bij dit examen
opgave 1Opgave 1 − De marathon van New York
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De marathon van New York kan worden gezien als een kosmopolitisch
evenement. Door de finish in Manhattan te plaatsen, wordt het stereotiepe beeld
van de stad New York versterkt.
12p
Geef aan
• waarom de marathon van New York kan worden gezien als een
kosmopolitisch evenement; (1 punt)
• waarom het plaatsen van de finish in Manhattan het stereotiepe beeld van
New York versterkt. (1 punt)
Gebruik bron 1 en het kaartenkatern.
De marathon van New York gaat door de vijf stadsdelen van New York. Over elk
stadsdeel staat hieronder een uitspraak.
Uitspraak 1: dit stadsdeel heeft de meest homogene etnische
bevolkingssamenstelling.
Uitspraak 2: in dit stadsdeel ligt de wijk met het grootste aandeel mensen met
voorouders uit Sub-Sahara Afrika.
Uitspraak 3: in dit stadsdeel liggen de meeste wijken met een grote Aziatische
minderheid.
Uitspraak 4: in dit stadsdeel is de secundaire sector bijna helemaal verdwenen.
Uitspraak 5: dit is het enige stadsdeel dat op het Amerikaanse vasteland ligt.
22p
Geef voor elke uitspraak aan over welk stadsdeel die gaat. (2 punten)
Gebruik het kaartenkatern.
New York is een stad waarin op verschillende schaalniveaus sprake is van
ruimtelijke segregatie.
32p
Beredeneer dat er binnen New York op verschillende schaalniveaus sprake is
van ruimtelijke segregatie. (2 punten)
Aan de marathon van New York doen meer mensen mee dan aan de marathons
van Los Angeles en Washington DC samen. Dit heeft onder andere te maken met
de status van New York als wereldstad.
43p
Geef voor New York, Los Angeles en Washington DC aan vanuit welke dimensie
of dimensies de stad een wereldstad is. Ga in je antwoord in op alle drie de
steden. (3 punten)
opgave 2Opgave 2 − Het leefgebied van de Sami
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 6.
Gebruik bron 3.
Door weidegronden voor verschillende seizoenen aan de Sami toe te kennen,
wordt rekening gehouden met hun traditionele levenswijze.
51p
Geef nog een andere aanwijzing uit bron 3 waaruit blijkt dat bij het toekennen
van weidegronden rekening gehouden is met de traditionele levenswijze van
de Sami. (1 punt)
Gebruik de bronnen 3 en 4 en het kaartenkatern.
Bij het toekennen van graasrechten aan de Sami is rekening gehouden met het
klimaat.
62p
Toon met een klimaatfactor aan waarom bij het toekennen van de
graasrechten onderscheid tussen zomer- en winterweidegronden gemaakt is.
(2 punten)
Gebruik de bronnen 3 en 4.
Toerisme is tegenwoordig de belangrijkste bron van inkomsten voor de Sami. De
toendra is in de zomer gevoeliger voor landdegradatie dan in de winter.
72p
Leg vanuit de dimensie natuur uit waardoor de toendra juist in de zomer
gevoelig is voor landdegradatie.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
De ijzerertsmijn bij Kiruna ligt in het leefgebied van de Sami. Tot 1965 werd het
ijzererts bij Kiruna gewonnen in open mijnen. Het ijzererts lag toen aan het
aardoppervlak (zie bron 5).
82p
Geef aan
• door welk proces in de gesteentecyclus het ijzererts bij Kiruna ontstaan is;
(1 punt)
• door welke combinatie van een endogeen en een exogeen proces het
ijzererts aan het aardoppervlak is komen te liggen. (1 punt)
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern.
Om de export van ijzererts het hele jaar mogelijk te maken, is de ijzerertsmijn
van Kiruna niet alleen verbonden met de haven van Luleå, maar ook met de
havenstad Narvik in Noorwegen.
92p
Leg vanuit de dimensie natuur uit waardoor het vanuit Noorse havensteden
wel mogelijk is om het hele jaar ijzererts te transporteren.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik bron 6.
