Eindexamen nask 2 vmbo gl/tl 2022 tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen

− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er

bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet

méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.

− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als

een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.

Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.

− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Speelgoedauto

1 Een bedrijf heeft speelgoedautootjes laten ontwikkelen die met behulp 2 van een kleine elektromotor op zout water kunnen rijden. Elk autootje 3 bevat een zogenoemde 'magnesium-lucht-batterij'. Deze batterij bevat 4 onder meer de vaste stof magnesium en een katalysator. De batterij wordt 5 aangevuld met zes druppels zoutoplossing. Het opgeloste zout maakt 6 stroomgeleiding mogelijk. In de batterij reageren magnesium, water en 7 zuurstof uit de lucht. Bij deze reactie wordt elektrische stroom opgewekt, 8 waardoor het autootje ongeveer 30 minuten kan rijden. 9 Het proces in de batterij kan vereenvoudigd met de volgende vergelijking 10 worden weergegeven: 2 Mg + O + 2 H O → 2 Mg(OH) 2 2 2

11p

Tot welk soort stoffen behoort magnesium?

tot de metalen

tot de moleculaire stoffen

tot de zouten

21p

Een geschikte katalysator (regel 4) bevat het element dat staat in

groep 10 en periode 6 van het periodiek systeem.

31p

Geef de naam van dit element.

De batterij kan worden aangevuld met behulp van het

voorwerp dat hiernaast is afgebeeld.

Geef de naam van dit voorwerp.

41p

Welk soort deeltjes in de zoutoplossing maakt de elektrische

stroomgeleiding mogelijk?

atomen

ionen

moleculen

53p

Eén druppel zoutoplossing bevat 0,05 gram water.

Bereken hoeveel gram magnesium kan reageren nadat de batterij met

zoutoplossing is aangevuld (regels 4 en 5). Neem aan dat de batterij

voldoende magnesium bevat.

61p

De batterij kan na gebruik opnieuw gevuld worden met zoutoplossing,

waarna het autootje weer 30 minuten kan rijden. Bij het aanvullen van de

batterij hoeft geen katalysator te worden aangevuld.

Geef aan waarom de katalysator niet hoeft te worden aangevuld.

opgave 2Koper uit malachiet

Malachiet (Cu CO (OH) ) bevat de atoomsoort koper. Uit malachiet kan 2 3 2 volgens een oud voorschrift in twee stappen zuiver koper worden gemaakt. Eerst wordt malachiet verhit, waarbij koper(II)oxide (CuO) ontstaat. De reactie die hierbij plaatsvindt, is hieronder onvolledig weergegeven. De formule van één stof is weergegeven met een X. Cu CO (OH) → 2 CuO + CO + X (reactie 1) 2 3 2 2 Uit het koper(II)oxide wordt vervolgens in de tweede stap koper gemaakt.

72p

Malachiet is opgebouwd uit koper(II)ionen en twee verschillende soorten

negatieve ionen.

Geef de namen van deze twee soorten negatieve ionen.

81p

Welk type reactie is reactie 1?

een neerslagreactie

een ontledingsreactie

een verbrandingsreactie

een zuur-basereactie

91p

Geef de formule van de ontbrekende stof (X).

103p

Een docent verhit 5,0 gram malachiet. Na afloop van reactie 1 is 2,9 gram

koper(II)oxide aanwezig.

Bereken met behulp van de vergelijking van reactie 1 of alle malachiet

is omgezet. Gebruik voor Cu₂CO₃(OH)₂ de massa 221 u en voor CuO

de massa 79,5 u.

Het koper(II)oxide (CuO) wordt in een bolbuis verhit, waarbij tegelijkertijd methaan door de bolbuis stroomt. Het koper(II)oxide reageert met een deel van het methaan tot koper, koolstofdioxide en water. Hierbij ontstaat een gasmengsel. Dit gasmengsel stroomt de bolbuis uit en wordt verbrand. In figuur 1 is de opstelling afgebeeld. figuur 1

113p

Geef de vergelijking van de reactie van koper(II)oxide met methaan.

