opgave 1Opgave 1
Quartaire sector onder vuur In de periode 1998-2001 steeg de arbeidsproductiviteit in de Nederlandse economie. Die productiviteitsstijging was niet in iedere sector even groot, zoals blijkt uit tabel 1. tabel 1 toegevoegde waarde en arbeidsproductiviteit in Nederland aandeel in totale volumemutatie toegevoegde toegevoegde waarde arbeidsproductiviteit 1) primaire sector waarde 3% secundaire sector 26% tertiaire sector 48% quartaire sector 23% waarvan: overheid 2) 11% 1) per zorg arbeidsjaar en overige diensten 12% 2) inclusief onderwijs
→ Bereken de gemiddelde procentuele stijging van het volume van de toegevoegde waarde in Nederland in de periode 1998-2001. Een politicus stelt dat met het oog op een gewenste versterking van de internationale concurrentiepositie van de bedrijven in de marktsector, het aandeel van de quartaire sector in de totale toegevoegde waarde zou moeten dalen. Hij verwijst daarbij naar de zogenoemde draagvlakgedachte: de primaire, secundaire en tertiaire sector zouden samen het financiële draagvlak voor de quartaire sector vormen. Een econoom wijst op het gevaar van een krimpend aandeel van de quartaire sector: de kwaliteit van bijvoorbeeld de zorg en het onderwijs kan in dat geval zodanig worden aangetast dat de internationale concurrentiepositie van de bedrijven in de marktsector juist negatief wordt beïnvloed.
opgave 2Opgave 2
Spelregels EMU op de tocht
De landen die deelnemen aan de Economische en Monetaire Unie (EMU) zijn
overeengekomen dat de overheidsbegrotingen in principe in evenwicht dienen te zijn en dat
de staatsschuldquote niet hoger mag zijn dan 60 procent. Deze situatie zou in 2004 moeten
zijn bereikt.
In september 2002 werd voorgesteld deze begrotingsregels voor enkele eurolanden te
versoepelen: Frankrijk, Duitsland, Italië en Portugal − landen die allemaal te maken hadden
met laagconjunctuur − kregen in dat voorstel van de Europese Commissie tot en met 2006
de tijd om hun financieringstekorten weg te werken. Sommige economen vonden deze
versoepeling een slechte zaak: oplopende financieringstekorten in het merendeel van de
EMU-landen zouden de rente in deze landen doen stijgen met de daarmee gepaard gaande
negatieve gevolgen voor de productie en de werkgelegenheid.
52p
Geef een verklaring voor het in de tekst genoemde verband tussen financieringstekort en
rente.
62p
Werkt het laten oplopen van de financieringstekorten volgens de bedoelde economen ten
tijde van laagconjunctuur anti-cyclisch of pro-cyclisch? Verklaar het antwoord.
72p
Leg uit dat de staatsschuld
quote kan stijgen bij het versoepelen van de EMU-
begrotingsregels ten tijde van laagconjunctuur.
82p
Geef een verklaring voor het in de tekst genoemde verband tussen rente, productie en
werkgelegenheid.
opgave 3Opgave 3
Van landbouw naar landschapsbeheer?
Minimumprijzen en exportsubsidies worden al jarenlang ingezet als instrumenten ter
ondersteuning van de landbouw in de Europese Unie (EU). Desondanks kiezen in Nederland
steeds minder mensen voor een bestaan in de landbouw. Daarmee lijkt de vraag
gerechtvaardigd of er in Nederland voor de landbouw nog wel een toekomst is weggelegd.
In politieke en wetenschappelijke kringen wordt regelmatig van gedachten gewisseld over
afschaffing van steunmaatregelen in de landbouw en de gevolgen daarvan. Daarbij zijn
onder andere de twee volgende opvattingen te beluisteren:
opvatting 1
Kies voor grootschalige landbouwbedrijven in Nederland. Die kunnen producten leveren die
concurrerend zijn met de relatief goedkope producten op de wereldmarkt. Steunmaatregelen
zijn dan overbodig.
opvatting 2
Zie af van landbouwproductie in Nederland. Geef de landbouwgrond terug aan de natuur.
De voormalige landbouwers kunnen een inkomen verwerven als beheerder van het
landschap.
92p
Leg uit dat het hanteren van minimumprijzen binnen de EU tot gevolg kan hebben dat meer
gezocht gaat worden naar afzetmogelijkheden buiten de EU.
102p
Waaruit blijkt dat het hanteren van minimumprijzen binnen de EU subsidies voor export
naar buiten de EU noodzakelijk maakt? Verklaar het antwoord.
112p
Leg uit dat voor het instandhouden van de Europese landbouw grootschaligheid van
landbouwbedrijven een alternatief kan zijn voor steunmaatregelen in de landbouw.
122p
Beschrijf voor
elk van beide opvattingen
afzonderlijk hoe deze de binnenlandse allocatie
van productiefactoren verandert.
opgave 4Opgave 4
Meer vermogen voor minvermogenden De regering van een land vindt dat de vermogensverdeling in het land te scheef is. Uit onderzoek is gebleken dat een deel van de huishoudens een negatief vermogen heeft. Er wordt gezocht naar een mogelijkheid daaraan iets te doen. Gedacht wordt aan het instellen van een vermogensbelasting. De opbrengst daarvan zal worden gebruikt om via subsidies op woningen het eigen woningbezit te stimuleren voor de 20%-groep huishoudens met het laagste inkomen. Voor de analyse van dit beleidsvoorstel wordt onder andere gebruik gemaakt van figuur 1. figuur 1 % -10 111000 222000 333000 444000 555000 666000 777000 888000 999000 111000000 -20 % huishoudens (cumulatief) toelichting bij figuur 1 • De inkomensverdeling heeft betrekking op het primaire inkomen. • De indeling in huishoudens is gebaseerd op de inkomensverdeling. • Het aantal huishoudens bedraagt 6.450.000 met een gemiddeld vermogen van € 136.000.
