opgave 1Door de tijd heen
De volgende koningen die een bijnaam hadden, staan in willekeurige
volgorde:
1 De Franse koning Filips IV, die 'de Schone' werd genoemd vanwege
zijn knappe uiterlijk, raakte twee jaar na de Guldensporenslag tijdens
een veldslag met Vlaamse legers zwaargewond.
2 De Portugese koning Manuel I werd 'de Gelukkige' genoemd. Hij
financierde onder andere de reis van Vasco da Gama, die als eerste
Europeaan een zeeroute naar India ontdekte.
3 Frederik I werd 'de Winterkoning' genoemd omdat hij na een
nederlaag tijdens de Dertigjarige Oorlog al na één winter moest
vertrekken uit zijn koninkrijk Bohemen.
4 Joseph Bonaparte, de oudere broer van Napoleon, werd koning van
Spanje. De Spanjaarden noemden hem 'Joseph het Drankorgel'.
5 Koning Harald, die 'Blauwtand' werd genoemd vanwege een rotte
tand, verenigde de volken in zijn Deense rijk en bekeerde zich tot het
christendom.
6 Koning Lodewijk XVI werd 'Meneer Veto' genoemd omdat hij de
meeste voorstellen van het Franse parlement afwees.
12pZet de koningen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
opgave 3De middeleeuwen
Gebruik bron 2.
De maker heeft zich bij het vervaardigen van deze tekening waarschijnlijk
gebaseerd op Romeinse voorbeelden van steden.
43pLicht deze tekening toe door:
− met een kenmerkend aspect uit de vroege middeleeuwen uit te leggen
waardoor het waarschijnlijk is dat de maker zich baseert op een
voorbeeld van een Romeinse stad bij het vervaardigen van deze
tekening, en
− te verklaren waardoor een boek zoals dit psalmenboek de verspreiding
van het christendom bevordert.
Gebruik bron 3.
Deze beschrijving is bruikbaar voor een onderzoek naar de Vlaamse
economie in de twaalfde eeuw.
53pToon dit aan door:
− aan te geven dat de beschrijving past bij de economische positie van
Vlaanderen in die tijd, en
− uit te leggen welke voorwaarde voor succesvol handeldrijven je aan de
beschrijving kunt ontlenen.
De schatrijke Italiaanse bankier Giovanni Arnolfini vestigde zich in
Brugge. Rond 1461 besloot de Bourgondische hertog Filips de Goede om
Arnolfini een belangrijke functie aan zijn hof te geven en hem te
benoemen in een ridderorde.
62pBeredeneer:
− op welke wijze Arnolfini als bankier een positie kreeg die ertoe leidde
dat Filips de Goede hem een belangrijke functie gaf aan het hof, en
− welk politiek motief Filips de Goede had voor de benoeming van
Arnolfini in een ridderorde.
opgave 4Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 4.
Met deze beschrijving kun je een verklaring geven voor het veranderde
wereldbeeld in Europa en voor de snelle Europese expansie.
74pLeg uit, telkens met een verwijzing naar de bron:
− aan welke verandering in het wereldbeeld in Europa de beschrijving
bijdraagt, en
− dat de beschrijving bijdraagt aan de snelle Europese expansie.
In 1521 kwam in Bazel (het huidige Zwitserland) het stadsbestuur, dat tot
dan toe bestond uit patriciërs, in handen van de gilden. Het nieuwe
stadsbestuur liet het stadhuis herinrichten en daarbij een muurschildering
aanbrengen van het verhaal dat Lactantius schreef over koning Sjapoer
en keizer Valerianus (zie bron 1).
83pVerklaar de keuze voor dit verhaal door:
− uit te leggen dat het uitgangspunt van bonum commune paste bij de
politieke boodschap die het stadsbestuur wilde overbrengen met dit
verhaal, en
− aan te geven dat de keuze voor dit verhaal paste bij de Renaissance.
