juiste tijdsvolgorde van deze situaties?
A Verdrag van Versailles → 1 → 2 → 3 → staatsgreep van Hitler
B Verdrag van Versailles → 2 → 3 → 1 → staatsgreep van Hitler
C Verdrag van Versailles → 3 → 1 → 2 → staatsgreep van Hitler
131p
In 1933 werd door de nieuwe Duitse regering een nieuw radiotoestel
geïntroduceerd: de Volksradio. Er was bewust gekozen voor een
goedkope radio. Met deze Volksradio kon alleen naar Duitse zenders
worden geluisterd.
Welk begrip past bij de introductie van de goedkope Volksradio?
En welk begrip past bij de ontvangst van alléén Duitse zenders?
A
B
C
D
introductie goedkope Volksradio door de nieuwe regering: alleen Duitse zenders kunnen ontvangen worden: propaganda indoctrinatie propaganda persoonsverheerlijking terreur indoctrinatie terreur persoonsverheerlijking
141p
Een omschrijving:
De leden van deze nazi-organisatie stonden ook wel bekend als
bruinhemden. Zij moesten de partijbijeenkomsten beschermen tegen
politieke tegenstanders. Zij vormden knokploegen tegen Joden,
communisten en andere tegenstanders van Hitler.
Welke organisatie wordt omschreven?
A Gestapo
B NSDAP
C SA
D SS
Gebruik bron 8.
151p
Welk begrip hoort bij de bron?
A aanpassingspolitiek
B gelijkschakeling
C propaganda
D werkverschaffing
Gebruik bron 9.
161p
Naar aanleiding van welke politieke gebeurtenis is deze spotprent
gemaakt?
Gebruik nogmaals bron 9.
171p
Is het waarschijnlijk dat deze spotprent in 1939 is verschenen in een
Duitse krant?
A Ja, want door de censuur werd de publicatie van spotprenten over
deze twee politieke leiders goedgekeurd.
B Ja, want door de propaganda mochten er weer spotprenten worden
gepubliceerd.
C Nee, want door de censuur mochten er geen spotprenten over deze
twee politieke leiders worden gepubliceerd.
D Nee, want door de propaganda werd de publicatie van alle
spotprenten verboden.
181p
Hieronder staan vier gebeurtenissen die te maken hebben met Duitsland
in de periode 1918-1939:
1 De Duitse keizer vlucht naar Nederland.
2 Duitsland wordt extra zwaar getroffen door de beurskrach.
3 Het Dawesplan wordt ingevoerd.
4 Tijdens de Kristallnacht worden minstens 7.500 winkels verwoest.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, daarna …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers in).

