opgave 1Opgave 1
Huizenprijs in Nederland torenhoog figuur 1 Tussen 1997 en 2000 zijn de prijzen van koopwoningen en de inflatie gestegen (figuur 1). Twee belangrijke oorzaken van de gestegen huizenprijzen zijn de daling van de rente en het groeiend aantal tweeverdieners. Zo is in 2000 de rente gedaald van 5,25% tot 4,5%. Een econoom die de woningmarkt heeft onderzocht komt tot de volgende conclusies: conclusie 1 De kruiselingse elasticiteit van de vraag naar koopwoningen ten opzichte van de rente is Onder invloed van het groeiend aantal -0,80. conclusie tweeverdieners 2 is de collectieve vraaglijn van figuur 2 koopwoningen verschoven (figuur 2).
opgave 2Opgave 2
Euro glijdt weg De Europese Centrale Bank (ECB) moet zorgen voor prijsstabiliteit binnen het eurogebied. Volgens de ECB is daarvan sprake als de inflatie in het eurogebied beperkt blijft tot 2% op jaarbasis. Het instrument waarmee de ECB dat doel probeert te bereiken is rentepolitiek. Wisselkoersstabilisatie is geen officiële doelstelling van de ECB. Toch kan de ECB besluiten - met name als van de koersontwikkeling van de euro serieuze inflatiedreiging uitgaat - de eurokoers te beïnvloeden. De ECB gaat ervan uit dat elk procent koersdaling van de euro ten opzichte van de dollar leidt tot 0,2 procentpunt inflatie in het eurogebied. Ter beïnvloeding van de eurokoers kan de ECB eveneens rentepolitiek gebruiken. figuur 3 koers euro in (maandgemiddelde)
→ Bracht de koersdaling van de euro in 1999 het realiseren van de inflatiedoelstelling in gevaar? Verklaar het antwoord met behulp van een berekening. De ECB heeft in 1999 geen rentemaatregel genomen ter ondersteuning van de koers van de euro. Volgens sommige economen hield dat verband met de verwachte toename van de werkloosheid in het eurogebied.
opgave 3Opgave 3
Armoedeval
Als een laaggeschoolde uitkeringsgerechtigde werk aanvaardt, stijgt diens bruto-inkomen. Maar
omdat daardoor het recht op inkomensondersteunende tegemoetkomingen voor een deel verloren
gaat, is de stijging van het beschikbaar inkomen uiteindelijk zeer beperkt. Dat noemt men de
armoedeval.
Een laaggeschoolde uitkeringsgerechtigde heeft gemiddeld een bruto-uitkering van 77,5%
van het bruto wettelijk minimumloon (WML). Dat WML bedraagt € 1.110,80 per maand.
Stel dat werkaanvaarding geschiedt tegen een brutoloon dat gemiddeld 30% boven het
WML ligt. De regering wil dat 35.000 laaggeschoolde uitkeringsgerechtigden betaald werk
aanvaarden. Om dat te bereiken moet de armoedeval kleiner worden. Daartoe worden twee
maatregelen overwogen:
• een verhoging van de arbeidskorting (= een belastingkorting voor mensen met inkomen uit
arbeid);
• een verlaging van de huursubsidie voor alle mensen die voor huursubsidie in aanmerking
komen.
82p
Bereken met welk bedrag het beschikbaar inkomen van een laaggeschoolde
uitkeringsgerechtigde gemiddeld per maand toeneemt bij het aanvaarden van werk.
92p
Bereken met welk bedrag de arbeidskorting
op jaarbasis verhoogd zou moeten worden om
het streefaantal van 35.000 te bereiken.
102p
Leg uit hoe de verlaging van de huursubsidie de armoedeval kan verkleinen.
opgave 4Opgave 4
Grensloze arbeidsmarkt
In 1995 hadden in land A 6 miljoen mensen een baan en waren 460.000 mensen werkloos.
In 2000 was de werkloosheid afgenomen tot 290.000. In 1995 was 4% van de
beroepsbevolking in land B werkloos. Land A en land B zijn buurlanden met een onderlinge
vaste wisselkoers. Beide landen hebben onderling vrij verkeer van goederen en kapitaal. De
regeringen van beide landen overwegen om ook vrij verkeer van arbeid toe te staan.
Sommige politici stellen dat er in dat geval een omvangrijke migratie van arbeid1) zal
ontstaan van land A naar land B. Als argument daarvoor wijzen ze op het feit dat in land
B de reële lonen sneller zijn gestegen dan in land A.
1)
Migratie van arbeid is in dit verband wonen in het ene land en werken in het andere land
(grensarbeid).
kerngegevens 2000 ten opzichte van 1995 (index: 199
werkgelegenheid (arbeidsjaren)
werkgelegenheid (personen)
productievolume (nationaal product)
2)
Dit gegeven is niet ingevuld.
112p
In welk van beide landen is de arbeidsproductiviteit per arbeidsjaar in 2000 vergeleken met
1995 het meest gestegen? Licht het antwoord toe.
122p
Is in land B de gemiddelde arbeidstijd per persoon in 2000 vergeleken met 1995
toegenomen, afgenomen of gelijk gebleven? Licht het antwoord toe.
132p
Bereken het ontbrekende indexcijfer in tabel 1 (in ten minste één decimaal).
