bronnen

Eindexamen natuur- en scheikunde 2 vmbo gl/tl 2021, tijdvak 3

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Kaars

1 Een kaars bestaat uit een lont en 'kaarsvet'. Het kaarsvet bestaat uit een
2 mengsel van paraffine (C25H52), palmitinezuur (C16H32O2) en stearinezuur
3 (C18H36O2). Bij een aangestoken kaars smelt het kaarsvet in de buurt van
4 de lont door de warmte van de vlam. Het vloeibare kaarsvet stijgt in de
5 lont omhoog en wordt bij de vlam sterk verhit. Hierbij ontstaan gassen die
6 vervolgens verbranden.
12p
Geef aan welk(e) van de drie genoemde bestanddelen van kaarsvet
behoort/behoren tot de koolwaterstoffen. Motiveer je antwoord.
21p
Welk diagram geeft het smelten van kaarsvet het best weer?
figuur bij de opgave
A diagram I
B diagram II
C diagram III
D diagram IV
31p
Het ontstaan van gassen (regel 5) is onder andere het gevolg van een
faseovergang.
Welke faseovergang is dit?
A condenseren
B smelten
C stollen
D verdampen
43p
Geef de reactievergelijking van de volledige verbranding van
palmitinezuur.
51p
Als een kaars uitgeblazen wordt, gloeit de lont na. Maar het kaarsvet
ontbrandt niet meer.
Geef een reden waarom het kaarsvet niet meer ontbrandt.

opgave 2Faraoslang

Farao's werden vroeger soms vermaakt door een magiër die zijn stok in
een slang leek te kunnen veranderen. Een bepaalde proef kreeg daarom
de naam 'Faraoslang': het lijkt alsof door een chemische reactie 'een
slang' ontstaat. Deze proef, die moet worden uitgevoerd in een zuurkast,
is hieronder beschreven.
De vaste stof kwik(II)thiocyanaat, Hg(SCN)2, wordt kort verhit. Hierdoor
reageert deze stof volgens onderstaande, nog onvolledig weergegeven,
vergelijking. Eén stof ontbreekt.
2 Hg(SCN)2 → 2 HgS + CS2 + …
(reactie 1)
De ontstane reactieproducten reageren vervolgens verder. Twee van deze
reacties zijn hieronder met een vergelijking weergegeven:
HgS + O2 → Hg + SO2
(reactie 2)
2 2 2 2
naar: http://chemistry.about.com en https://www.youtube.com
61p
Kwik(II)thiocyanaat bestaat uit kwik(II)ionen en thiocyanaationen.
Welke lading heeft het thiocyanaation?
A 1–
B 2–
C 3–
D 4–
72p
Reactie 1 is een ontledingsreactie.
Geef aan hoe dit uit de reactievergelijking blijkt.
82p
Geef de rationele naam van CS2.
92p
Geef de formule van de ontbrekende stof in de vergelijking van reactie 1.
101p
In de vergelijking van reactie 2 staan vier stoffen vermeld.
Welke van deze stoffen is een zout?
A Hg
B HgS
^CD OSO^2_2
111p
Wanneer deze proef zou worden uitgevoerd in een afgesloten bak, zal na
afloop gecondenseerd kwik zijn ontstaan op de wand van de bak.
Welke toestandsaanduiding hoort bij gecondenseerd kwik?
A aq
B g
C l
D s
122p
Wanneer 2,0 gram Hg(SCN)2 reageert volgens reactie 1 ontstaat
1,5 gram HgS.
Bereken hoeveel gram kwik daaruit maximaal kan ontstaan bij
reactie 2. Neem aan dat reactie 1 en reactie 2 volledig verlopen.
131p
Deze proef moet worden uitgevoerd in een zuurkast.
Welke reden kan hiervoor gegeven worden?
A Alleen Hg is explosief.
B Alleen Hg is giftig.
C Alleen SO2 is explosief.
D Alleen SO2 is giftig.
E Hg en SO2 zijn beide explosief.
F Hg en SO2 zijn beide giftig.

