opgave 1Opgave 1
Regering kijkt niet werkloos toe
In 2005 telde Duitsland 5,2 miljoen geregistreerde werklozen, waarmee de
werkloosheid 12,5% van de beroepsbevolking bedroeg. Er was sprake van
conjunctuurwerkloosheid, structuurwerkloosheid en frictiewerkloosheid. De
Duitse regering presenteerde in 2005 een meerjarenplan waarvan de volgende
maatregelen de belangrijkste waren.
− verlaging van de vennootschapsbelasting
− extra uitgaven voor infrastructurele werken
− vergemakkelijken van het ontslaan van personeel
− hogere uitgaven voor onderwijs en wetenschap
− afschaffing van de subsidie op de bouw van een eigen huis
− het verbeteren van de arbeidsbemiddeling
Voor 2007 was het doel van dit plan het terugdringen van het
werkloosheidspercentage tot onder de 10% van de beroepsbevolking.
Een politicus van de oppositie stelde dat twee van de maatregelen een
procyclisch effect zouden hebben.
12pNoem een van de maatregelen die de politicus zou kunnen bedoelen. Licht het
antwoord toe.
22pLeg uit hoe hogere uitgaven voor onderwijs kunnen leiden tot minder
kwalitatieve structuurwerkloosheid én tot minder kwantitatieve
structuurwerkloosheid. Betrek in het antwoord beide vormen van werkloosheid
afzonderlijk.
Het vergemakkelijken van het ontslaan van personeel kan leiden tot minder
frictiewerkloosheid.
32pGeef daarvoor een verklaring.
Uit de informatie die bij het meerjarenplan werd verstrekt, bleek verder nog het
volgende.
− In 2005 bedroeg de werkgelegenheid 36.400.000 personen.
− In 2006 en in 2007 groeide de werkgelegenheid elk jaar met 2,5% ten
opzichte van het voorafgaande jaar.
− In 2006 en in 2007 groeide de beroepsbevolking elk jaar met 425.000
personen.
42pToon met een berekening aan dat het voor 2007 gestelde doel gehaald zou
worden.
opgave 2Opgave 2
Belasting Remix
Een politieke partij wil de inkomensverdeling in Nederland meer nivelleren en in
de belasting- en premieheffing het draagkrachtbeginsel sterker toepassen. Een
medewerker schrijft een advies over de vraag hoe deze doelen met
verschuivingen in de belastingmix1) bereikt kunnen worden. In de tabel is voor
een aantal landen de belasting- en premiedruk2) en de belastingmix gegeven.
noot 1 belastingmix: de procentuele aandelen van de diverse belastingen en sociale premies in de
belasting- en premiedruk
noot 2 belasting- en premiedruk: het totaal van deze belastingen en sociale premies in% van het
nationale inkomen
In Nederland is de inkomstenbelasting progressief door toepassing van een
schijventarief. Ook wordt een heffingskorting toegepast: een korting op het te
betalen belastingbedrag. De sociale premies worden geheven met een vast
percentage van het belastbaar inkomen, maar uitsluitend in de eerste twee
schijven. Er is dus een premiegrens die de heffing van de sociale premies
degressief maakt.
52pIs volgens de tabel de premiedruk in Nederland hoger of lager dan in Zweden?
Verklaar het antwoord met een berekening.
De medewerker doet in zijn advies drie voorstellen.
1 Verlaag de belasting op consumptie.
2 Verhoog de premiegrens bij de heffing van de sociale premies.
3 Vergroot de progressie bij de inkomstenbelasting via de heffingskorting.
62pLeg uit dat een verlaging van de belasting op consumptie een nivellerend effect
op de tertiaire inkomensverdeling kan hebben.
72pLeg uit dat met een verhoging van de premiegrens het draagkrachtbeginsel
sterker wordt toegepast.
82pMoet de heffingskorting worden verhoogd of verlaagd om de progressie in de
inkomstenbelasting te vergroten? Verklaar het antwoord.
opgave 3Opgave 3
Twee scenario’s
Voor een van de eurolanden levert onderzoeksbureau EcoView prognoses van
de economische ontwikkelingen in dat land. Zo berekent EcoView, uitgaande
van verschillende veronderstellingen, jaarlijks de te verwachten economische
groei. Voor 2008 hanteert het bureau twee scenario’s. De veronderstellingen en
de resultaten daarvan staan in de tabel.
prognose 2008 scenario 1 scenario 2 veronderstellingen koers van de euro stijging arbeidsproductiviteit gemiddelde cao-loonstijging groei wereldhandel $ 1,35 1,25% 1,5% 3,5% $ 1,25 1,75% 1,5% 5,0% resultaten reële economische groei nominale economische groei 1,5% 4,5% 3,0% 5,0% opmerkingen procenten: ten opzichte van voorafgaand economische groei: groei nationaal jaar product
Scenario 2 laat een hogere economische groei zien dan scenario 1.