121p

In het voorschrift staat dat het methaan eerst enige tijd door de bolbuis

moet stromen, voordat het uitstromende gasmengsel wordt aangestoken.

Dit voorkomt dat in de bolbuis een gasmengsel kan ontstaan dat bij

ontbranding een explosie veroorzaakt. Er is dan in de bolbuis namelijk

niet meer voldaan aan een bepaalde verbrandingsvoorwaarde.

Welke verbrandingsvoorwaarde is dit?

de aanwezigheid van een brandbare stof

de aanwezigheid van zuurstof

het bereiken van de ontbrandingstemperatuur

Het totale proces om koper te maken uit malachiet, is onvolledig met onderstaand blokschema weergegeven. De namen van twee stoffen zijn vervangen door Y en Z.

132p

Geef de namen van de stoffen die horen bij de pijlen Y en Z.

Noteer je antwoord als volgt:

Y = …

Z =...

opgave 3Flashpapier

De felle vlam is een verbrandingsverschijnsel. • Geef nog een verbrandingsverschijnsel.

Uit welk(e) soort(en) deeltjes bestaat een oplossing van zwavelzuur? A alleen uit atomen B alleen uit ionen C alleen uit moleculen D uit atomen en uit ionen E uit ionen en uit moleculen

Bij het maken van flashpapier mag geen metalen roerstaaf gebruikt worden om te mengen. Er ontstaat dan namelijk waterstofgas als gevolg van een reactie met de aanwezige zuren. • Geef de formule van waterstofgas en geef aan wat het gevaar van dit gas is. Noteer je antwoord als volgt: formule: … gevaar: …

Met welke scheidingsmethode is het drogen van het papier vergelijkbaar? A adsorberen B bezinken C destilleren D extraheren E filtreren F indampen

Het bruisen is het gevolg van een reactieproduct. Welke formule heeft dit reactieproduct? A H + B NaHCO 3 C Na + D H 2 O E CO 2

Leg uit of natriumcarbonaat gebruikt zou kunnen worden om het zuur te neutraliseren.

Wat gebeurt er met de pH tijdens het neutraliseren? A De pH wordt lager. B De pH blijft gelijk. C De pH wordt hoger.

Uit het stoppen van het bruisen blijkt dat al het zuur heeft gereageerd. Maar ook universeelindicator kan dit aangeven. Hiernaast is de kleur weergegeven die universeelindicatorpapier krijgt bij elke pH. Welke kleur krijgt universeelindicatorpapier in de vloeistof wanneer de vloeistof neutraal is geworden? A blauw B geel C groen D rood

opgave 4Fehlingsreagens

'Fehlingsreagens' is een blauwe oplossing die wordt gemaakt door twee oplossingen samen te voegen: oplossing A: een oplossing van koper(II)sulfaat oplossing B: een oplossing van kaliumnatriumtartraat (KNaC H O ) en 4 4 6 van natriumhydroxide Oplossing B bevat kaliumnatriumtartraat om een neerslagreactie van koper(II)sulfaat (oplossing A) met het opgeloste natriumhydroxide te voorkomen.

231p

Geef de naam van het positieve ionsoort dat de blauwe kleur van

Fehlingsreagens veroorzaakt.

242p

Kaliumnatriumtartraat bestaat uit kaliumionen, natriumionen en

tartraationen in de verhouding 1: 1: 1.

Geef de formule van het tartraation.

251p

Geef de naam van het neerslag dat gevormd zou worden uit de reactie

van koper(II)sulfaat met opgelost natriumhydroxide.

Fehlingsreagens kan worden gebruikt om de aanwezigheid van bepaalde suikers, in bijvoorbeeld levensmiddelen, aan te tonen. Door het reagens aan een levensmiddel toe te voegen en het mengsel te verwarmen, kan worden onderzocht of deze suikers aanwezig zijn: er ontstaat dan een roodbruine suspensie. Deze suspensie ontstaat door de vorming van koper(I)oxide.

261p

Uit de informatie in de twee bovenstaande tekstblokken blijkt dat de

koperdeeltjes uit het reagens bij het vormen van de roodbruine suspensie

een ladingsverandering ondergaan.

