opgave 1Opgave 1
Wie vaart de juiste koers?
In Europa willen de landen A, B en C op termijn toetreden tot de Economische en
Monetaire Unie (EMU). Op dit moment kennen deze landen nog verschillende
wisselkoerssystemen, zoals blijkt uit tabel 1.
Land A heeft de laatste jaren steeds een tekort op de betalingsbalans met de eurolanden. Dit
land heeft gekozen voor een vaste koers van de eigen valuta ten opzichte van de euro om de
inflatie in het land te beperken.
Land B heeft de laatste jaren vaak een overschot op de betalingsbalans met de eurolanden,
hetgeen leidt tot een opwaartse druk op de koers van de eigen valuta. Daarom besluiten de
monetaire autoriteiten van land B tot een aanpassing van de spilkoers van de eigen valuta in
euro’s.
12p
Leg uit hoe land A met het gekozen wisselkoerssysteem kosteninflatie kan beperken.
22p
Hoe noemen we de verandering waartoe de monetaire autoriteiten van land B besluiten?
Kies uit: appreciatie, depreciatie, revaluatie of devaluatie.
Voordat de landen A, B en C kunnen toetreden tot de EMU, wordt aan elk land de
voorwaarde gesteld dat het land materieel evenwicht realiseert op de betalingsbalans,
zonder interventie door de monetaire autoriteiten.
32p
Voor welk van deze landen geldt dat het
geen ander wisselkoerssysteem hoeft te kiezen, om
te voldoen aan deze voorwaarde voor toetreding? Verklaar het antwoord.
opgave 2Opgave 2
Rooksignalen
De belasting op sigaretten in de Europese Unie (EU) is de hoogste ter wereld. De EU kiest
daar bewust voor, omdat zij het roken van sigaretten wil ontmoedigen.
De EU schrijft aan de lidstaten voor dat deze belasting moet bestaan uit twee onderdelen:
• een bedrag in euro’s per pakje;
• een percentage van de consumentenprijs (verkoopprijs inclusief belastingen) per pakje.
In het kader van de belastingharmonisatie streeft de EU er naar dat in alle lidstaten de totale
belastingen ongeveer eenzelfde deel van de consumentenprijs per pakje vormen.
Een zuidelijke lidstaat heeft gekozen voor een laag bedrag in euro’s en een hoog percentage
van de consumentenprijs. Een noordelijke lidstaat heeft juist gekozen voor een hoog bedrag
in euro’s en een laag percentage van de consumentenprijs.
In de uitgangssituatie wordt de gemiddelde consumentenprijs per pakje berekend, zoals
weergegeven in figuur 1.
figuur 1
De EU wil het roken van sigaretten verder ontmoedigen. Veronderstel dat zij alle lidstaten
voorschrijft om het bedrag in euro’s per pakje met 1 euro te verhogen. De lidstaten voeren
dit voorschrift uit. Hierdoor zal in de zuidelijke lidstaat de nieuwe consumentenprijs per
pakje € 5,82 gaan bedragen.
In de zuidelijke lidstaat is de prijselasticiteit van de vraag naar pakjes sigaretten –0,4.
42p
Worden belastingen op een pakje sigaretten gerekend tot de directe belastingen of tot de
indirecte belastingen? Verklaar het antwoord.
52p
Bereken de nieuwe consumentenprijs van een pakje sigaretten in de
noordelijke lidstaat.
62p
Toon met een berekening aan dat het totaal van belastingen per pakje in de zuidelijke
lidstaat met 147,8% stijgt.
72p
Bereken vervolgens met hoeveel procent de totale belastingopbrengst uit pakjes sigaretten
voor de overheid in de zuidelijke lidstaat zal toenemen.
83p
Leg uit dat de voorgeschreven belastingverhoging het bereiken van de nagestreefde
belastingharmonisatie kan belemmeren.
opgave 3Opgave 3
Overspannen? Verlaag de belastingdruk en voorkom een algemene loonstijging!