opgave 5De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

191p
Wenen, de hoofdstad van Oostenrijk, heeft een wereldberoemd orkest.
Vanaf 1938 werden dertien muzikanten uit het orkest gezet, omdat ze
Joods waren of omdat ze getrouwd waren met een Joodse partner.
Geef in enkele zinnen een verklaring waarom er vanaf 1938 Joodse
muzikanten werden ontslagen uit het Oostenrijkse orkest. Gebruik
daarbij de volgende begrippen in een juiste samenhang en betekenis:
Anschluss en rassenwetten.
Doe het zo:
De Joodse muzikanten werden uit het Oostenrijkse orkest ontslagen,
want …
Gebruik bron 10.
202p
Een invulopdracht bij de bron:
1 De gevangene zat vast als slachtoffer van het …
(nationaal-socialisme / stalinisme).
2 De gevangene was een … (krijgsgevangene / politiek gevangene).
3 De tocht te voet was een gevolg van … (operatie Barbarossa / de
Slag om Stalingrad).
Kies telkens uit de twee mogelijkheden.
Doe het zo:
zin 1 = … (kies uit: nationaal-socialisme / stalinisme)
zin 2 = … (kies uit: krijgsgevangene / politiek gevangene)
zin 3 = … (kies uit: operatie Barbarossa / de Slag om Stalingrad)
Gebruik bron 11.
211p
Door wie en waarom werd tijdens de Tweede Wereldoorlog deze poster
gebruikt als propaganda?
A Door de Duitsers, omdat ze wilden laten zien dat de Engelse
bombardementen geen effect hadden.
B Door de Duitsers, omdat ze wilden laten zien welke gevolgen de
bombardementen hadden voor de Engelse bevolking.
C Door de Engelsen, omdat ze wilden laten zien dat de Engelse
bombardementen veel effect hadden.
D Door de Engelsen, omdat ze wilden laten zien welke gevolgen de
bombardementen hadden voor de Engelse bevolking.
222p
Hieronder staan vijf groepen:
1 Amerikanen
2 Duitsers
3 Engelsen
4 Japanners
5 NSB’ers
Naar aanleiding van de bezetting van Nederland én de aanval op Pearl
Harbor werden, in opdracht van de Nederlandse regering, verschillende
groepen mensen gevangen gezet in Nederlands-Indië.
Welke drie groepen mensen werden in Nederlands-Indië gevangen
gezet?
Doe het zo:
De drie groepen zijn: …, … en … (vul nummers in).
231p
In december 1942 beloofde koningin Wilhelmina in een radiotoespraak dat
Nederlands-Indië na de oorlog meer politieke zelfstandigheid zou krijgen
dan daarvoor. Veel Indonesiërs geloofden niet dat deze belofte veel
waard was.
Noem één reden waarom haar belofte op dat moment op de
Indonesiërs niet veel indruk maakte.
Gebruik bron 12.
241p
In de titel van het boek is de achternaam van een persoon weggehaald.
Welke achternaam moet op de stippellijn worden ingevuld?
Gebruik bron 13.
251p
In welke krant heeft dit overlijdensbericht gestaan: in een NSB-krant of in
een verzetskrant? Verklaar je keuze.
Doe het zo:
Het overlijdensbericht heeft gestaan in een … (kies uit: NSB-krant of
verzetskrant), want … (geef verklaring).
Gebruik bron 14.
261p
Iemand beweert dat je het de man niet kwalijk kunt nemen dat hij dit werk
deed.
Geef een argument voor deze bewering.
272p
Nederland was tijdens de Duitse bezetting geen rechtsstaat, maar vóór en
na de oorlog wel.
Noem twee verschillende kenmerken van de rechtsstaat die tijdens de
bezetting van Nederland niet van toepassing waren.
Gebruik bron 15.
281p
In welk Europees land werd deze vriendschappelijke voetbalwedstrijd
gespeeld?
Gebruik bron 16.
291p
De Gaulle was tijdens de Tweede Wereldoorlog de belangrijkste
geallieerde leider uit Frankrijk.
Welke andere geallieerde leiders zijn afgebeeld in de bron?
Doe het zo:
Nummer 1 is … (noem de naam van de leider).
(enzovoort tot en met nummer 3)
Gebruik nogmaals bron 16.
301p
Door wie en met welke reden is deze poster verspreid?
A Door de Duitse bezetter, om de Franse bevolking te laten zien dat het
verzet alléén staat in de strijd tegen de nationaal-socialisten.
B Door de Duitse bezetter, om de Franse bevolking te laten zien dat ze
samen tegen het communisme vechten.
C Door het Franse verzet, om de bevolking te laten zien dat ze niet
alleen staan in de strijd tegen de nationaal-socialisten.
D Door het Franse verzet, om de Geallieerden te laten zien dat ze tegen
het communisme vechten.
Gebruik bron 17.
311p
Over welke gebeurtenis gaat de bron?
321p
Tussen het begin van de bevrijding van Zuid-Nederland en de bevrijding
van de rest van Nederland vinden de volgende gebeurtenissen plaats:
1 De eerste hongertochten vinden plaats tijdens de Hongerwinter in het
Westen van Nederland.
2 De Geallieerden slagen er niet in om de brug bij Arnhem te veroveren.
3 Radio Oranje roept vanuit Londen op tot de Spoorwegstaking.
Wat is de juiste volgorde van deze gebeurtenissen, van vroeger naar
later?
A
B
C
D
het begin van de bevrijding in Zuid-Nederland 1 → 2 → 3 bevrijding van de rest van Nederland het begin van de bevrijding in Zuid-Nederland 1 → 3 → 2 bevrijding van de rest van Nederland het begin van de bevrijding in Zuid-Nederland 3 → 1 → 2 bevrijding van de rest van Nederland het begin van de bevr

het begin van de bevrijding in Zuid-Nederland 1 → 2 → 3 bevrijding van de rest van Nederland het begin van de bevrijding in Zuid-Nederland 1 → 3 → 2 bevrijding van de rest van Nederland het begin van de bevrijding in Zuid-Nederland 3 → 1 → 2 bevrijding van de rest van Nederland het begin van de bevrijding in Zuid-Nederland 3 → 2 → 1 bevrijding van de rest van Nederland