Welke ladingsverandering is dit?

van 0 naar 1+

van 0 naar 2+

van 1+ naar 0

van 1+ naar 2+

van 2+ naar 0

van 2+ naar 1+

271p

In Binas-tabel 35 is de oplosbaarheid van het koper(I)ion niet opgenomen.

Welke notatie zou op de kruising van het koper(I)ion en het oxide-ion

staan?

een streepje

de letter g

de letter s

281p

Bij het aantonen van de suikers met behulp van Fehlingsreagens vindt

een chemische reactie plaats.

Welk(e) van onderstaande argumenten is/zijn hiervoor te geven?

I Er vindt een kleurverandering plaats.

II Er ontstaat een nieuwe stof.

geen van beide

alleen I

alleen II

beide: I en II

opgave 5Zure matjes

Zure matjes zijn snoepjes die eerst erg zuur, en daarna zoet smaken. De zure smaak wordt veroorzaakt door citroenzuur (C H O ) dat als wit 6 8 7 poeder aan de buitenkant van de snoepjes zit. Selena besluit om uit te zoeken hoeveel citroenzuur een snoepje bevat. Ze doet dit met behulp van een titratie. Ze doet eerst een snoepje in een erlenmeyer met voldoende water en zwenkt de erlenmeyer enige tijd. Vervolgens haalt ze het snoepje eruit en voegt drie druppels van een geschikte indicator toe aan het mengsel in de erlenmeyer. Ze leest de beginstand van de buret af en titreert het mengsel met natronloog. Zodra de kleur omslaat leest ze de eindstand van de buret af. Hieruit blijkt dat ze bij de titratie 6,13 mL natronloog heeft toegevoegd. De reactie die plaatsvindt tijdens de titratie is hieronder vereenvoudigd en onvolledig weergegeven. Eén formule ontbreekt. C H O + 3 OH– → 3 H O + … 6 8 7 2

292p

Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en geef voor elke

bewering aan of deze 'wel' of 'niet' van toepassing is op citroenzuur.

Citroenzuur wel/niet van toepassing I is een koolwaterstof. … II is ontleedbaar. … III verhoogt de pH van water. …

301p

De eindstand van de buret was 8,02 mL.

Geef de beginstand die Selena heeft afgelezen in mL.

311p

In de gegeven reactievergelijking ontbreekt een formule. Dit is de formule

van een ionsoort. Dit ionsoort heeft lading 3–.

Geef deze ontbrekende formule.

321p

Bij de titratie is in de erlenmeyer ook een positieve ionsoort aanwezig dat

niet aan de reactie deelneemt.

Geef de formule van dit positieve ion.

331p

Bij de titratie is een indicator gebruikt. Het omslagtraject hiervan begint

wanneer het mengsel in de erlenmeyer net basisch wordt.

Welke indicator kan zijn gebruikt? Maak gebruik van Binas-tabel 36.

broomfenolrood

dimethylgeel

methylrood

thymolblauw

342p

Van de natronloog is bekend dat 5,00 mL nodig is om 31,4 mg citroenzuur

volledig te laten reageren.

Bereken met de gegevens van Selena hoeveel mg citroenzuur heeft

gereageerd.

Selena gaat ervan uit dat alle citroenzuur van het snoepje gereageerd heeft. Ze heeft bepaald hoeveel milligram citroenzuur het snoepje bevatte, en wil nu ook weten wat het massapercentage citroenzuur van het onderzochte snoepje is. Helaas kan ze dit niet berekenen, omdat ze een gegeven vergeten heeft te bepalen.

351p

Welk gegeven had Selena vooraf moeten bepalen om het

massapercentage citroenzuur te kunnen berekenen?

opgave 6Glas

Een bepaald type glas wordt gemaakt uit silica (SiO₂), soda (Na₂CO₃) en

kalk (CaCO₃). Van het glas worden platen gemaakt. In figuur 1 is het

productieproces schematisch en vereenvoudigd weergegeven.

De beginstoffen worden in een oven (ruimte I) verwarmd tot zo'n 1600 °C.

