opgave 1Tekst 1 Het nieuws als show
Tekst 1 en tekst 2 hebben beide betrekking op ontwikkelingen in de
journalistiek. Naast vragen over iedere tekst afzonderlijk bevat dit examen
ook enkele overkoepelende vragen over beide teksten.
De tekst ‘Het nieuws als show’ kan door middel van onderstaande kopjes
in vijf opeenvolgende delen worden onderverdeeld:
Deel 1: Veranderingen in de media
Deel 2: Duiding van de veranderingen in de media
Deel 3: Professionalisering van de media
Deel 4: Uniformering van de media
Deel 5: Slot
11pBij welke alinea begint deel 2, ‘Duiding van de veranderingen in de
media’?
21pBij welke alinea begint deel 4, ‘Uniformering van de media’?
31pWelk kopje zou het beste passen boven alinea 13 en 14, in plaats van het
neutrale kopje ‘Slot’?

Differentiatie tussen de media

Meer herkenbare mensen in de media

Onvoorspelbaarheid bepaalt identiteit

Verdere professionalisering noodzakelijk
41pWat is de functie van alinea 5 ten opzichte van alinea 2 tot en met 4 in de
tekst ‘Het nieuws als show’?
In alinea 5 wordt ten opzichte van het tekstdeel dat bestaat uit alinea 2, 3
en 4

een krachtige tegenwerping geformuleerd.

een lichte nuancering aangebracht.

een aantal mogelijke bezwaren geformuleerd.

een toekomstverwachting uitgesproken.
Alinea’s kunnen verschillende functies ten opzichte van elkaar hebben,
zoals: aanleiding, definitie, gevolg, hypothese, onderbouwing, oorzaak,
oplossing, relativering, stelling, vermoeden, voorbehoud, weerlegging.
51pWelke functie heeft alinea 6 ten opzichte van alinea 5? Kies één functie
uit bovengenoemde woorden.
61pWelke functie heeft alinea 7 ten opzichte van alinea 6? Kies één functie
uit bovengenoemde woorden.
71pWelke functie heeft alinea 8 ten opzichte van alinea 7? Kies één functie
uit bovengenoemde woorden.
In alinea 1 wordt een beeld geschetst van televisiepresentator Willem
Duys en zijn programma Voor de vuist weg.
81pWat is het belangrijkste doel van deze schets, gelet op de hele tekst ‘Het
nieuws als show’?

het karakteriseren van Willem Duys en zijn televisieprogramma
Voorde vuist weg

het presenteren van een voorbeeld uit de Nederlandse televisie-
geschiedenis

het tonen van het startpunt van een ontwikkeling in praatprogramma’s
op televisie

het weergeven van de belangrijkste ontwikkeling binnen de
televisiejournalistiek
In alinea 1 tot en met 4 wordt een format voor nieuwsvoorziening
beschreven.
91pWat is de essentie van dit format? Geef antwoord in een of meer volledige
zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 10 woorden.
In alinea 1 tot en met 4 wordt het huidige format voor nieuwsvoorziening
beschreven.
104pWelke middelen zetten tv en kranten blijkens het tekstgedeelte van alinea
1 tot en met 4 in om invulling te geven aan dit format? Neem onderstaand
schema over en vul dit in.
111pVan wat voor soort argumentatie wordt in alinea 3 en 4 vooral
gebruikgemaakt?
Er wordt vooral gebruikgemaakt van argumentatie op basis van

oorzaak en gevolg.

vergelijking.

voorbeelden.

voor- en nadeel.
Alinea 8 bevat een zelfstandig te lezen redenering.
123pBenoem de functie van de afzonderlijke zinnen in deze redenering.
Neem daartoe de nummers uit onderstaand schema over en noteer per
nummer de functie van de zin. Maak een keuze uit de volgende functies:
afweging, argument, conclusie, gevolg, onderbouwing, probleemstelling,
relativering, stelling, toelichting, verklaring, voorbehoud, voorwaarde.