opgave 3Salpeterzuur

Salpeterzuur is een grondstof voor onder meer kunstmest en kleurstoffen.
De productie van salpeterzuur verloopt in drie stappen:
stap 1: Ammoniak reageert met zuurstof tot stikstofmono-oxide en water.
Om deze reactie te laten verlopen wordt gebruikgemaakt van een
katalysator die bestaat uit een legering van platina en rhodium.
stap 2: Stikstofmono-oxide wordt vervolgens met zuurstof omgezet tot
stikstofdioxide volgens de vergelijking:
2 NO + O2 → 2 NO2
stap 3: Tenslotte wordt de stikstofdioxide door een overmaat water
geleid, waarbij de stikstofdioxide met het water reageert tot
salpeterzuur. Hierbij ontstaat ook stikstofmono-oxide, dat wordt
hergebruikt.
143p
Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt in stap 1.
152p
Leg uit of de katalysator nog aanwezig is na de reactie die plaatsvindt in
stap 1.
161p
Tot welke soort stoffen behoort rhodium?
A edelgassen
B halogenen
C metalen
D verbindingen
In het diagram hiernaast is schematisch weergegeven hoe het aantal deeltjes van de deelnemende stoffen verandert tijdens de reactie die plaatsvindt in stap 2.
172p
Geef voor elke lijn (I, II en III) aan welke stof deze lijn betreft:
stikstofmono-oxide, zuurstof of stikstofdioxide.
Geef je antwoord als volgt:
lijn I: …
lijn II: …
lijn III: …
181p
In stap 3 ontstaat een oplossing van salpeterzuur.
Wat is de notatie van een oplossing van salpeterzuur?
A H^ + (aq) + NO3–(aq)
B HNO3(aq)
C HNO3 (l)
D HNO3 (aq) + H2O (aq)
E HNO3 (l) + H2O (l)
De productie van salpeterzuur is hieronder schematisch en vereenvoudigd in een blokschema weergegeven. Dit blokschema is nog niet volledig: de namen van drie stoffen ontbreken.
192p
Geef aan welke namen moeten staan op de plaatsen X, Y en Z.
Geef je antwoord als volgt:
X = …
Y = …
De concentratie salpeterzuur in de oplossing kan worden verhoogd met behulp van destillatie. Hieronder zijn een destillatieopstelling en enige gegevens van salpeterzuur weergegeven. (zuiver) salpeterzuur dichtheid…
201p
Waar zal na afloop van de destillatie de grootste concentratie
salpeterzuur aanwezig zijn?
A bij I, dit is het destillaat
B bij I, dit is het residu
C bij II, dit is het destillaat
D bij II, dit is het residu