92pGeef voor die hogere economische groei een verklaring op basis van de
veronderstellingen ten aanzien van de koers van de euro.
Aan deze prognose is in een economisch tijdschrift een artikel gewijd. In dit
artikel zet de auteur vraagtekens bij de resultaten. Zo blijkt uit de tabel dat de
inflatie in scenario 2 lager is dan in scenario 1. Op grond van de veronderstelde
hogere koers van de euro zou echter verwacht mogen worden dat de inflatie in
scenario 1 lager uitvalt dan in scenario 2, zo stelt de auteur.
101pHoe blijkt uit de tabel dat de inflatie in scenario 2 lager is dan in scenario 1?
112pVerklaar de stelling van de auteur.
122pVerklaar met behulp van een combinatie van twee van de gegeven
veronderstellingen dat de inflatie in scenario 2 − ondanks de daar
veronderstelde lagere koers van de euro − lager uitvalt dan in scenario 1.
Een politieke partij maakt gebruik van de prognose van bureau EcoView. Deze
partij vindt het wenselijk dat het financieringstekort van de overheid in procenten
van het nationale product de komende jaren jaarlijks 0,5 procentpunt lager
wordt. Volgens de partij is deze doelstelling voor 2008 in scenario 2 haalbaar.
Over 2007 zijn de volgende gegevens beschikbaar.
− overheidsuitgaven
Bij het opstellen van de begroting worden de overheidsuitgaven (exclusief
aflossing staatsschuld) jaarlijks verhoogd met een percentage gelijk aan de
reële economische groei. De overheidsontvangsten worden jaarlijks verhoogd
met een percentage gelijk aan de nominale economische groei.
132pIs de doelstelling met betrekking tot het financieringstekort in scenario 2 in 2008
haalbaar? Verklaar het antwoord met een berekening.
opgave 4Opgave 4
Een goed jaar
In 2005 klom de economie van de eurozone uit een conjunctureel dal. Het
consumentenvertrouwen en het producentenvertrouwen herstelden zich en ook
het rentepeil en de eurokoers droegen bij aan een gunstig ondernemingsklimaat.
Beursgenoteerde bedrijven hebben van deze ontwikkeling geprofiteerd:
bedrijfswinsten en aandelenkoersen stegen flink. Een analist probeert aan de
hand van de onderstaande grafieken de ontwikkeling van de aandelenkoersen,
de ontwikkeling van de eurokoers en de ontwikkeling van de rente in de
eurozone met elkaar in verband te brengen.
figuur 1
index aandelenkoersen eurozone
figuur 2
koers van de euro in dollars
figuur 3
rente in eurozone
De analist ziet een oorzakelijk verband tussen de ontwikkeling van de koers van
de euro (figuur 2) en de ontwikkeling van de aandelenkoersen (figuur 1).
142pGeef een verklaring voor dit verband.
Volgens de analist kwam de rentestijging in de eurozone in het vierde kwartaal
van 2005 goed uit omdat de ontwikkeling in figuur 1 wijst op een toenemend
inflatiegevaar.
152pGeef op basis van de ontwikkeling in figuur 1 een verklaring voor dat toenemend
inflatiegevaar.
In het algemeen is er sprake van een positief verband tussen de ontwikkeling
van de rente in de eurozone en de ontwikkeling van de eurokoers. Dat dit
positieve verband in het vierde kwartaal van 2005 niet zichtbaar was, schrijft de
analist onder meer toe aan de ontwikkeling van de olieprijs. Olie wordt op de
internationale oliemarkt afgerekend in dollars.
162pGeef een verklaring voor het bedoelde positieve verband tussen rente en
eurokoers.
172pIs de olieprijs in dollars in het vierde kwartaal van 2005 gedaald of gestegen?
Verklaar het antwoord.
opgave 5Opgave 5
Erop of eronder?
Het gaat niet goed met de industriële onderneming Okker. De koers van het
aandeel Okker op de effectenbeurs is daardoor flink gedaald.
In november 2007 heeft Okker de onderstaande resultatenrekening voor 2008
opgesteld.
begrote resultatenrekening 2008 (bedragen in €)
De directeur van Okker zegt: “Met het oog op de continuïteit zijn wij in het
belang van werknemers en aandeelhouders verplicht winst te maken”. De
directeur heeft daarom een plan opgesteld om het verwachte verlies van 2008
om te buigen in een winst. Dit plan heeft de volgende kenmerken.
− De verkoopprijzen worden met 3,3% verlaagd.
− Er komt een reclamecampagne waarvoor het budget nog moet worden
vastgesteld.
− Er wordt geïnvesteerd in machines waardoor de constante kosten stijgen
met € 600.000.
− Het aantal werknemers en de loonkosten per werknemer blijven gelijk.
− De omzet zal met 6,4% stijgen.