→ Bereken met behulp van de gegevens het gemiddelde vermogensbedrag per huishouden in de 20%-groep met het hoogste inkomen. Stel dat de vermogensbelasting 0,5% bedraagt van het vermogen van een huishouden; over de eerste € 50.000 vermogen hoeft geen belasting te worden betaald en de maximale vermogensbelasting bedraagt € 4.000.
opgave 5Opgave 5
Economische groei en milieu
In het internationaal klimaatverdrag − het zogenoemde Kyoto-protocol − heeft een land
toegezegd de CO2-uitstoot te beperken. In 2010 zal de CO2-uitstoot 6% lager moeten liggen
dan in 1990. Hoewel de energiebedrijven in dit land per eenheid opgewekte energie steeds
minder CO2-uitstoot veroorzaken, kwam door een groter energieverbruik de totale
CO2-uitstoot in 2002 toch 8,6% hoger uit dan in 1990. Daarmee lijkt voor dit land de
Kyoto-doelstelling buiten bereik.
In 2002 kreeg dit land, na jaren van hoge economische groei, te maken met een
conjuncturele omslag. Het groeicijfer daalde en economen verwachten dat de economische
groei in 2004 onder de trendmatige groei duikt. Herstel van enige betekenis wordt in de
eerste jaren daarna niet verwacht. Wel zal de economische groei groter dan nul procent
blijven.
182p
Bereken met hoeveel procent de CO
2-uitstoot in dit land in 2010 volgens het
Kyoto-protocol gedaald moet zijn ten opzichte van 2002.
191p
Hoe noemt men de conjunctuurfase waarin dit land in 2004 terechtkomt?
De milieubeweging in dit land stelt dat het bereiken van de Kyoto-doelstelling nog steeds
mogelijk is. Zij wijst daarbij op het volgens haar positieve verband tussen economische
groei en CO2-uitstoot, en bovendien op de beperking van de CO2-uitstoot bij energie-
opwekking.
Een econoom heeft op basis van een aantal opeenvolgende metingen onderzoek gedaan naar
het verband tussen economische groei en CO2-uitstoot in dit land. Het resultaat daarvan
staat in figuur 2.
economische groei en CO2-uitstoot
202p
Wordt het door de milieubeweging veronderstelde positieve verband tussen economische
groei en CO2-uitstoot door figuur 2 ondersteund? Verklaar het antwoord.
212p
Onder welke voorwaarde zal, volgens de milieubeweging, in de geschetste situatie de
CO2-uitstoot in dit land in de jaren na 2004 dalen?
opgave 6Opgave 6
Wat doet de werkloosheid? In 2004 is in een land 6% van de beroepsbevolking werkloos. Een econoom moet de vakbond informeren over de ontwikkeling van de werkloosheid in 2005. De econoom maakt daarbij uitsluitend gebruik van de macro-economische voorspellingen in tabel 2. tabel 2 macro-economische voorspellingen voor 2005 stijging ten opzichte van 2004 volume nationaal product 3,7% prijsniveau 1,9% loonsom per arbeidsjaar 2,5% beroepsbevolking 1,5% arbeidsproductiviteit per arbeidsjaar 1,0% investeringen in vaste activa 5,2% De econoom concludeert dat in 2005, onder andere door een stijging van de consumentenvraag, de vraag naar arbeid zal stijgen.
opgave 7Opgave 7
Kink in de kabel Staalbedrijf Metavo produceert een bepaald type kabel. Metavo heeft − net als de concurrenten − op de verkoopmarkt zo’n klein marktaandeel dat de verkoopprijs van deze kabel gelijk is aan de geldende marktprijs. In de bedrijfstak is er sinds enige tijd sprake van overcapaciteit waardoor de marktprijs onder druk staat. In het tweede kwartaal is de marktprijs € 840 per kabel. Bij deze prijs is voor geen van de bedrijven in de bedrijfstak winstgevende productie mogelijk. De directie van Metavo gaat er van uit dat de marktprijs in het derde kwartaal eveneens € 840 per kabel zal zijn. Metavo beschikt met betrekking tot deze kabel in het tweede en derde kwartaal over de volgende gegevens: • constante kosten per kwartaal (€) 1.800.000 • gemiddelde variabele kosten (€) GVK = 680 + 0,02q • marginale kosten (€) MK = 680 + 0,04q • productiecapaciteit per kwartaal 8.000 kabels De doelstelling van het bedrijf voor het tweede kwartaal is het minimaliseren van het verlies.
→ Toon met een berekening aan dat in het tweede kwartaal het verlies € 1.480.000 bedraagt. Ga daarbij uit van de marginale kosten (MK) en de marginale opbrengsten (MO). Een groot aantal concurrenten van Metavo besluit de productie gedurende het derde kwartaal stop te zetten. De directie van Metavo overweegt dit ook te doen.
→ Leg uit hoe in de gegeven situatie in het vierde kwartaal een herstel van de marktprijs tot stand zou kunnen komen. De directie verwacht in het vierde kwartaal de variabele kosten te kunnen reduceren tot GVK = 600 + 0,02q. De productiecapaciteit en de constante kosten blijven ongewijzigd. De directie verwacht verder in het vierde kwartaal bij een bezettingsgraad van 75% het break- even punt te realiseren.