Nummer Zin Functie 1 Lezers van de meer ‘intellectuele’ kranten kiezen voor NRC , Trouw of Nederlands Dagblad omdat ze daarin een visie hopen terug te vinden die hun aanstaat en hen helpt de wereld te begrijpen. 2 Kritiek zullen ze af en toe ongetwijfeld hebben en soms zullen ze met een ingezonden brief protesteren. … ten opzichte van 1 3 De frequentie daarvan moet je niet overschatten. … ten opzichte van 2 4 In weerwil van alle emancipatie en zelfstandigheid van de burger is de krant nog altijd een ‘meneer’ van wie we verwachten te horen ‘hoe het zit’ en wiens mening we veelal als vanzelfsprekend tot de onze maken.
132pWelke twee verwachtingen hebben burgers van de media?
Baseer je antwoord op alinea 7 tot en met 9. Geef antwoord in een of
meer volledige zinnen.
Twee zinsgedeelten uit alinea 12 – “een product dat veel persoonlijker
oogt dan ooit het geval was” (regels 229-231) en “zijn kranten steeds
meer op elkaar gaan lijken” (regels 240-242) – lijken tegenstrijdig met
elkaar.
142pLeg uit waarom hier geen sprake is van tegenstrijdigheid.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
152pWelke drie van onderstaande zinnen stroken met de inhoud en de
strekking van tekst 1?
Noteer de nummers van de zinnen.
1 Dagbladlezers zijn tegenwoordig goed in staat om zelfstandig hun
mening te vormen op basis van de beschikbare nieuwsvoorziening.
2 De krant weerspiegelt onze postmoderne maatschappij waarin veel
opinies naast elkaar bestaan.
3 Door gebrek aan brede analyses en vergezichten wordt de krant
steeds oppervlakkiger.
4 Het huidige format voor nieuwsvoorziening leidt tot voorspelbaarheid
en te grote uniformiteit.
5 Hoofdredacteuren van kranten geven het nieuws elke dag hun eigen
persoonlijke tintje.
6 Lezers van een krant willen door hun krant graag bevestigd worden in
hun opinies.
7 Willem Duys was de grondlegger van de huidige televisiejournalistiek.
In alinea 12 wordt over de hedendaagse krant gesproken als “een krant
die niet alleen soepel maar ook steeds gladder wordt”. (regels 231-233)
161pCiteer uit alinea 10 tot en met 13 een zinsgedeelte waarin het
tegenovergestelde staat van de hedendaagse situatie.
De titel van de tekst luidt ‘Het nieuws als show’.
172pLeg deze titel uit.
Gebruik in je uitleg geen voorbeelden.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
181pWelke van onderstaande beweringen geeft het beste de hoofdgedachte
van tekst 1 weer?

De diverse nieuwsmedia zijn onder invloed van de verregaande
individualisering van de burger steeds meer op elkaar gaan lijken, wat
de kwaliteit van de media niet ten goede is gekomen.

De formule van Duys’ praatprogramma
Voor de vuist weg heeft de
journalistiek de afgelopen decennia persoonlijker en professioneler
gemaakt en deze ontwikkeling moet worden toegejuicht.

De moderne media hebben hun ‘smoel’ verloren en moeten ernaar
streven dit terug te krijgen door redacteuren de kans te geven met
onverwachte en eigenzinnige berichtgeving te komen.

De moderne media zouden Duys’ format moeten blijven hanteren,
aangezien de doorsnee burger krant, radio en televisie nog steeds
nodig heeft voor meningsvorming over de actualiteit.
191pHoe kan tekst 1 het beste worden getypeerd?
De tekst is vooral te typeren als

een beschouwing, omdat de geschetste visies op nieuwsvoorziening
nogal eens zijn veranderd in de afgelopen decennia.

een beschouwing, omdat verschillende mogelijkheden worden
gepresenteerd om de moderne nieuwsvoorziening te verbeteren.

een betoog, omdat wordt gepleit voor een hernieuwde werkwijze voor
redacteuren in de moderne nieuwsvoorziening.

een betoog, omdat wordt opgeroepen tot het omarmen van Duys’
format om de moderne nieuwsvoorziening te verbeteren.
De slotzin van tekst 1 luidt: “Aan te veel professionaliteit gaat een nieuws-
en opiniemedium uiteindelijk óók ten onder.” (regels 283-285)
201pWaaraan kan een nieuws- en opiniemedium dan nog meer ten onder gaan
volgens de tekst?

aan een anarchistische werkwijze van redacties

aan een overdreven persoonlijke berichtgeving

aan een te ouderwetse werkwijze van redacties

aan te grote gelijkenis met concurrerende media
opgave 2Tekst 2 Het balboekje van de verslaggever
“‘Dit betekent dat ik de beste ben’, zei hij, ‘want de club heeft mij verkozen
boven de verslaggever van de concurrent’. Zolang hij het spelletje
meespeelt…” (regels 28-32)
212pWat is de essentie van dit spel?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
“Aldus ontstaat een beeld van innig met elkaar verstrengelde
danspartners.” (regels 86-88)
221pWelke twee van onderstaande uitspraken over deze “innig met elkaar
verstrengelde danspartners” zijn juist, gelet op de inhoud van alinea 6?
1 De berichtgeving van politici en belangenbehartigers laat veel burgers
onverschillig.
2 Journalisten hebben politici en belangenbehartigers nodig om burgers
te bereiken.
3 Politici hebben de media nodig om hun boodschap aan burgers over te
brengen.
4 Politici en belangenbehartigers misbruiken de media voortdurend om
burgers te bereiken.