Gebruik bron 18.
332p
Hieronder staan vier omschrijvingen van gebeurtenissen tijdens de
Tweede Wereldoorlog:
a Deze hoofdstad wordt door de Duitse luchtmacht gebombardeerd.
Maar ondanks deze aanvallen houdt het land stand.
b Door een Duits bombardement komen meer dan 800 mensen om het
leven en geeft dit land zich over.
c Het vernietigingskamp Auschwitz wordt bevrijd door het Sovjetleger.
d Na maanden van omsingeling geeft een groot deel van het Duitse
leger zich over aan de Sovjetlegers.
Waar hebben deze gebeurtenissen plaatsgevonden? Schrijf per
gebeurtenis een nummer op.
Doe het zo:
Gebeurtenis a vond plaats in … (schrijf nummer op).
(enzovoort tot en met gebeurtenis d)
Gebruik bron 19.
341p
Is deze groepsfoto tijdens of na de Duitse bezettingsperiode van
Nederland gepubliceerd? Verklaar je antwoord.
Doe het zo:
Deze foto is … (kies uit: tijdens / na) de Duitse bezetting gepubliceerd,
want … (geef verklaring).
352p
De Koninklijke Bibliotheek heeft het krantenarchief van de NSB-krant
‘Volk en Vaderland’ online gepubliceerd. In Nederland zijn er
voorstanders om deze krant online te publiceren. Zij beroepen zich
daarbij op een grondrecht. Maar er zijn ook tegenstanders. Zij vinden dat
de inhoud van de NSB-krant strijdig is met een ander grondrecht.
Noem voor beide standpunten het grondrecht waarop zij zich
beroepen.
Doe het zo:
De voorstanders beroepen zich op … (noem grondrecht).
De tegenstanders beroepen zich op … (noem grondrecht).
Gebruik bron 20.
361p
Geef één reden waarom de mensen in de bron werden gearresteerd.

opgave 6Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 21.
372p
De toespraken zijn gehouden door een politiek leider en een staatshoofd.
De toespraken horen bij belangrijke momenten in de geschiedenis van
Indonesië.
Door wie en wanneer zijn de toespraken gehouden?
Doe het zo:
Bij toespraak 1 hoort: … (vul naam politiek leider in), in … (vul jaartal in).
Bij toespraak 2 hoort: … (vul naam staatshoofd in), in … (vul jaartal in).
381p
In 1962 kreeg de regering van de Verenigde Staten luchtfoto’s van Cuba
te zien. Op de foto’s was te herkennen dat de Sovjet-Unie raketinstallaties
had gebouwd. De foto’s leidden tot een reactie van de Verenigde Staten.
Welke reactie van de Verenigde Staten wordt bedoeld?
A De invloedssfeer van de Sovjet-Unie werd geaccepteerd.
B De oorlog werd verklaard aan de Sovjet-Unie.
C De toegang tot Cuba over zee werd geblokkeerd.
D Militaire doelen op Cuba werden gebombardeerd.
391p
Tussen 1947 en 1963 emigreerden veel Nederlanders. De
bevolkingsgroei en de zwakke economie in Nederland na de Tweede
Wereldoorlog waren redenen om te emigreren. Ook de internationale
politieke situatie was in die periode een reden om te emigreren.
Welke internationale politieke situatie wordt bedoeld?
401p
Welke twee kenmerken horen bij de Tweede Feministische Golf?
A doorbreken van rolpatronen en recht op abortus
B recht op abortus en stemrecht
C stemrecht en toegang tot basisonderwijs
D toegang tot basisonderwijs en doorbreken van rolpatronen
Gebruik bron 22.
411p
Welk wapen wordt bedoeld met de ‘dodelijke en vernietigende kracht van
technologie’?
422p
Hieronder staan vijf grondrechten:
1 recht op bestaanszekerheid
2 recht op onderwijs
3 recht van vereniging en vergadering
4 vrijheid van drukpers
5 vrijheid van onderwijs
Welke twee grondrechten zijn in 1983 opgenomen in de grondwet van
Nederland? Schrijf alleen de nummers op.
Gebruik bron 23.
431p
In welke periode is dit krantenartikel verschenen?
A 1920-1925
B 1940-1945
C 1960-1965
D 1980-1985
Gebruik bron 24.
442p
Hieronder staan vijf namen en begrippen die te maken hebben met
Duitsland:
a Berlijnse Muur
b BRD
c DDR
d Dodendraad
e IJzeren Gordijn
Op de kaart staan vier nummers.
Geef per nummer aan welke naam of welk begrip daarbij hoort.
Let op! Er blijft één naam of begrip over.
Doe het zo:
Bij nummer 1 hoort … (vul letter in).
(enzovoort tot en met nummer 4)