142p
Leg uit waarom het argument van de politici
geen onderbouwing van hun stelling is.
opgave 5Opgave 5
ICT-bedrijven in het rood
BitCom, een ICT-bedrijf, levert software aan het midden- en kleinbedrijf. In 2000 nam
BitCom van de totale afzet op deze markt 16% voor haar rekening. Begin 2001 verlaagde
BitCom de prijs van haar producten met 15%. Terwijl de totale marktafzet in de branche in
2001 met 12% groeide, nam het marktaandeel van Bitcom toe tot 20%. In 2001 waren de
totale kosten van BitCom 17,5% hoger dan in 2000. Zowel in 2000 als in 2001 maakte
BitCom verlies. Bij de presentatie van het jaarverslag kwam de directie van BitCom daarom
met de volgende plannen voor 2002:
• om de klantenbinding te vergroten worden naast software ook servicecontracten aangeboden;
• naast software gaat het bedrijf zich toeleggen op bedrijfsadvisering en scholing.
152p
Bereken met hoeveel procent de afzet van BitCom in 2001 gestegen is vergeleken met 2000.
162p
Toon met een berekening aan of het verlies van BitCom in 2001 groter of kleiner is dan in 2000.
172p
Wordt de afzet van Bitcom door een grotere klantenbinding meer of juist minder prijselastisch?
Verklaar het antwoord.
182p
Is er bij de voorgenomen bedrijfsadvisering en scholing sprake van integratie, differentiatie,
parallellisatie of specialisatie? Licht het antwoord toe.
opgave 6Opgave 6
Ruilvoet grondstoffen en industrieproducten In 1999 zijn de dollarprijzen van grondstoffen op de wereldmarkt sterk gedaald. Dat is vooral veroorzaakt door de oplopende rente die het in voorraad hebben van grondstoffen duurder maakte. In 2000 hebben de grondstofprijzen een opgaande lijn ingezet hetgeen in 2000 en 2001 een bijdrage leverde aan een stijging van de ruilvoet van de niet- industrielanden. Niet-industrielanden exporteren grondstoffen terwijl hun import uit industrieproducten bestaat. Een econoom stelt dat deze ruilvoetontwikkeling nadelig is voor de volume-ontwikkeling op de lopende rekening van de betalingsbalans van de niet- industrielanden. tabel 2 indexcijfers (1998 = 100) dollarprijzen industrieproducten op de wereldmarkt dollarprijzen grondstoffen op de wereldmarkt uitvoervolume lopende rekening niet-industrielanden invoervolume lopende rekening niet-industrielanden
opgave 7Opgave 7
uit een krant:
Zorgen over loonstijging
In 2001 stijgen de CAO-lonen met 3,5%. Dat is meer dan de 3% waar het kabinet vanuit was
gegaan. In 2001 is het netto-inkomen van een modale werknemer 5% hoger dan in 2000 hetgeen bij
een inflatie van 2,5% een stijging van de koopkracht betekent. Behalve door de verhoging van de
CAO-lonen komt dit ook door de verlaging van de inkomstenbelasting. Voor het modaal inkomen1)
komt de gemiddelde belastingquote2) in 2001 lager uit dan de 40% van 2000. Voor de minister van
financiën levert de loonontwikkeling een strop op van 0,5 miljard. De werkgevers waarschuwen
dat door de loonontwikkeling de exportpositie in gevaar komt.
1
In 2000 bedroeg het modaal inkomen bruto € 30.000.
2
Belasting bestaat hier uit inkomstenbelasting plus sociale premies.
231p
Hoeveel procent bedraagt in 2001 de initiële loonstijging?
242p
Leg uit dat de meer dan verwachte stijging van de CAO-lonen de minister van financiën
zowel voordeel als nadeel zou kunnen opleveren.
252p
Geef een verklaring voor de waarschuwing van de werkgevers met betrekking tot de
exportpositie.
263p
Bereken de gemiddelde belastingquote in 2001 voor het modaal inkomen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 8Opgave 8
Profijt van de overheid
De overheid in een land verstrekt haar burgers diverse voorzieningen zoals uitkeringen bij
arbeidsongeschiktheid, onderwijs en gezondheidszorg. Tegenover dit profijt staat dat de
burgers afdrachten aan de overheid moeten betalen. Figuur 6 brengt het netto-profijt
(= saldo van voorzieningen en afdrachten) in beeld. Omdat de overheid verwacht dat er in
de toekomst een groter beroep op de voorzieningen wordt gedaan, wil zij het draagvlak
vergroten door het terugdringen van de arbeidsongeschiktheid. Bovendien wil de overheid
de financiering van de voorzieningen herzien. Een werkgroep brengt hieromtrent een
verdeeld advies uit. Een deel van de werkgroep adviseert de overheid de afdrachten van de
burgers meer inkomensafhankelijk te maken. Een ander deel adviseert de afdrachten meer
leeftijdsafhankelijk te maken.
netto-profijtvanburgersnaarleeftijdsgroepen(gemiddeldperpersoonperjaar)
271p
Hoe groot is gemiddeld per persoon het verschil in netto-profijt in de leeftijdsgroep 40-50
vergeleken met de leeftijdsgroep 10-20?
282p
Hoe blijkt uit figuur 6 dat de overheid in dit land
niet uitsluitend het profijtbeginsel
hanteert? Licht het antwoord toe.
292p
Waardoor kan uit figuur 6
niet worden afgeleid dat de overheid in dit land in totaal meer
geld aan voorzieningen voor de burgers uitgeeft dan zij van de burgers aan afdrachten
ontvangt?
302p
Op welke manier zal de in de tekst bedoelde vergroting van het draagvlak in figuur 6 tot
uitdrukking komen?
312p
Welk advies van de werkgroep zal de overheid overnemen als zij het draagkrachtbeginsel
als uitgangspunt neemt? Verklaar het antwoord.