Diverse landen van de Europese Unie (EU) hebben rond het jaar 2000 te maken met een
gespannen arbeidsmarkt (krapte op de arbeidsmarkt).
In één van deze landen vertoont de economie op dat moment, afgezet tegen het gemiddelde
van de EU, de volgende kenmerken:
1 lage groei van de arbeidsproductiviteit;
2 hoge personen/arbeidsjaren ratio;
3 hoge inactieven/actieven ratio;
4 hoge arbeidsintensiteit van de productie.
De spanning op de arbeidsmarkt kan leiden tot een algemene stijging van de lonen. Deze
loonstijging zou op den duur weer kunnen zorgen voor een vermindering van de spanning
op de arbeidsmarkt. De overheid in dit land kiest echter voor een sturend beleid.
Zij stelt een verlaging van de inkomstenbelasting voor om de spanning op de arbeidsmarkt
te verminderen.
98p
Schrijf een betoog waarin je aannemelijk maakt waarom de overheid in dit land de voorkeur
geeft aan het voorgestelde belastingbeleid en niet aan een algemene loonstijging, om in
deze situatie te zorgen voor een minder gespannen arbeidsmarkt.
a Gebruik drie van de vier bovenstaande kenmerken (1 tot en met 4) ter ondersteuning van
je betoog. Geef bij elk gekozen kenmerk aan wat het voordeel is van de voorgestelde
belastingmaatregel in vergelijking met een algemene loonstijging.
b Kies een onderdeel van het stelsel van de inkomstenbelasting uit tabel 2 dat aangepast zou
moeten worden om de spanning op de arbeidsmarkt te verminderen. Licht deze keuze toe
met behulp van één van de vier bovenstaande kenmerken (1 tot en met 4).
onderdelen van het stelsel van de inkomstenbelasting* het belastbaar inkomen wordt belast in opeenvolgende schijven met een oplopend marginaal belastingtarief
* alle belastingplichtigen hebben recht op een algemene heffingskorting
* voor werkenden is er géén extra heffingskorting
* kosten van kinderopvang zijn slechts beperkt aftrekbaar
Aanwijzingen
• De onderdelen van het betoog moeten logisch op elkaar aansluiten.
• Gebruik voor het betoog 125 woorden; een afwijking van 25 woorden is toegestaan.
opgave 4Opgave 4
Kiezen uit de marketingmix
In de bedrijfstak telecommunicatie is het aantal aanbieders sterk gegroeid en wordt er
steeds meer gebruikgemaakt van verschillende technische middelen. In een land zijn er veel
aanbieders van mobiele telefonie. Ze leveren een onbeperkt gebruik van hun netwerk tegen
een vast bedrag per maand per abonnement.
Een van de aanbieders op deze markt wil zijn winstgevendheid vergroten en overweegt drie
alternatieven:
a het voeren van prijsbeleid door verandering van de verkoopprijs;
b het voeren van promotiebeleid door middel van een landelijke reclamecampagne;
c het voeren van productbeleid, waarvoor procesinnovatie zal moeten plaatsvinden.
In figuur 2 en tabel 3 worden nadere gegevens verstrekt over de kosten en opbrengsten van
dit bedrijf.
kosten en opbrengsten in de uitgangssituatie
250 Legenda: GGGTTTKKK GTK= gemiddelde totale kosten geld- GO = gemiddelde opbrengst eenheden MO = marginale opbrengst 200 MK = marginale kosten GGGOOO 150 MMMOOO 100 50 MMMKKK 0 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 q x miljoen abonnementen
kosten en opbrengsten van de drie alternatieven in de alternatieven (situatie uitgangssituatie en 2) na de invoering van van één GTK = GO = MO = MK = 600 5q + 70 - q + 200 140 - q + 200 uitgangssituatie 5q + q - q + 200 6 - q + 200 6 10q 620 4q + 70 - q + 235 140 - q + 235 situatie 2 4q + q - q + 235 6 - q + 235 6 8q
102p
Van welke marktvorm is sprake op de markt waar dit bedrijf aanbieder is? Geef twee
argumenten voor de keuze.
