bronnen

Eindexamen latijn vwo 2017, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 De stichting van Rome

Deze tekst begint niet meteen met de lotgevallen van Romulus en Remus.
11p
Citeer het eerste Latijnse woord van de zin waarin het verhaal over de
lotgevallen van Romulus en Remus begint.
Regel 1 Lupercal
Lupercal is ook de naam van een grot in Rome waarin de wolvin Romulus
en Remus gezoogd zou hebben. Archeologen menen dit Lupercal
gevonden te hebben onder het paleis van Augustus.
21p
Leg uit wat Augustus heeft willen aangeven met de bouw van zijn paleis
boven op deze grot. Baseer je antwoord op de achtergronden van de
teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 3-4 ibi t/m instituisse
Deze woorden worden door F.H. van Katwijk-Knapp als volgt vertaald:
“Daar moet de Arcadiër Euander, die heel lang geleden die plaats in bezit
had, de uit Arcadië afkomstige jaarlijkse plechtigheid hebben ingesteld.”
31p
Citeer het Latijnse woord uit de regels 1-4 (Iam t/m instituisse) waarop
de vertaling ‘moet’ is gebaseerd.
Regel 7-8 latrones Remum cepisse
42p
a. Beschrijf in eigen woorden welke reden de latrones zelf aanvoeren
voor deze actie. Baseer je antwoord op de regels 6-10 (Huic t/m
agere).
b. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 6-10 (Huic t/m agere) dat
volgens Livius de werkelijke reden voor deze actie aanduidt.
Regel 6-9 Huic t/m accusantes
In deze zin komt een asyndeton voor.
51p
Citeer de twee opeenvolgende Latijnse woorden waartussen sprake is van
een asyndeton.
Regel 11-12 Iam t/m educari
62p
a. Beschrijf in eigen woorden welke twee aanwijzingen Faustulus voor dit
vermoeden had. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m aperit
regel 16).
Faustulus wilde slechts in twee gevallen zijn vermoeden bekend maken.
b. Beschrijf in eigen woorden in welke twee gevallen hij dat wilde doen.
Baseer je antwoord op het vervolg (t/m aperit regel 16).
Regel 18 tetigerat animum memoria nepotum
72p
Beschrijf in eigen woorden de drie oorzaken hiervan die Livius in het
voorafgaande (vanaf Forte regel 16) heeft genoemd.
Regel 29 Iuvenes
81p
Citeer het Latijnse woord uit het vervolg (t/m efficit regel 31) dat duidelijk
maakt dat Livius met het woord Iuvenes in regel 29 Romulus en Remus
bedoelt.
Regel 1-31 Iam t/m efficit
Livius lijkt zijn best te doen om Romulus superieur aan Remus voor te
stellen.
92p
Beschrijf in eigen woorden twee voorbeelden uit de regels 1-31 (Iam t/m
efficit) van deze superioriteit.
Regel 38-41 Quoniam t/m capiunt
In deze regels gebruikt Livius een chiasme.
101p
Citeer de vier Latijnse woorden die het chiasme vormen.
Regel 38-45 Quoniam t/m trahebant
De Romeinse dichter Ennius schrijft:
“Remus wijdde zich aan tekens, turend, eenzaam, naar een
vogel die op voorspoed duidde; Romulus, de mooie, zocht die
op de hoge Aventijn, al turend naar wat hoog daar vloog; hun
twist betrof de stadsnaam: Roma? Remora? Voor allen gold als
zorg wie heerser zou zijn.”
112p
a. Beschrijf in eigen woorden op welk punt de versie die Livius beschrijft
in de regels 38-45 (Quoniam t/m trahebant), inhoudelijk verschilt van
de versie van Ennius. Ga in je antwoord in op beide teksten.
b. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 38-45 (Quoniam t/m
trahebant) dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘wie heerser zou zijn’.
Regel 42-49 Priori t/m interfectum
122p
a. Beschrijf in eigen woorden op grond waarvan de aanhangers van
Romulus hem tot winnaar uitriepen.
b. Beschrijf in eigen woorden op grond waarvan de aanhangers van
Remus hem tot winnaar uitriepen.
Regel 38-49 Quoniam t/m interfectum
Livius geeft in deze regels twee versies van de dood van Remus.
132p
a. Beschrijf deze twee versies in eigen woorden.
Elders in zijn werk geeft Livius ook twee versies van de dood van
Romulus.
b. Beschrijf deze twee versies in eigen woorden. Baseer je antwoord op
de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

