opgave 1Door de tijd heen
De volgende gegevens over haardracht staan in willekeurige volgorde:
1 De koningen van de Franken, die regeerden in de tijd dat het
christendom opkwam in Europa, lieten hun haar nooit knippen.
2 De monnik Bernardus van Clairvaux keurde het dragen van lang haar
door kruisridders af, omdat dit nadelig zou zijn bij het vechten.
3 De regenten in de Nederlandse Republiek begonnen naar voorbeeld
van het Franse hof pruiken te dragen.
4 Om aan het schoonheidsideaal van een hoog voorhoofd te voldoen
epileerden vrouwen tijdens de Renaissance hun haargrens.
5 Toen blond haar in de mode kwam, lieten rijke Romeinse vrouwen
pruiken maken van het haar van hun Germaanse slaafgemaakten.
6 Vrouwen in prehistorisch Europa droegen hun haar vaak in lange
vlechten, soms versierd met kralen of schelpen.
12pZet deze gegevens over haarmodes in de juiste chronologische volgorde,
van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Prehistorie en oudheid
Gebruik bron 1.
Je concludeert dat Ur in 1750 voor Christus een vroeg-stedelijke
gemeenschap is, onder andere omdat uit de bron blijkt dat er sprake is
van handel.
22pOndersteun je conclusie door voor twee andere kenmerken van een
vroeg-stedelijke gemeenschap aan te tonen dat ze in de bron naar voren
komen.
Twee gegevens over de Romeinse schrijver Suetonius (ca.70-140) die
biografieën schreef over Romeinse keizers:
1 Suetonius was de keizerlijke bibliothecaris en archivaris.
2 Suetonius schreef biografieën over keizers voor een breed publiek,
waarbij hij uitgebreid inging op persoonlijke details zoals het uiterlijk
van de keizers, hun eetgewoonten en hun seksuele gedragingen.
Historici verschillen van mening over de betrouwbaarheid van de
biografieën van Suetonius voor een onderzoek naar de Romeinse keizers.
33pVerklaar dit verschil van mening door:
− met het eerste gegeven aan te geven waardoor sommige historici de
informatie in zijn biografieën als betrouwbaar beschouwen, en
− met het tweede gegeven te beredeneren waardoor sommige historici
de biografieën van Suetonius minder betrouwbaar vinden voor een
onderzoek naar de Romeinse keizers.
opgave 3De middeleeuwen
Twee vragen bij een onderzoek naar kloosters in de vroege
1 Wat was het verloop van het conflict in het klooster van Poitiers?
2 Aan welke idealen moesten nonnen in de vroege middeleeuwen
voldoen?
De bron is bruikbaarder voor de tweede vraag.
43pVerklaar dit door:
− uit te leggen waardoor de bron minder betrouwbare informatie bevat
voor de eerste vraag, en daarna
− een ideaal voor nonnen in de vroege middeleeuwen uit de bron af te
leiden.
In 1224 besloot Johanna van Constantinopel, de gravin van Vlaanderen,
om de eerste vijftig mannen die zich in de Vlaamse stad Kortrijk wilden
vestigen om wol te bewerken levenslang vrij te stellen van diverse
belastingen.
Historici beweren dat Johanna met dit besluit grotere Vlaamse steden als
Brugge wilde beconcurreren.
52pOndersteun deze bewering door uit te leggen op welke wijze Johanna met
dit besluit ook haar eigen politieke positie verstevigde.
In 1280 bepaalde het stadsbestuur van Brugge dat ambachtslieden die
zich wilden vestigen in de stad en hun ambacht wilden uitoefenen, zich
moesten laten inschrijven als poorter in aanwezigheid van hun
toekomstige meester en het gildebestuur.
Met deze voorwaarde beschermden zowel het stadsbestuur als het
bestuur van het gilde hun eigen belang.
62pGeef voor het stadsbestuur en voor het bestuur van het gilde apart aan
welke redenering zij hierbij volgden.
Gebruik bron 3.
De paus veroordeelt Marsilius van Padua als ketter en verstoot hem uit de
kerk.
72pToon met een verwijzing naar de bron aan welke politieke achtergrond
deze veroordeling heeft, waarbij je je antwoord ondersteunt met een
kenmerkend aspect.
opgave 4Vroegmoderne tijd
In april 1550 protesteerde het stadsbestuur van Antwerpen tegen een
verordening van Karel V. In deze verordening stond dat het drukken en
bezitten van ketterse boeken en het bijwonen van ketterse bijeenkomsten
met de dood moest worden bestraft. Het stadsbestuur vreesde dat de
economie van Antwerpen zou lijden onder deze maatregelen. Het
onderhandelde succesvol met de vertegenwoordiger van Karel V over een
meer gematigde verordening waarin "onze kooplieden en ingezetenen
zouden blijven bij hun oude vrijheden en voordelen".