112p
Bij welke verkoopprijs is in de uitgangssituatie de totale winst maximaal?
122p
Leg met behulp van figuur 2 uit hoe promotiebeleid de winstgevendheid van dit bedrijf kan
vergroten.
133p
Bereken de hoogte van de maximale totale winst in situatie 2.
143p
Hoe is, uit het vergelijken van de beide GTK-functies in tabel 3, af te leiden dat het bedrijf
heeft gekozen voor procesinnovatie? Verklaar het antwoord.
opgave 5Opgave 5
In deze opgave is er bij alle vormen van inkomen steeds sprake van netto-inkomen.
Geen werk, geen geld?
Om landen op het gebied van inkomenspolitiek met elkaar te vergelijken zijn diverse
maatstaven ontwikkeld.
Eén van deze maatstaven is de vervangingsratio:
100%. Deze ratio geeft
aan in welke mate bij werkloosheid het looninkomen wordt ‘vervangen’ door een
uitkeringsinkomen.
In onderstaande grafieken wordt, voor drie landen, de inkomenspositie vergeleken van
inkomenstrekkers met een laag looninkomen en inkomenstrekkers met een gemiddeld
looninkomen wanneer ze werkloos worden. In de linker grafiek is dit weergegeven bij
aanvang van de werkloosheid, in de rechter grafiek na vijf jaar werkloosheid.
na vijf jaar werkloosheid 100 vervangings- ratio bij 90 land 2 gemiddeld (70,80) looninkomen 80 70 60 50 40 land 3 (10,30) 30 20 10 lllaaannnddd 111 (0,5) 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 vervangingsratio bij laag looninkomen
Voor land 2 is verder gegeven:
• voor inkomenstrekkers met een laag looninkomen is bij aanvang van de werkloosheid de
hoogte van een uitkering € 9.450 per jaar;
• het gemiddeld looninkomen is 1,9 keer zo groot als het laag looninkomen.
152p
Beschrijf op basis van beide grafieken de
ontwikkeling van de inkomenspositie van een
werknemer met een laag looninkomen in land 1 die werkloos wordt en dat vijf jaar blijft.
162p
Bereken de hoogte van een uitkering per jaar voor een inkomenstrekker met een gemiddeld
looninkomen in land 2, bij aanvang van de werkloosheid.
172p
Leg uit dat de vervangingsratio in land 2 een sterker anticyclisch effect heeft ten tijde van
een recessie dan de vervangingsratio in land 3.
Uit figuur 3 kan worden afgeleid welk effect het gekozen systeem van
werkloosheidsuitkeringen heeft voor de personele inkomensverdeling. Het gaat daarbij om
de inkomensontwikkeling van werklozen die voorheen een laag looninkomen hadden,
vergeleken met de inkomensontwikkeling van werklozen die voorheen een gemiddeld
looninkomen hadden.
183p
Is er in land 3 voor deze beide groepen sprake van een nivellerend of van een denivellerend
effect? Verklaar het antwoord op basis van figuur 3.