opgave 2Tekst 2 Algemeen

Regel 2 id
141p
Beschrijf in eigen woorden wat id in deze context concreet inhoudt.
Regel 2 est usus
Drie persoonsvormen in het vervolg (t/m marique regel 11) hebben
hetzelfde onderwerp als est usus.
152p
Citeer deze drie Latijnse persoonsvormen.
Op verschillende gebieden zijn de Romeinen beïnvloed door de Etrusken.
162p
a. Van welk invloedsgebied is sprake in de regels 1-8 (Intentus t/m
potuit)? Beantwoord de vraag in het Nederlands en baseer je antwoord
op de achtergronden van de teksten die je voor dit examen hebt
gelezen.
b. Van welk invloedsgebied is sprake in de regels 12-16 (Haec t/m
statuit)? Beantwoord de vraag in het Nederlands en baseer je
antwoord op de achtergronden van de teksten die je voor dit examen
hebt gelezen.
Livius maakt in deze tekst tweemaal een vergelijking tussen de tijd van de
regering van Tarquinius en zijn eigen tijd.
172p
a. Beschrijf in eigen woorden in welk opzicht Livius in de regels 1-8
(Intentus t/m potuit) de tijd van de regering van Tarquinius vergelijkt
met zijn eigen tijd.
b. Beschrijf in eigen woorden in welk opzicht Livius in de regels 14-18
(Itaque t/m misit) de tijd van de regering van Tarquinius vergelijkt met
zijn eigen tijd.
Regel 22 fortuna
181p
Citeer het Latijnse woord uit het vervolg (t/m sua regel 27) dat inhoudelijk
overeenkomt met fortuna.
Regel 18-27 Titus t/m sua
Over de Romeinse keizer Claudius wordt verteld dat hij zijn ware aard
verborgen hield voordat hij keizer werd. De Romeinse geschiedschrijver
Suetonius zegt het volgende over hem:
“Toen hij eenmaal keizer was geworden, verklaarde Claudius
dat hij zich tijdens het keizerschap van Caligula opzettelijk als
zwakzinnig had voorgedaan, omdat hij het er anders nooit
levend van af zou hebben gebracht en nooit de functie zou
hebben bereikt die hij thans bekleedde.”
‘omdat hij het er anders nooit levend van af zou hebben gebracht’
192p
a. Beschrijf in eigen woorden de aanleiding voor de vergelijkbare angst
van Brutus. Baseer je antwoord op de regels 18-27 (Titus t/m sua).
‘de functie die hij thans bekleedde’
b. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 18-27 (Titus t/m sua)
waaruit blijkt dat ook Brutus later een belangrijke rol speelde.
Regel 32-33 imperium summum Romae
202p
Leg uit dat het vanuit historisch oogpunt logisch is dat het antwoord van
het orakel afwijkt van de formulering van de vraag in de regels 31-32 (ad
t/m venturum). Ga in je antwoord in op zowel de formulering van de
vraag als de formulering van het antwoord. Baseer je antwoord op de
achtergronden van de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 33 vestrum en regel 33 matri
Uit het vervolg blijkt dat vestrum en matri verschillend worden
geïnterpreteerd.
212p
a. Leg uit dat vestrum op twee verschillende manieren wordt
geïnterpreteerd.
b. Leg uit dat matri op twee verschillende manieren wordt
geïnterpreteerd.
Regel 27-34 Is t/m tulerit
222p
Citeer uit deze regels de twee niet direct opeenvolgende Latijnse woorden
waarmee Livius duidelijk maakt dat hij zich bij zijn verhaal baseert op
anderen als bron van informatie.
Regel 32-40 Ex t/m parabatur
231p
Leg uit dat er in deze regels een opvallende versnelling in verteltempo
plaatsvindt.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Algemeen
Kenmerkend voor de geschiedschrijver Livius is dat hij voor sommige
mythologische verhalen een rationele verklaring geeft.
241p
Beschrijf in eigen woorden de rationele verklaring die Livius geeft over de
redding van de pasgeboren Romulus en Remus door een wolvin. Baseer
je antwoord op de teksten die je voor dit examen hebt gelezen.

opgave 3Tekst 3 In onderstaande tekst vertelt Livius dat de senatoren van Rome Numa

2538p
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3.
38p Vertaal de regels 1 t/m 11 in het Nederlands.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.