82pGeef aan:
− dat het stadsbestuur uitging van particularisme, en
− waarom het stadsbestuur verwachtte dat de economie van Antwerpen
zou lijden onder de verordening van Karel V.
In de zeventiende eeuw werden 'rariteitenkabinetten' populair, waarin
verzamelingen van natuurhistorische objecten en curiosa (wonderbaarlijke
objecten) werden tentoongesteld. Buitenlandse bezoekers verbaasden
zich erover dat in de Republiek de meeste rariteitenkabinetten het
eigendom waren van burgers.
92pVerklaar deze verbazing van de buitenlandse bezoekers, waarbij je je
antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect uit die tijd.
Gebruik bron 4.
Uit deze beschrijving blijkt het rationalisme van Descartes.
102pLeg dit uit.
Enkele gegevens over migranten die in de zeventiende eeuw uit Duitse
gebieden naar de Republiek kwamen:
1 In de eerste helft van de zeventiende eeuw werden veel Duitse
migranten als soldaat in het leger van de Republiek aangenomen,
waarbij de voorkeur uitging naar calvinisten.
2 In de tweede helft van de zeventiende eeuw werkten veel Duitse
migranten bij de groeiende oorlogsvloot van de Republiek.
113pGeef een politiek-militaire verklaring voor:
− het vertrekken van migranten uit juist het Heilige Roomse Rijk in de
eerste helft van de zeventiende eeuw, en
− de voorkeur voor calvinisten als soldaat in het leger van de Republiek
in de eerste helft van de zeventiende eeuw, en
− de groei van de oorlogsvloot van de Republiek in de tweede helft van
de zeventiende eeuw.
Gebruik bron 5.
Een interpretatie:
Met deze penning wil het bestuur van Leiden een propagandaboodschap
overbrengen.
123pOndersteun deze interpretatie door:
− zonder bron aan te geven wat het belang van het jaagpad voor Leiden
is, en
− met bron uit te leggen welke politieke propagandaboodschap door het
bestuur van Leiden wordt overgebracht.
Gebruik bron 6.
Je concludeert dat Roland met de oprichting van het Louvre verlichte
idealen nastreeft.
134pToon dit aan voor twee Verlichtingsidealen, waarbij je je antwoord telkens
ondersteunt met een andere verwijzing naar de brief.
opgave 5Moderne tijd
Twee gegevens over de oorlog waarin Griekenland vocht om
onafhankelijk te worden van het Ottomaanse (Turkse) Rijk:
1 In 1824 stond in een Amerikaanse krant: "Er wordt gezegd 'de Grieken
zijn verdeeld!' Maar het lijkt mij dat ze wel een band moeten hebben,
wat het hen mogelijk maakt Turkije al meer dan vijf jaar te weerstaan."
2 Verschillende beroemde Britse auteurs besloten persoonlijk mee te
vechten met de Grieken, omdat zij "hartstochtelijk wilden strijden voor
de vrijheid van Griekenland, de bakermat van de beschaving."
143pLicht beide gegevens toe door:
− bij het eerste gegeven uit te leggen van welk nationalistisch
uitgangspunt de krant uitging, en
− bij het tweede gegeven aan te geven bij welke negentiende-eeuwse
literaire stroming het motief van de auteurs om te vechten past.
Gebruik bron 7.
Oliver Twist wordt meteen na publicatie een bestseller.
Twee onderzoeksgebieden van een studie naar armoede in
Groot-Brittannië in de negentiende eeuw:
1 De leefomstandigheden van kinderen in de werkhuizen.
2 De groeiende aandacht voor de sociale kwestie in Groot-Brittannië.
De onderzoeker concludeert dat de bron minder bruikbaar is voor het
eerste onderzoeksgebied en meer bruikbaar voor het tweede
onderzoeksgebied.
154pLeg voor beide conclusies apart deze redenering uit.
In 1848 publiceerde William Wells Brown in de Verenigde Staten het boek
The Anti-Slavery Harp (De anti-slavernij harp), met liederen die gezongen
konden worden tijdens bijeenkomsten van abolitionisten. Een van de
liederen in dit boek was geschreven op de melodie van de Marseillaise,
een strijdlied uit de Franse Revolutie.
Een bewering:
Brown wilde met dit liedboek het succes van de bijeenkomsten van de
abolitionisten bevorderen.