opgave 4Sportdrank

Op internet is onderstaande informatie te vinden:
1 Tijdens een uur sporten verliest een persoon ongeveer één liter vocht.
2 Met dat vocht verliest men ongeveer 400 tot 1100 mg natrium. Bovendien
3 hebben de spieren brandstof (koolhydraten) verbruikt.
4 Om de verliezen weer aan te vullen kan een sportdrank worden
5 gedronken.
6 Een sportdrank bestaat voornamelijk uit water, waaraan natrium en
7 koolhydraten (suikers zoals glucose en sacharose) zijn toegevoegd. Om
8 de smaak te verbeteren en de houdbaarheid te verhogen wordt ook vaak
9 citroenzuur toegevoegd. Citroenzuur geeft de drank wel een hoge
10 zuurgraad en dat is schadelijk voor het gebit.
11 Een ideale sportdrank voldoet aan de volgende criteria:
12 − bevat 6 tot 8 gram koolhydraten per 100 mL drank;
13 − bevat 40 tot 110 mg natrium per 100 mL drank;
14 − bevat geen andere toevoegingen zoals koolzuurgas, cafeïne en
15 alcohol.
naar: www.gezondheid.be
211p
In de tekst staat dat 'natrium' wordt toegevoegd aan water om een
sportdrank te maken (regels 6 en 7). Chemisch gezien is dit een onjuiste
benaming voor de deeltjes die worden bedoeld.
Wat is de formule van de natriumdeeltjes die aanwezig zijn in een
sportdrank?
A Na (aq)
B Na (l)
C Na+ (aq)
D Na+ (l)
221p
Welk E-nummer moet op het etiket zijn vermeld wanneer citroenzuur aan
de drank is toegevoegd?
A E-200/03
B E-330/33
C E-422
D E-460/66
231p
Geef de formule van glucose.
In de tekst staat dat een 'hoge zuurgraad' schadelijk is voor het gebit
(regels 9 en 10). Lieke vraagt zich af wat een 'hoge zuurgraad' betekent.
Is het een drank met een hoge pH of is de drank juist erg zuur? Daarom
meet zij de pH van zo'n sportdrank met een hoge zuurgraad.
241p
Welke pH zal zij gemeten hebben?
A 3
B 6
C 8
D 11
In onderstaande tabel staan gegevens van een aantal sportdranken:
sportdrank koolhydraten (g/100 mL) natrium (mg/100 mL) AA Drink 16,5 0 Aquarius 6,3 22 Extran 15,1 13 Isostar 6,8 70
251p
Welk merk sportdrank voldoet het beste aan de criteria die zijn genoemd
in regels 12 en 13?
A AA Drink
B Aquarius
C Extran
D Isostar
Lieke zegt: "ik neem wel een paar snoepjes in plaats van sportdrank, daar
zit glucose in, en dat is een koolhydraat". Aiko zegt: "maar je hebt ook
vocht nodig, ik neem liever een glas cola". Lieke vindt dat cola geen
ideale sportdrank is.
262p
Een bepaald soort snoepje heeft een massa van 3,4 gram en bevat 89
massaprocent glucose. De snoepjes bevatten behalve glucose geen
andere koolhydraten.
Bereken hoeveel snoepjes overeenkomen met de hoeveelheid
koolhydraten in 100 mL Extran sportdrank.
272p
Leg uit dat cola volgens de informatie
op internet geen ideale sportdrank is.
Maak hierbij gebruik van de informatie
van het etiket hiernaast en noem een
gegeven uit de tekst (regels 11 tot en
met 15).
Frisdrank met plantenextracten.
Ingrediënten: sprankelend water;
suiker; kleurstof: E150d;
voedingszuur: E338;
plantenextracten; cafeïne.
Tenminste houdbaar tot: zie hals
en/of dop. Statiegeldfles.
Lieke en Aiko vinden op het internet een recept voor het maken van een
sportdrank. Daar staat het volgende:
− Vul een fles (1 L) voor de helft met appelsap.
− Vul de rest van de fles met water.
− Voeg een half theelepeltje keukenzout toe.
Lieke gaat 1 liter sportdrank maken. Uit de verpakking van de appelsap
blijkt dat een halve liter appelsap 50,0 mg natrium bevat. Lieke wil weten
hoeveel gram zout ze nog moet toevoegen om een drank met hetzelfde
natriumgehalte te krijgen als dat van Isostar. Ze berekent dat het aantal
gram natrium dat ze nog nodig heeft met 2,54 vermenigvuldigd moet
worden om het benodigde aantal gram keukenzout te berekenen.
282p
Laat zien dat het aantal gram keukenzout berekend kan worden door het
aantal gram natrium met 2,54 te vermenigvuldigen.
292p
Bereken hoeveel gram keukenzout Lieke moet toevoegen aan 1 liter
zelfgemaakte sportdrank, om een natriumgehalte van 70 mg per 100 mL
te krijgen.

opgave 5Rodekool

Rodekool is een harde paarse groente die zowel rauw als gekookt
gegeten kan worden. De kooktijd van fijngesneden rodekool in een ruime
hoeveelheid water is ten minste 20 minuten. Tijdens het koken wordt het
kookwater paars. Om de kool wat zachter te maken wordt soms een
kleine hoeveelheid azijn toegevoegd. De kool en het kookwater worden
dan paarsrood tot rood.
301p
Grond waarop rodekool wordt verbouwd, moet soms worden bemest met
een stof die de atoomsoort stikstof bevat.
Welke stof kan hiervoor worden gebruikt?
A kaliumcarbonaat
B kaliumfosfaat
C kaliumnitraat
D kaliumsulfaat
311p
Door welk verschil in stofeigenschap wordt de kleurstof gescheiden van
de rodekool?
A deeltjesgrootte
B dichtheid
C kookpunt
D oplosbaarheid
321p
Geef de notatie van het negatieve ionsoort in azijn.
332p
De kleur van het kookwater is afhankelijk van de hoeveelheid azijn die is
toegevoegd.
Is de H+ concentratie in paars kookwater groter dan, gelijk aan, of
kleiner dan de H+ concentratie in rood kookwater? Motiveer je
antwoord.
Een kilogram (1,0 kg) rodekool bevat onder meer:
− 903 gram water
− 15 gram eiwit
− 35 gram koolhydraten, waarvan 30 gram suikers
− 2 gram vet
− 400 mg calcium
− 300 mg fosfor
naar: www.voedingswaardetabel.nl
342p
Bereken het massapercentage water in rodekool.