opgave 6Opgave 6
Botsende belangen De overheid in één van de eurolanden heeft in het kader van de economische politiek onder andere de volgende twee doelstellingen: 1 volledige benutting van de productiecapaciteit; 2 evenwicht op de lopende rekening van de betalingsbalans. Doordat dit land lid is van de Economische en Monetaire Unie (EMU) is er geen ruimte om een eigen rente- of wisselkoerspolitiek te voeren. Wel kan de overheid in dit land begrotingspolitiek inzetten om doelstellingen van economische politiek te bereiken. Binnen de EMU is onder andere afgesproken dat het overheidstekort in een land niet hoger mag zijn dan 3% van het nationale inkomen. Nationale doelstellingen van economische politiek kunnen soms in conflict komen met afspraken binnen de EMU. Dit kan toegelicht worden met onderstaand model. (1) C = 0,7(Y - B) + 44 C = particuliere consumptie (2) B = 0,2Y B = overheidsontvangsten (3) I = 80 I = particuliere investeringen (4) O = 112 O = overheidsbestedingen (5) E = 116 - 14D E = exportwaarde lopende rekening (6) M = 0,2Y + 10D M = importwaarde lopende rekening (7) D = 0,96 D = koers euro in dollars (8) EV = C + I + O + E - M EV = effectieve vraag (9) Y = EV Y = nationaal inkomen (10) Y * = 0,25K Y * = productiecapaciteit (11) K = 2.156 K = kapitaalgoederenvoorraad Alle bedragen luiden in miljarden euro’s, tenzij anders vermeld is. In de uitgangssituatie bedraagt de multiplier van de autonome bestedingen 1,5625 en bedraagt het evenwichtsinkomen 514.
→ Zijn, in het kader van dit model, beide doelstellingen gelijktijdig te realiseren door een verandering van de omvang van de overheidsbestedingen? Verklaar het antwoord zonder een berekening te maken. De overheid in dit land kiest er voor de omvang van haar bestedingen zodanig te veranderen dat doelstelling 1 gehaald wordt. Een daling van de koers van de euro in dollars zou bijdragen aan het realiseren van doelstelling 2.
opgave 7Opgave 7
Prijzenslag
Veranderingen in de hoogte van de algemene prijsindex van de gezinsconsumptie (API),
zijn opgebouwd uit een aantal onderdelen. Het statistisch bureau van een land onderscheidt
de volgende onderdelen:
• verandering in de invoerkosten;
• verandering in de loonkosten;
• verandering van de tarieven van de indirecte belastingen en van de prijzen van kwartaire
diensten;
• verandering van de winstmarge van bedrijven.
In figuur 4 wordt dit voor de periode 1998-2003 in beeld gebracht.
bijdrage in 4,0 4,0 % verandering procentpunt in 3,5 t.o.v. het voor- 3,5 3,5 de verandering afgaande jaar van de API 3,0 3,0 2,5 222,,,333 2,5 2,2 2,0 111,,,888 2,0 1,6 1,5 111,,,444 1,5 1,0 1,0 0,5 0,5 0,0 0,0 -0,5 1998 1999 2000 2001 2002 2003 -0,5 -1,0 -1,0 -1,5 -1,5 Legenda (linkeras): Legenda (rechteras): invoerkosten API loonkosten indirecte belastingen/ kwartaire diensten winstmarge
Het statistisch bureau gebruikt figuur 4 in een verslag, waaruit de volgende citaten genomen
zijn:
“In de periode 1998-2003 wordt de stijging van de API vooral bepaald door prijsstijgingen
van kwartaire diensten en door belastingmaatregelen van de overheid. Deze twee factoren
zijn tevens de belangrijkste verklarende factoren voor de loonkostenstijgingen.
Wij komen tot de volgende conclusie: blijkbaar was de marktsector in de meeste jaren niet
in staat de hogere kosten volledig door te berekenen in de verkoopprijzen, hetgeen de
stijging van de API enigszins afgeremd heeft.”
231p
Noem een economische activiteit die tot de kwartaire sector wordt gerekend.
242p
Bereken met hoeveel procent de API in 2000 is veranderd ten opzichte van 1998 (in
tenminste twee decimalen nauwkeurig).
252p
Leg uit hoe een verhoging van de indirecte belastingen een verklarende factor kan zijn voor
een stijging van de loonkosten.
262p
Leg uit dat de conclusie van het statistisch bureau kan worden afgeleid uit figuur 4.