164pOndersteun de bewering door:
− aan te geven welke boodschap Brown met zijn keuze voor de melodie
van de Marseillaise wilde overbrengen, en
− twee verschillende argumenten te geven waardoor het zingen van
liederen de bijeenkomsten van de abolitionisten effectiever maakte.
opgave 6Door de tijd heen
De volgende protesten van vrouwen staan in willekeurige volgorde:
1 De Chinese Wu Shuqing voerde een leger van vrouwen aan tijdens de
revolutie die een eind maakte aan de Qing-dynastie.
2 Gertrud Bäumer, voorzitter van de Bond van Duitse
Vrouwenverenigingen, riep de vrouwelijke Rijksdagleden op om tegen
de ondertekening van het Verdrag van Versailles te stemmen.
3 In Berlijn protesteerden honderden vrouwen tegen de
gevangenneming en dreigende deportatie van hun Joodse
echtgenoten naar een concentratiekamp.
4 In het Rampjaar protesteerden vrouwen uit Venhuizen tegen de
mobilisatie van hun mannen door met hooivorken te zwaaien en op
pannen te slaan voor de woningen van de legerkapiteins.
5 Op televisie werd getoond dat leden van de actiegroep 'Dolle Mina'
mannen nafloten uit protest tegen straatintimidatie.
6 Uit ontevredenheid over de hoge broodprijzen marcheerde een
gewapende groep Parijse vrouwen naar het paleis van koning
Lodewijk XVI in Versailles.
172pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 7Moderne tijd
Een anekdote:
In 1893 liet keizerin-weduwe Cixi tijdens de restauratie van het
zomerpaleis vlakbij Peking een paviljoen herbouwen zodat het gebouw op
een stoomboot leek. Het paviljoen dat niet kon varen, werd door Cixi
betaald met geld dat bedoeld was voor het versterken van de Chinese
marine.
Volgens sommige historici was dit een voorbeeld van de handelswijze van
Cixi die bijdroeg aan de ondergang van de keizerlijke dynastie.
182pOndersteun de visie van de historici met twee argumenten.
Gebruik bron 8.
194pLicht de poster toe door:
− te beredeneren dat de werkwijze van de WAAC bijdraagt aan de
emancipatie van vrouwen in Groot-Brittannië, en
− twee verschillende kenmerkende aspecten van de eerste helft van de
twintigste eeuw te noemen die passen bij deze poster.
Gebruik bron 9.
Hiroshi Saito bekritiseert de situatie in China.
203pGeef hiervoor een verklaring door:
− zonder bron aan te geven welke politieke samenwerking in China op
dat moment plaatsvindt, en
− met een verwijzing naar de bron uit te leggen welk Japans beleid Saito
in China wil rechtvaardigen.
Gebruik bron 10.
Lion Feuchtwanger levert kritiek op het nationaalsocialisme.
214pToon dit aan voor twee kenmerken van het nationaalsocialisme, waarbij je
je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 11.
In 1950 start de regering van de DDR de campagne "Duitsers aan één
tafel", met als doel te komen tot een verenigd Duitsland. De campagne
leidt niet tot een hereniging.
224pLeg uit:
− met bron welke propagandaboodschap de regering van de DDR wil
overbrengen aan hun eigen burgers, en
− zonder bron waarom de regering van de BRD niet meewerkt aan de
campagne.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik bron 12.
Peng Zhen geeft een verklaring voor problemen in China op dat moment.
233pLicht dit toe door:
− aan te geven welke economische beleidsverandering voor problemen
zorgt op dat moment, en
− uit te leggen met een verwijzing naar de bron welke communistische
visie Peng Zhen weergeeft op de oorzaak van de problemen.
De Staatssicherheitsdienst legde dossiers aan van Duitse burgers. Na
opheffing van deze dienst in 1990 werden de archieven voor iedereen
toegankelijk. Veel West-Duitse politici waren tegen het openstellen van de
archieven, omdat zij bezorgd waren dat dit voor sociale onrust zou
zorgen.
242pLeg de redenering van de West-Duitse politici uit.
Gebruik bron 13.
Opland geeft in zijn prent een visie weer op de studentenopstand in
China.
252pLeg uit welke visie Opland op deze gebeurtenis weergeeft, waarbij je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Studenten verzochten Gorbatsjov tijdens zijn bezoek aan China (zie
bron 13) om het Plein van de Hemelse Vrede te bezoeken, maar
Gorbatsjov weigerde.
262pGeef een politieke verklaring voor:
− het verzoek van de studenten, en
− de weigering van Gorbatsjov.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
