Eindexamen economie vwo 2001, tijdvak 2 (economie 1,2)

Leg uit hoe een verkleining van de wig de krapte op de arbeidsmarkt zou kunnen verminderen. Het nieuwe stelsel werd gepresenteerd aan de hand van drie boxen waarvan er in figuur 1 twee (gedeeltelijk) zijn weergegeven. Over de heffingskorting in box 1 schreef een krant: „Omdat dit een vast bedrag is profiteren lagere inkomens daarvan naar verhouding meer dan de hogere inkomens, die juist gebaat zijn bij een belastingvrije som.”

Leidt het nieuwe systeem van de inkomstenbelasting voor deze twee arbeidsinkomens tot meer of minder nivellering? Verklaar het antwoord met een berekening op basis van tabel 1. Een grote verandering van het belastingstelsel is een nieuwe methode voor het belasten van inkomen uit vermogen. Box 3 laat deze methode zien. In tabel 2 staan de gevolgen van deze heffing voor diverse vermogensinkomens.                       !   !" tabel 2

Leg met behulp van een berekening, op basis van figuur 1, uit waarom in 2001 bij een fictief inkomen uit vermogen van 1.500 gulden de gemiddelde belastingdruk 0% zal zijn. Een van de kritiekpunten op Belastingherziening 2001 is dat een fictief inkomen uit vermogen minder belast wordt dan een even hoog inkomen uit arbeid.

Beschrijf een argument dat de overheid kan hebben voor de instelling van een wettelijk alleenrecht voor de elektriciteitsmarkt. Monergie streeft naar maximale totale winst. De totale constante kosten bedragen 2,8 miljard euro.Verder geldt: GO = –0,1q + 17 (q 20) q = totale hoeveelheid elektriciteit in miljarden kilowattuur(kwu) MK = 5 GO = gemiddelde opbrengst in eurocenten per kwu MK = marginale kosten in eurocenten per kwu De overheid stelt als voorwaarde aan Monergie dat de afnemers niet méér mogen betalen dan 10 eurocent per kwu.

Bereken de maximale totale winst van Monergie, rekening houdende met de voorwaarde van de overheid. De Europese Commissie stelt een onderzoek in naar de werking van de elektriciteitsmarkt in dit land. De commissie vindt de situatie op de markt voor elektriciteit in dit land in strijd met het Europese mededingingsbeleid. Zij acht het wenselijk dat er andere producenten worden toegelaten tot deze markt.

Geef een argument waarmee de Europese Commissie deze wens kan onderbouwen. Monergie vreest dat potentiële concurrenten vooral de grootverbruikers zullen weglokken. Het bedrijf besluit daarom prijsdiscriminatie te gaan toepassen. De overheid laat de prijsvoorwaarde los. Monergie gaat voortaan elektriciteit tegen verschillende prijzen aanbieden aan kleinverbruikers (deelmarkt 1) en aan grootverbruikers (deelmarkt 2). Monergie blijft streven naar maximale totale winst. De productiekosten veranderen niet ten opzichte van de uitgangssituatie. In figuur 2 zijn voor beide, gescheiden, deelmarkten een aantal gegevens vermeld. figuur 2 1 q 2 = hoeveelheid elektriciteit op deelmarkt 2

Bereken de maximale totale winst die Monergie op beide deelmarkten samen kan behalen. Monergie besluit de klantenbinding naar de kleinverbruikers te versterken door hen naast de gewone stroom ook natuurstroom aan te bieden. Deze natuurstroom, waarvan de prijs per kilowattuur iets hoger ligt, is opgewekt met milieuvriendelijke energiebronnen.

Leg uit hoe vrij verkeer van kapitaal kan bijdragen aan stabiliteit van de wisselkoersen. De invoering van de euro in 1999 heeft op dat moment alleen gevolgen voor het girale betalingsverkeer. In de aanloop naar de chartale invoering van de euro houdt De Nederlandsche Bank (DNB) haar verantwoordelijkheid ten aanzien van het bankbiljettenverkeer in ons land. Onderstaande tabel heeft betrekking op de Nederlandse bankbiljetten in omloop.   !! !!" !!% !! &’ (% ( ( ) *+’ ( (! ( ) ,,-..’         tabel 3 In 1998 is er sprake van een daling van zowel de waarde alsook van het aantal bankbiljetten. De centrale bank benadrukt dat dit géén gevolg kan zijn van een beleidswijziging van DNB. De centrale bank constateert dat de gemiddelde waarde van het bankbiljet in omloop is gedaald. In 1997 bedroeg deze waarde nog ƒ 102,00.