Uit de aanwezigheid van zeldzame aardmetalen kun je afleiden dat Lapland ooit
een ander klimaat gehad heeft.
102p
Toon met bron 6 in twee stappen aan dat Lapland ooit een ander klimaat
gehad heeft. (2 punten)
Gebruik het kaartenkatern.
Op het schaalniveau van Europa heeft Lapland kenmerken die typerend zijn voor
afgelegen perifere gebieden en kenmerken die typerend zijn voor
centrumgebieden. Het hoge bruto regionale product van Lapland is bijvoorbeeld
een kenmerk dat past bij centrumgebieden.
112p
Geef van Lapland
• nog een ander economisch kenmerk dat past bij centrumgebieden;
(1 punt)
• een demografisch kenmerk dat past bij afgelegen perifere gebieden.
(1 punt)
Gebruik de bronnen 3 tot en met 6.
123p
Toon met de bronnen aan dat in Lapland een concurrentiestrijd om de ruimte
plaatsvindt.
Ga in je antwoord in op
• verschillende actoren; (1 punt)
• hun belangen vanuit verschillende dimensies; (1 punt)
• verschillende schaalniveaus. (1 punt)
opgave 3Opgave 3 − De Indische plaat
Bij deze opgave horen de bronnen 7 tot en met 10.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
In bron 7 staan met de letters a, b en c drie locaties aangegeven. De aardkorst op
deze locaties is niet even oud.
131p
Noteer de letters a, b en c in de juiste volgorde van oud naar jong op je
antwoordblad. (1 punt)
Gebruik de bronnen 7 en 8 en het kaartenkatern.
De plaatbeweging van de Indische plaat in de afgelopen 70 miljoen jaar is het
resultaat van verschillende tektonische krachten.
142p
Geef aan
• welke tektonische kracht tot 40 miljoen jaar geleden zorgde voor de hoge
bewegingssnelheid van de Indische plaat; (1 punt)
• welke tektonische verandering plaatsvond waardoor de bewegingssnelheid
van de Indische plaat afnam. (1 punt)
Gebruik de bronnen 9 en 10.
De top van de Mount Everest bestaat uit kalksteen. Daaronder ligt de Yellow
Band, die bestaat uit marmer. Voor het ontstaan van marmer is kalksteen nodig.
153p
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van marmer.
Begin je beschrijving met het afzettingsmilieu waarin kalksteen ontstaat.
(3 punten)
Gebruik de bronnen 9 en 10.
De Yellow Band is niet alleen op de Mount Everest te zien, maar ook op de
bergen Changtse en Changzheng. Op de Lhotse-Nuptse is de Yellow Band niet te
zien.
162p
Leg uit waardoor de Yellow Band op de Mount Everest, de Changtse en de
Changzheng wel zichtbaar is, maar op de Lhotse-Nuptse niet.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
opgave 4Opgave 4 − Fysische geografie van Peru
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.
Gebruik de bronnen 11 tot en met 13.
De klimaatdiagrammen in bron 12 horen bij de steden Arequipa, Cusco, Iquitos
en Trujillo (zie bron 11).
172p
Noteer de namen van deze vier steden onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke stad de letter van het juiste klimaatdiagram. (2 punten)
In het noordoosten van Peru ligt een voorlandbekken. In dit voorlandbekken zijn
fossiele energiebronnen ontdekt.
183p
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van deze fossiele energiebronnen in het
voorlandbekken van Peru.
Begin je beschrijving met het ontstaan van dit voorlandbekken. (3 punten)
Gebruik de bronnen 11 en 14 en het kaartenkatern.
Afhankelijk van het schaalniveau waarop je kijkt, kan de Ucayali in het Pacaya-
Samiria-reservaat tot de benedenloop óf tot de bovenloop gerekend worden.
192p
Geef
• een kenmerk van de Ucayali in dit reservaat dat past bij de benedenloop
van een rivier; (1 punt)
• een argument waarom de Ucayali in dit reservaat ook tot de bovenloop
gerekend kan worden. (1 punt)
Gebruik bron 11.