opgave 7Door de tijd heen

Gebruik bron 25.
451p
Geeft de kaart de staatkundige situatie weer van Europa in 1930 of in
1960? Verklaar je antwoord met behulp van een voorbeeld uit de bron.
Doe het zo:
De kaart is van … (kies uit: 1930 / 1960), omdat … (geef een voorbeeld).
461p
Hieronder staan vier gebeurtenissen in de periode 1945-1989:
1 De Berlijnse Muur wordt gebouwd.
2 De DDR wordt gesticht.
3 De Praagse lente wordt beëindigd.
4 Gorbatsjov komt aan de macht.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, daarna..., vervolgens … en ten slotte … (vul nummers in).

opgave 8De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

471p
Hieronder staan drie kenmerken van globalisering:
1 de uitvinding van internet
2 goedkopere producten en meer keuze
3 het verplaatsen van fabrieken naar landen met lage lonen.
Welk kenmerk wordt gezien als een oorzaak van globalisering?
A kenmerk 1
B kenmerk 2
C kenmerk 3
Gebruik bron 26.
481p
De EU heeft in 2012 de Nobelprijs voor de Vrede gekregen. In de prent is
over de toekenning van die prijs een mening te herkennen.
Welke mening wordt bedoeld?
A De toekenning is onterecht, omdat de NAVO de militaire organisatie
van de EU was.
B De toekenning is onterecht, omdat een aantal lidstaten van de EU bij
oorlogen betrokken was.
C De toekenning is terecht, omdat de EU als onderdeel van de NAVO
heeft gezorgd voor vrede in Europa.
D De toekenning is terecht, omdat de EU voor vrede heeft gezorgd,
terwijl de NAVO bij oorlogen betrokken was.
Gebruik bron 27.
492p
Noem twee redenen waarom de prent gemaakt moet zijn ná 1991.
501p
Sommige Nederlanders noemen zich republikein. Zij vinden de monarchie
ondemocratisch.
Geef één politiek argument waarom republikeinen de monarchie
ondemocratisch vinden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 9Door de tijd heen

512p
Hieronder staan vier politici:
1 Drees
2 Fortuyn
3 Thorbecke
4 Troelstra
Hieronder staan vijf staatshoofden:
a Beatrix
b Juliana
c Wilhelmina
d Willem II
e Willem III
Noem per politicus één staatshoofd dat regeerde in de periode dat hij
partijleider was. Let op! De naam van een staatshoofd kan meerdere
keren worden gebruikt.
Doe het zo:
Bij politicus 1 hoort staatshoofd … (vul letter in).
(enzovoort tot en met politicus 4)
522p
Hieronder staat een tijdbalk gevolgd door vier omschrijvingen:
a b c d 1900 1930 1960 1990 2015
1 Als gevolg van de oliecrisis voert Nederland de zomertijd en de
autoloze zondag in.
2 De Duitse bezetter voert in Nederland de Midden-Europese tijd in.
3 Er wordt een wet ondertekend waarin staat dat Nederland tegelijk met
alle andere EU-lidstaten de zomertijd invoert.
4 Het Duitse keizerrijk voert de zomertijd in. Het neutrale Nederland
volgt een dag later.
Geef per omschrijving aan in welke periode deze plaatsvindt. Schrijf
alleen een letter uit de tijdbalk op.
Doe het zo:
Omschrijving 1 speelt zich af in periode … (vul letter in).
(enzovoort tot en met omschrijving 4)
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.