Een anekdote:
In 1679 verzochten regenten van het gewest Utrecht aan stadhouder
Willem III om tijdens een bijeenkomst de belangrijkste bestuursfuncties in
het gewest te verdelen. Hij moest hiervoor briefjes uit een hoed trekken
en ongezien uitdelen aan de verschillende regenten. De functie die op het
briefje stond werd aan de regent toegewezen.
Met deze anekdote kun je verandering en continuïteit aantonen in het
bestuur van de gewesten van de Republiek.
93pLicht dit toe door:
− aan te tonen dat deze werkwijze oligarchisering versterkte, en
− uit te leggen welke gewestelijke politieke continuïteit werd
gehandhaafd door dit verzoek van de regenten.
Gebruik bron 5.
Dit pamflet is de start van het committee of correspondence in Boston.
104pGeef aan:
− welke bijdrage committees of correspondence leveren aan de
Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd, en
− welke kritiek te geven is op de aangekondigde maatregel vanuit de
ideeën van Montesquieu, en
− met een verwijzing naar het pamflet, welk ander verlichtingsidee het
committee of correspondence in Boston onderschrijft.
Gebruik bron 6.
Je kunt met deze petitie verschillende kenmerkende aspecten van de
achttiende eeuw illustreren.
112pToon dit aan voor twee kenmerkende aspecten van de achttiende eeuw.
Gebruik bron 7.
Chataignier geeft een mening weer over een recente verandering in het
bestuur van Frankrijk.
123pGeef aan:
− naar aanleiding van welke bestuurlijke verandering de prent is
gemaakt, en
− welke mening Chataignier over deze verandering weergeeft, waarbij je
je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de prent.
opgave 5Moderne tijd
Gebruik bron 8.
Twee conclusies:
1 The Liberator wil de abolitionistische beweging versterken.
2 De auteur gaat uit van het burgerlijk gezinsideaal.
134pGeef voor elke conclusie een argument, telkens met een verschillende
verwijzing naar de bron.
Drie gegevens over de Taiping-opstand in China:
1 Hong, de leider van de opstand, noemde zichzelf 'Hemelse Koning' en
liet een paleis bouwen.
2 De Taiping bestraften de handel in en het gebruik van opium met de
dood.
3 De Taiping werden mede verslagen door een Europees leger onder
leiding van een Britse generaal.
142pVerklaar:
− met een van de gegevens dat de Britten het belangrijk vonden de
Taiping te bestrijden, en
− met een ander gegeven dat het centrale gezag in China werd
verzwakt.
Let op: er blijft een gegeven over.
Een geschiedenis:
In 1868 richtten arbeiders in Amsterdam de vereniging Bouwmaatschappij
tot Verkrijging van Eigen Woningen op. Arbeiders die lid werden van deze
vereniging legden elke week een klein geldbedrag in. Met dit geld werd er
grond gekocht en werden huizen gebouwd.
De oprichting van de Bouwmaatschappij paste bij de kenmerkende
aspecten 'de opkomst van emancipatiebewegingen' en bij 'discussies over
de 'sociale kwestie''.
152pGeef voor elk kenmerkend aspect apart aan waardoor de oprichting van
de Bouwmaatschappij erbij paste.
Gebruik bron 9.
De aanwezigheid van buitenlandse troepen gaat in tegen de Chinese
traditie dat alleen de keizerlijke familie en hun bedienden de
Verboden Stad mogen betreden.
163pLicht dit toe door:
− vanuit het confucianisme te verklaren dat het iedereen die niet behoort
tot de keizerlijke familie verboden is de Verboden Stad te betreden, en
− met een historische gebeurtenis uit 1900 uit te leggen dat de
Achtlandenalliantie besluit de Verboden Stad te betreden.
Gebruik bron 9 opnieuw.
Deze foto kan zowel door de Achtlandenalliantie als door de Chinese
regering in hun propagandacampagnes worden gebruikt.
172pNoem voor de Achtlandenalliantie en voor de Chinese regering de
boodschap die zij met deze foto kunnen overbrengen.
Gebruik bron 10.