Had het publiek in 1998, vergeleken met 1997, een grotere voorkeur voor bankbiljetten met een hoge coupure (nominale waarde) of juist voor bankbiljetten met een lage coupure (nominale waarde)? Verklaar het antwoord. Het merendeel van de bankbiljetten in omloop behoort tot de maatschappelijke geldhoeveelheid (M1). Voor 1999 wordt een groei van M1 van zo’n 16% verwacht. Deze groei gaat de verwachte groei van het bruto binnenlands product (BBP) van 4,3% ruimschoots te boven. DNB ziet hierin een mogelijke bron van inflatie.

Leg uit hoe een groei van M1 die de groei van het BBP overtreft, kan leiden tot inflatie. Indien deze inflatiedreiging voor de gehele eurozone geldt, kan de Europese Centrale Bank (ECB) ingrijpen door de rente aan te passen. Een renteaanpassing door ECB kan van invloed zijn op de koers van de euro ten opzichte van de dollar.

Bereken de hoogte van de totale milieuschade in de uitgangssituatie (in ten minste één decimaal). De overheid heeft laten onderzoeken welke gevolgen de instelling van een milieuheffing zou kunnen hebben op de economie. Er wordt een milieuheffing ingesteld van 5% op het nationaal inkomen. Een deel van de opbrengst van deze heffing stelt de overheid ter beschikking aan het bedrijfsleven om dit geld te gebruiken voor milieuvriendelijke investeringen. Deze investeringen veroorzaken géén milieuschade. In het model veranderen de vergelijkingen (1) en (4). Ook wordt er een vergelijking toegevoegd voor de milieuheffing. De volgende vergelijkingen geven de aanpassingen van het model weer: (1a) C = 0,8 ( Y – H – B ) + 50 (4a) I = 0,75 H + 60 (8) H = 0,05 Y H = opbrengst milieuheffingen Het model is nu in evenwicht bij Y = 795 miljard euro. Deze aanpassingen van het model leiden tot een lagere waarde van het evenwichtsinkomen.

Leg uit waarom de vergelijking op basis van Maatstaf 2 geen goede vergelijking vormt van de armoede in Nederland met die in de VS. Werkloosheid onder laaggeschoolden is een belangrijke schakel in het proces van verarming.Volgens sommige onderzoekers wordt deze werkloosheid vooral veroorzaakt door toename van de internationale handel (globalisering).Anderen wijzen op de rol van de technologische vooruitgang.

Leg uit waarom technologische vooruitgang kan leiden tot werkloosheid onder laaggeschoolden. In figuur 3 wordt voor Nederland de totale werkgelegenheid van laaggeschoolden gedeeld door de totale werkgelegenheid van hooggeschoolden. De ontwikkeling van deze verhouding wordt voor de periode 1969–1993 getoond voor de open sector en voor de afgeschermde sector. figuur 3 werkgelegenheid werkgelegenheid hooggeschoolden laaggeschoolden in de afgeschermde sector De open sector bestaat uit bedrijven die deelnemen aan de internationale handel. De afgeschermde sector bestaat uit bedrijven die niet deelnemen aan de internationale handel.

Geef aan waarom figuur 3 de verklaring voor deze werkloosheid op basis van technologische vooruitgang wel en die op basis van globalisering niet ondersteunt. Eén van de onderdelen van de oplossing van het armoedeprobleem is het vinden van betaald werk. Daardoor stijgt het netto inkomen. Maar omdat men geen uitkering meer heeft, verminderen of verdwijnen allerlei aan de uitkering gekoppelde regelingen. Daardoor ontstaat een netto inkomensverlies dat armoedeval wordt genoemd. In tabel 6 wordt dit aan de hand van een voorbeeld toegelicht. tabel 6 Inkomen, inkomensafhankelijke subsidie en eigen bijdrage voor enkele regelingen voor een alleenstaande ouder (maandbedragen in euro’s)   #’ . 1, % !% 4 ’. , 4 ’.", $ /’,     5/’6’.     #’-’ !   *. ’. , *. ’.", !$" ! !% Een alleenstaande ouder in de bijstand accepteert een baan tegen 120% van het bruto minimumloon. De huur van de woning bedraagt 365 euro per maand.Aangezien de kinderen nog jong zijn wordt gebruik gemaakt van kinderopvang.

Bereken hoeveel procent van de toename van het netto inkomen verdwijnt door het (gedeeltelijk) vervallen van de in tabel 6 gegeven regelingen. Eén van de maatregelen die de overheid zou kunnen nemen om deze armoedeval op te heffen is het instellen van een extra aftrekpost voor werkenden in het stelsel van loon- en inkomstenbelasting. Het maximaal aftrekbare bedrag moet dan wel hoger zijn dan het uit de tabel af te leiden netto inkomensverlies om dit verlies volledig te compenseren.