Tijdens El Niño neemt het debiet van de rivieren in het
Pacaya Samiria-reservaat af. Dit komt doordat er in dit gebied tijdens El Niño
minder neerslag valt.
202p
Leg uit waardoor tijdens El Niño minder neerslag in dit gebied valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
opgave 5Opgave 5 − Migratie vanuit Venezuela
Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16. Gebruik bron 15. In bron 15 staan de letters a tot en met d. Elke letter is van toepassing op de zin die ervoor staat. Hieronder staan acht begrippen. - culturele diffusie - informele sector - exportvalorisatie - neoliberalisme - Gini-coëfficiënt - oligarchie - handelsbalans - socialisme
opgave 6Opgave 6 − Muggenoverlast op de Benedenwindse Eilanden
Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.
Gebruik bron 17 en het kaartenkatern.
De muggenoverlast op de Benedenwindse Eilanden (zie bron 17) is het grootst in
de periode met de meeste neerslag.
252p
Geef aan
• in welke periode op de Benedenwindse Eilanden de meeste neerslag valt.
Kies uit: januari - maart, april - juni, juli - september of
oktober - december; (1 punt)
• waardoor juist dan de meeste neerslag valt. (1 punt)
Gebruik de bronnen 17 en 18.
Bij golfbanen op de Benedenwindse Eilanden is ook in de droge periode de
muggenoverlast groot.
261p
Geef aan waardoor de muggenoverlast juist bij golfbanen ook in de droge
periode groot is. (1 punt)
Op Aruba is de overlast van de mangrovemug vooral aan de zuidkust van het
eiland groot. Aan de noordkust van het eiland is dat niet zo, want daar groeien
geen mangroven.
273p
Beschrijf in drie stappen waardoor aan de noordkust van Aruba geen
mangroven kunnen groeien.
Begin je beschrijving met de overheersende windrichting. (3 punten)
Gebruik bron 17.
Het FPNA heeft de muggenbestrijdingsdienst verzocht om andere manieren te
gebruiken om muggen te bestrijden.
282p
Beredeneer waarom bij het bestrijden van muggen belangen vanuit
verschillende dimensies met elkaar botsen. (2 punten)
opgave 7Opgave 7 − Trinidad en Tobago
Bij deze opgave horen de bronnen 19 tot en met 21.
Gebruik het kaartenkatern.
Trinidad en Tobago kun je vanuit de dimensie natuur rekenen tot het Caribisch
gebied, maar er zijn ook argumenten om dat niet te doen.
293p
Geef drie argumenten vanuit de dimensie natuur om Trinidad en Tobago wel
tot het Caribisch gebied te rekenen. (3 punten)
Gebruik bron 19 en het kaartenkatern.
Twee koloniale grootmachten hebben veel invloed gehad op
Trinidad en Tobago.
302p
Noteer deze twee koloniale grootmachten op je antwoordblad.
• Schrijf achter de koloniale grootmacht die als eerste invloed kreeg een
aanwijzing uit het kaartenkatern waaruit deze invloed blijkt. (1 punt)
• Schrijf achter de koloniale grootmacht die daarna invloed kreeg een
aanwijzing uit bron 19 waaruit deze invloed blijkt. (1 punt)
Gebruik bron 20.
311p
Toon aan dat dat de demografische transitie in Trinidad en Tobago voltooid is.
(1 punt)
Gebruik bron 21.
Stelling: de economische structuur van Trinidad en Tobago lijkt veel op die van
andere landen in het Caribisch gebied.
322p
Geef
• een argument voor deze stelling; (1 punt)
• een argument tegen deze stelling. (1 punt)
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit
examen behorende correctievoorschrift.
De bijlage met informatie bij dit examen, zoals hij gedrukt is.
Het kaartenkatern bij dit examen, zoals het gedrukt is.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
12p
22p
32p
43p
51p
62p
72p
82p
92p
102p
112p
123p
131p
142p
153p
162p
172p
183p
192p
202p
212p
222p
234p
241p
252p
261p
273p
282p
293p
302p
311p
322p