De strijd die de Boniërs aangaan met de Nederlanders past bij 'vormen
van verzet tegen het West-Europese imperialisme'.
184pLeg uit:
− op welke wijze in dit artikel het Nederlandse gezag wordt onderbouwd,
en
− waardoor de beschreven gebeurtenis het verzet op Celebes niet
verminderd zal hebben.
Eind 1925 werd het Verdrag van Locarno getekend. Hierin erkenden
Duitsland, België en Frankrijk de grenzen die in 1919 waren vastgelegd in
het Verdrag van Versailles. De Duitse minister van buitenlandse zaken
zette zich in het bijzonder in voor het tot stand komen van dit verdrag.
191pNoem het buitenlands beleid van Duitsland waarbij dit verdrag aansloot.
De volgende gebeurtenissen uit het leven van de Chinese keizer Puyi
staan in willekeurige volgorde:
1 Mao liet Puyi in een gevangenis heropvoeden tot een communistische
modelburger van de pas opgerichte Volksrepubliek China.
2 Nadat tijdens de Grote Noordelijke Veldtocht de tombe van Cixi werd
verwoest, ontstak Puyi in grote woede en deed uitgebreid zijn beklag.
3 Puyi moest zijn paleis verlaten op bevel van de plaatselijke militaire
bevelhebber Feng, die daarna Sun Yat-sen naar Peking haalde.
4 Puyi werd door Japan benoemd als keizer van Mantsjoerije.
5 Sovjettroepen namen Puyi gevangen aan het eind van de
Tweede Wereldoorlog.
6 Tijdens de Culturele Revolutie werden bezittingen van Puyi, zoals zijn
sofa en bureau, in beslag genomen.
202pZet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 11.
Met getuigenis 1 kun je 'het in praktijk brengen van nationaalsocialisme'
illustreren.
212pToon dit aan, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar
de getuigenis.
Gebruik bron 11 opnieuw.
Er worden verschillende getuigenissen over Bendorf verzameld.
223pLicht deze getuigenissen toe door:
− hiermee aan te tonen dat de geallieerden werken aan denazificatie, en
− te beredeneren vanuit getuigenis 1 waardoor de geallieerden kunnen
twijfelen aan de betrouwbaarheid van getuigenis 2.
Gebruik bron 12.
Valtman geeft een mening weer over de economie in het Westen en over
de politieke verhoudingen in het Oostblok.
234pLeg voor beide onderdelen uit welke mening Valtman weergeeft, waarbij
je je antwoord telkens ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 13.
Willy Brandt wil de West-Duitse bevolking overtuigen dat zijn Ostpolitik
juist is.
244pLeg uit, telkens met een andere verwijzing naar de bron:
− welke angst over de Ostpolitik Brandt onder de bevolking in de BRD
wil wegnemen, en
− welke doelgroep in de BRD Brandt in dit fragment in het bijzonder
toespreekt.
Een geschiedenis:
In 1978 besloten boeren uit het Chinese dorp Xiaogang in de provincie
Anhui om land dat gemeenschappelijk werd verbouwd op te delen en elk
een eigen deel te bebouwen. De landbouwopbrengsten in Xiaogang
stegen daarna spectaculair. In 1979 verdedigde de partijsecretaris van de
provincie Anhui de boeren openlijk tegen maoïstische kritiek.
252pGeef aan:
− welke maoïstische kritiek kon worden gegeven op het initiatief van de
boeren uit Xiaogang, en
− welke koerswijziging, die kort daarvoor werd ingevoerd in China, door
de partijsecretaris van Anhui werd gesteund.
Gebruik bron 14.
Je besluit dit artikel te gebruiken voor een onderzoek naar sociaal-
culturele veranderingsprocessen in Nederland in de tweede helft van de
twintigste eeuw.
263pLicht je besluit toe door aan te geven:
− welk sociaal-cultureel veranderingsproces je met dit fragment kunt
onderzoeken, en
− met een verwijzing naar de bron dat dit artikel ook gebruikt kan
worden om het traditionele rollenpatroon te onderzoeken.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
