Eindexamen natuur- en scheikunde 2 vmbo gl/tl 2022, tijdvak 1

1 Verf die door kunstschilders gebruikt wordt, kan worden gemaakt door het 2 mengen van olie, een pigment en een vulstof. Pigmenten zijn vaste 3 stoffen die kleur aan de verf geven. Hieronder staan vier pigmenten die 4 het element chroom bevatten, met de bijbehorende kleur. pigment kleur CrO rood 3 Cr O groen 2 3 K Cr O oranje 2 2 7 PbCrO geel 4 5 Een van de pigmenten die de schilder Vincent van Gogh gebruikte, was 6 lood(II)chromaat. De plekken die zijn geschilderd met verf die dit pigment 7 bevat, verkleuren langzaam. Dit komt doordat via een chemisch proces de 8 chroomdeeltjes uit de chromaationen (CrO 2–) veranderen. Van Gogh 4 9 gebruikte bariumsulfaat als vulstof in zijn verf. Deze vulstof speelt 10 mogelijk een rol bij de verkleuring.

Maud maakt zelf een brandblusser volgens onderstaand voorschrift. Ze gebruikt hiervoor tafelazijn. Een brandblusser in vier stappen: 1 Doe 3 eetlepels soda in een grote lege plastic fles. 2 Doe ongeveer 50 mL azijn in een maatbeker. 3 Voeg wat methylrood toe aan de azijn. 4 Schenk de vloeistof uit de maatbeker bij de soda. Maud ziet dat bij stap 4 de vloeistof begint te bruisen en de indicator methylrood van kleur verandert. De vergelijking van de reactie die bij deze stap optreedt, is hieronder onvolledig weergegeven. Twee coëfficiënten en twee toestandsaanduidingen ontbreken: Na CO (…) + … H+ (…) → … Na+ (aq) + H O (l) + CO (g) 2 3 2 2

Lucht bevat waterdamp. Het maximale gehalte waterdamp in lucht is afhankelijk van de temperatuur. Dit is in onderstaande tabel weergegeven. temperatuur (°C) maximale gehalte waterdamp (g per kg lucht) 15 10,7 20 14,6 25 20,0 30 27,3

Turners gebruiken 'turnmagnesium' om de handen figuur 1 stroef te maken. Dit poeder is een mengsel van magnesiumzouten (zie figuur 1). Een van deze zouten is magnesiumcarbonaat. Quinty onderzoekt hoeveel magnesiumcarbonaat aanwezig is in turnmagnesium. Ze gebruikt een opstelling zoals is weergegeven in figuur 2. Quinty weegt 420 mg turnmagnesium af in een erlenmeyer. Vervolgens voegt ze volgens voorschrift zoutzuur toe en doet het stopje met een buisje erdoor op de erlenmeyer. De inhoud van de erlenmeyer figuur 2 gaat bruisen. Het zoutzuur reageert met carbonaationen waarbij koolstofdioxide ontstaat. Het gevormde koolstofdioxide wordt opgevangen. Na afloop van de reactie is 75,9 mL koolstofdioxide ontstaan. Quinty berekent hieruit hoeveel magnesiumcarbonaat heeft gereageerd.

Het boek Het gouden kompas van Philip Pullman speelt zich af in een fantasiewereld. Hierin vertelt een ballonvaarder dat hij op drie manieren aan gas kan komen voor het opblazen van zijn luchtballon: 1 door een oplossing van zwavelzuur over een brok ijzer te gieten en het waterstofgas dat daarbij ontstaat op te vangen; 2 door een aardgaslek te zoeken en dit aardgas op te vangen; 3 door uit 'steenolie' een gas te maken. Dit gas is een koolwaterstof.

Vitamines spelen een rol bij de groei en het herstel van het lichaam. Deze stoffen worden vaak aangeduid met letters, bijvoorbeeld vitamine B en vitamine C. Vitamines komen voor in ons voedsel. Om een eventueel vitaminetekort aan te vullen kunnen voedingssupplementen worden gebruikt. Het etiket op een verpakking van een 'multivitamine' geeft onder meer de volgende informatie: ingrediënten per capsule nutriënten: vitamine C 300 mg appelzuur, rijstpoeder, cayennepeper, vitamine B1 7,5 mg lecithine, zoethoutwortel vitamine B2 7,5 mg dosering: vitamine B3 50 mg 2 capsules per dag vlak voor een maaltijd vitamine B5 7,5 mg met water innemen vitamine B6 56 mg bewaaradvies: vitamine B11 400 µg - op een koele donkere droge plaats (7°C) vitamine B12 12,5 µg - buiten bereik en uit het zicht van kinderen