− Er ontstaat een winst van € 500.000.
− De grondstofkosten zijn proportioneel variabel.
182pIs Okker een besloten vennootschap (bv)? Verklaar het antwoord.
192pIs er in het plan sprake van breedte- of van diepte-investeringen? Verklaar het
antwoord.
202pLaat met een berekening zien dat in het plan de afzet met 10% zal stijgen.
212pBereken welk bedrag voor de reclamecampagne wordt uitgetrokken. Stel hiertoe
een aangepaste resultatenrekening voor 2008 op.
De directeur gaat ervan uit dat bij de voorgestelde prijsverlaging de
prijselasticiteit van de vraag −1,4 is. Het hoofd van de marketingafdeling gaat uit
van −0,6. Het verschil in inzicht wordt veroorzaakt door de veronderstelling ten
aanzien van de reactie van de concurrenten: zullen die ook hun prijs verlagen
naar aanleiding van de prijsverlaging van Okker?
222pWie gaat ervan uit dat de concurrenten hun prijs zullen verlagen: de directeur of
het hoofd van de marketingafdeling? Verklaar het antwoord.
opgave 6Opgave 6
Minder loon, meer technologie
Een econoom stelt voor de komende twee jaar de technologische ontwikkeling in
de industrie krachtig te stimuleren en tegelijkertijd de lonen in de industrie te
matigen. Zo wil hij de werkloosheid in de industrie bestrijden. De econoom
voorspelt dat door het stimuleren van de technologische ontwikkeling de
gemiddelde arbeidsproductiveit in de industrie jaarlijks met 4% stijgt. Bij een
jaarlijkse loonstijging van 1% zal er een aanzienlijke verlaging van de
loonkosten per eenheid product in de industrie worden gerealiseerd. Hoewel een
hogere arbeidsproductiviteit ook ten koste kan gaan van werkgelegenheid,
voorspelt hij per saldo een werkgelegenheidsgroei in de industrie van 1,5% in
het komende jaar en van 2,5% in het daaropvolgende jaar. Daardoor zal de
werkloosheid in de industrie dalen. De econoom onderbouwt zijn voorstel met
het onderstaande pijlenschema.
232pGeeft pijl 7 een positief verband of een negatief verband weer? Geef een
economische verklaring voor dat positieve dan wel negatieve verband.
In het lopende jaar bedraagt de werkgelegenheid in de industrie 1.200.000
arbeidsjaren bij een gemiddelde arbeidsproductiviteit van € 70.000 per
arbeidsjaar.
242pBereken hoe groot volgens de econoom de waarde van de industriële productie
over twee jaar zal zijn.
Iedere pijl in het pijlenschema heeft betrekking op een economisch verband.
Zo’n verband geldt echter alleen als wordt uitgegaan van bepaalde
veronderstellingen. In de onderstaande tabel staan drie gehanteerde
veronderstellingen.
253pNeem de letters a tot en met c over en noteer achter elke letter op welke pijl de
veronderstelling betrekking heeft.
In de politiek ontstaat er discussie over het plan. Sommigen denken dat
technologische ontwikkeling wordt gestimuleerd door de loonkosten te verlagen,
anderen denken juist dat technologische ontwikkeling wordt gestimuleerd door
de loonkosten niet te verlagen.
262pGeef voor beide opvattingen een argument. Laat daarbij zien welk argument bij
welke opvatting hoort.
opgave 7Opgave 7
Overproductie drukt koffieprijs Tussen 1997 en 2003 werd de internationale koffiemarkt gekenmerkt door overproductie waardoor de koffieprijs vrijwel voortdurend onder druk stond. In 2003 was de totale hoeveelheid geëxporteerde koffie 25% hoger dan in 1997. Deze stijging kwam voor een groot deel voor rekening van Vietnam, waar de koffieproductie sinds 1997 zodanig is uitgebreid dat dit land in 2003 was opgeklommen tot de op een na grootste koffie-exporteur ter wereld. De Afrikaanse koffie-exporterende landen zagen hun geëxporteerde hoeveelheid koffie in de genoemde periode teruglopen. figuur 1 wereldkoffieprijs 1997-2005 (jaargemiddelde per pond koffie) 0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 jaren
Bereken hoeveel procent de totale exportopbrengst van koffie uit Afrikaanse koffie-exporterende landen in 2003 lager was dan in 1997. Een ontwikkelingseconoom pleit voor de oprichting van een internationaal productiekartel voor koffie om op die manier de exportopbrengsten voor de koffie-exporterende landen te vergroten. Deze econoom vindt verder dat de Europese Unie (EU) haar invoerrechten op ruwe koffiebonen moet afschaffen (maatregel I) en haar invoerrechten op gebrande koffiebonen en oploskoffie moet verlagen (maatregel II). De koffiebranche in de EU heeft zich uitgesproken vóór maatregel I maar tegen maatregel II.