Bij deze temperatuur smelt de silica. De overige grondstoffen ontleden tot

metaaloxiden en koolstofdioxide.

Het ontstane vloeibare mengsel vormt gesmolten glas, dat vervolgens

langzaam afkoelt bij een oventemperatuur van 1100 °C (ruimte II).

Daarna wordt het gesmolten glas op vloeibare tin gegoten (ruimte III). Het

glas stolt op het vloeibare tin waardoor mooie gladde glasplaten ontstaan.

De temperatuur van het tin is 1100 °C aan het begin van dit tinbad en

daalt geleidelijk tot 600 °C aan het einde van het bad.

Tot slot wordt de zo gevormde laag glas verder gekoeld (ruimte IV) en op

maat gesneden (ruimte V) waarna de glasplaten klaar zijn.

figuur 1

361p

Wat is het symbool van tin?

372p

Geef de formule van het metaaloxide dat ontstaat bij de ontleding van

soda in ruimte I.

381p

Geef aan wat er gebeurt in ruimte II met de deeltjes in het glas.

Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds

'wel' of 'niet'.

wel/niet I De gemiddelde afstand tussen de deeltjes neemt af. … II De deeltjes stoppen met bewegen. …

392p

Leg uit aan de hand van een berekening dat het tin aan het einde van het

tinbad vloeibaar is.

− Maak gebruik van Binas-tabel 15 en vermeld in je antwoord het

gegeven dat je hebt gebruikt.

− Neem aan dat het kookpunt van tin hoger is dan 1100 °C.

401p

Is de temperatuur waarbij glas stolt lager of hoger dan het smeltpunt van

tin, of zijn deze temperaturen gelijk?

Deze temperatuur is

lager dan het smeltpunt van tin.

hoger dan het smeltpunt van tin.

gelijk aan het smeltpunt van tin.

411p

Het glas blijft op het tin drijven (ruimte III).

Welke verklaring kan hiervoor worden gegeven?

Glas heeft een kleinere dichtheid dan tin.

Glas heeft minder massa dan tin.

Glas is onoplosbaar in tin.

Glas reageert niet met tin.

421p

Een glasfabriek brengt 600 ton beginstoffen in ruimte I.

Geef een mogelijke verklaring waarom minder dan 600 ton glas uit

ruimte V wordt verkregen.

Een glasfabriek produceert glas uit een mengsel van beginstoffen dat onder meer 72 massaprocent silica en 14 massaprocent soda bevat. Dit zijn percentages van de totale massa aan gebruikte beginstoffen. Voor de productie van glas wordt in deze fabriek 350 ton silica per dag gebruikt.

432p

Bereken hoeveel ton soda het mengsel van beginstoffen van deze

glasfabriek per dag moet bevatten.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 7Stikstofoxiden

In een dagblad stond de volgende informatie: 1 Stikstofoxiden (NO x ) is een verzamelnaam voor gassen zoals NO, NO 2 en 2 N O . Deze gassen dragen bij aan het ontstaan van luchtverontreiniging. 2 3 3 Stikstofoxiden kunnen ontstaan wanneer stikstof uit de lucht reageert met 4 zuurstof uit de lucht. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren tijdens de verbranding 5 van een fossiele brandstof in een verbrandingsmotor. Stikstofoxiden 6 reageren met zonlicht in de atmosfeer, waardoor luchtverontreiniging 7 ontstaat. Vooral in stedelijke gebieden is deze verontreiniging zichtbaar 8 als een deken van geelbruine mist. Ook veroorzaken stikstofoxiden zure 9 regen doordat ze met waterdamp uit de lucht reageren tot een zuur.

441p

Geef de rationele naam van N₂O₃.

452p

Geef de vergelijking van de reactie van stikstof tot NO₂ (regels 3 en 4).

461p

Geef aan waarom stikstof en zuurstof in de lucht onder normale

omstandigheden niet met elkaar reageren.

471p

In de regels 5 en 6 staat dat stikstofoxiden "reageren met zonlicht".

Leg uit dat deze bewering chemisch onjuist is.