opgave 6Bruisend badpoeder

Voor een ontspannend effect bij het in bad gaan, kan een bruisbal worden
gebruikt. In het badwater gaat de bal bruisen en komen de geur en de
kleurstoffen uit de bal vrij. Helga en Moniek maken een variant hierop:
bruisend badpoeder. Ze gebruiken onderstaand voorschrift:
benodigdheden:
− 25 gram citroenzuur
− 25 gram zuiveringszout
− een spatelpuntje kleurstofpoeder
− 2 druppels parfumolie
uitvoering:
− meng het citroenzuur en het zuiveringszout goed
− voeg het kleurstofpoeder en de parfumolie toe
− roer nog enige tijd goed
Het bruisen wordt veroorzaakt door een chemisch proces. Dit proces kan
worden beschouwd als twee opeenvolgende reacties. De vergelijking van
de eerste reactie is hieronder weergegeven:
H+ + HCO3− → H2CO3
(reactie 1)
Het reactieproduct ontleedt vervolgens (reactie 2) waarbij water en één
andere stof ontstaan.
351p
Wat is de rationele naam van zuiveringszout?
A natriumcarbonaat
B natriumhydroxide
C natriumnitraat
D natriumwaterstofcarbonaat
361p
Welk type reactie is reactie 1?
A neerslagreactie
B ontledingsreactie
C verbrandingsreactie
D zuur-basereactie
372p
Geef de naam van de andere stof die ontstaat bij reactie 2 en licht toe
waarom deze stof het bruisen veroorzaakt.
Geef je antwoord als volgt:
naam stof: …
veroorzaakt bruisen omdat: …
382p
Leg uit van welke stof (citroenzuur of zuiveringszout) bij het maken van
het badpoeder een overmaat is gebruikt. Neem hierbij aan dat bij deze
reactie de massaverhouding citroenzuur: zuiveringszout = 7: 3 is.
Geef je antwoord als volgt:
uitleg: …
dus: … is in overmaat.
392p
Het badpoeder moet droog bewaard worden, omdat vocht (water)
reactie 1 op gang brengt.
Welke functie heeft het vocht?
Neem onderstaande tabel over en vul deze in. Maak steeds een keuze
tussen 'wel' of 'niet'.
  wel/niet adsorptiemiddel … indicator … oplosmiddel …
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 7Neerslag

1 De docent van Lydian behandelt in de les het onderwerp zouten. Daarna 2 mogen de leerlingen zelf wat proefjes doen. Hiervoor staat op een grote 3 tafel een aantal potjes en flesjes. 4 Lydian neemt een potje waarop…

1 De docent van Lydian behandelt in de les het onderwerp zouten. Daarna 2 mogen de leerlingen zelf wat proefjes doen. Hiervoor staat op een grote 3 tafel een aantal potjes en flesjes. 4 Lydian neemt een potje waarop MgSO staat. Met een beetje van dit 4 5 poeder maakt ze een oplossing. Ze pakt ook een flesje met een oplossing 6 van bariumhydroxide. Wanneer ze beide oplossingen samenvoegt, 7 ontstaat een neerslag. Lydian zegt dat uit Binas-tabel 35 blijkt dat het 8 neerslag bestaat uit magnesiumhydroxide. Haar docent zegt dat het 9 neerslag ook een andere stof bevat.

401p
Geef de rationele naam van MgSO4.
411p
Geef de reactievergelijking voor het oplossen van MgSO4.
422p
Geef de formule van bariumhydroxide.
431p
Welke kleur heeft lakmoes als het in contact komt met een oplossing van
bariumhydroxide?
A blauw
B groen
C paars
D rood
441p
Geef de naam van het soort mengsel dat ontstaat wanneer Lydian de
twee oplossingen samenvoegt.
451p
Geef aan uit welk gegeven in Binas-tabel 35 is af te leiden dat het
neerslag magnesiumhydroxide bevat.
461p
Geef de formule van de andere stof in het neerslag (regels 8 en 9).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.