1 en 2

1 en 3

2 en 3

2 en 4
De titel van tekst 2 luidt: “Het balboekje van de verslaggever”.
233pLeg de ironie in de titel van de tekst uit.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 35 woorden.
In alinea 7 wordt een vergelijking gemaakt tussen de houding die de
burgers aannemen ten aanzien van actuele ontwikkelingen in de wereld
enerzijds en hun houding ten aanzien van de media anderzijds.
241pWat is de overeenkomst in houding van de burgers op deze twee punten?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
“Zo lijkt het ook te gaan met de media.” (regels 120-121)
Een kritisch lezer zou kunnen opmerken dat de hier gemaakte vergelijking
niet volledig juist is.
252pLeg uit waarom een kritisch lezer deze vergelijking niet helemaal juist zou
kunnen vinden.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 40 woorden.
262pVat de twee overeenkomsten tussen belangenorganisaties en politici
samen die in alinea 5 worden besproken.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
271pHoe kan tekst 2 het beste worden getypeerd?

deels als analyse van de manier waarop de hedendaagse journalistiek
fungeert, deels als beschouwing over de verstrengeling van politiek,
belangenbehartigers en de media

deels als constatering van de teloorgang van de kwaliteit van de
journalistiek, deels als aanklacht tegen de algehele apathie van de
moderne burger

deels als schets van de positie die de media vroeger innamen en
deels als betoog tegen de verstrekkende invloed van de media
tegenwoordig

deels als uiteenzetting over de logica van de nieuwsjournalistiek,
deels als oproep aan de kritische mediaconsument om meer
betrokkenheid te tonen bij actuele gebeurtenissen
Bepaalde passages van tekst 2 zijn als mild spottend op te vatten. Hier
volgen vier citaten:
1 “Neem de recente ervaring van een jonge, ‘wakkere’ krantenjourna-
list.” (regels 19-21)
2 “In het verschrompelde maatschappelijk middenveld kunnen veel
belangenclubs allang niet meer bogen op een volgzame achterban.”
(regels 73-76)
3 “De vraag rijst of we nu in iets vergelijkbaars zijn beland, maar dan
tussen politiek en media.” (regels 93-96)
4 “Terwijl politici en pundits elkaar twitterend bedienen, timmeren
gewone burgers een konijnenhok of gaan ze op verjaarsbezoek bij
tante Riet.” (regels 126-130)
281pIn welke van deze citaten is het taalgebruik als ironisch te typeren?

in 1 en 2

in 1 en 3

in 1 en 4

in 2 en 3

in 2 en 4

in 3 en 4
Overkoepelende vragen bij tekst 1 en tekst 2
In de teksten ‘Het nieuws als show’ en ‘Het balboekje van de
verslaggever’ wordt vanuit verschillende invalshoeken kritisch naar het
functioneren van de hedendaagse journalistiek gekeken.
292pOp welk aspect van de hedendaagse journalistieke wereld is de
belangrijkste kritiek in tekst 1 gericht en op welk aspect is de belangrijkste
kritiek in tekst 2 gericht?
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.
In beide teksten komen de moderne media en de functie die zij hebben
voor de burger aan de orde.
304pGeef per tekst aan of de moderne media een zinvolle functie voor de
burger hebben of niet, en leg uit waarom. Vul daartoe onderstaande
zinnen aan. Gebruik voor de aanvullingen samen niet meer dan 35
woorden.
− Volgens ‘Het nieuws als show’ vindt de burger de moderne media wel /
niet relevant, want …
− Volgens ‘Het balboekje van de verslaggever’ vindt de burger de
moderne media wel / niet relevant, want …
opgave 3Tekst 3 Knoppenkunde is geen computeronderwijs
Alinea 6 van tekst 3, ‘Knoppenkunde is geen computeronderwijs’, bevat
een argumentatie waar een kritisch lezer een drogreden in zou kunnen
herkennen.
311pWelke drogreden is er in deze alinea aanwijsbaar?
De alinea bevat een drogreden op basis van

een onjuist beroep op autoriteit.

een onjuist beroep op kenmerken.

een onjuist gebruik van vergelijking.

het overdrijven van voor- en nadelen.
In tekst 3 wordt gesproken over digitale allochtonen en digitale
autochtonen.
321pWat is volgens tekst 3 het wezenlijke verschil tussen de digitale
autochtonen van vandaag en de digitale autochtonen van morgen?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
“Juist dat laatste wordt steeds belangrijker.” (regels 57-58)
331pCiteer uit het vervolg van tekst 3 de zin die het beste verwoordt waarom
“dat laatste” steeds belangrijker zou worden.
De functie van een alinea kan worden benoemd met woorden zoals
aanbeveling, argument, samenvatting, toelichting, vaststelling, verklaring,
voorbeeld.
341pWat is de belangrijkste functie van alinea 7 ten opzichte van de rest van
de tekst? Kies één van bovenstaande woorden.
351pWat is de belangrijkste functie van alinea 8 ten opzichte van de rest van
de tekst? Kies één van bovenstaande woorden.
Alinea 3 verschilt in argumentatief opzicht van de rest van de tekst.
361pHoe is dit verschil het beste te typeren?
Alinea 3 bevat in vergelijking met de rest van de tekst opvallend veel
argumentatie op basis van

kenmerk en eigenschap.

oorzaak en gevolg.

voor- en nadelen.

voorbeelden.
371pWelke van onderstaande uitspraken geeft het beste de hoofdgedachte
van tekst 3 weer?

De toenemende druk om digitale middelen te gebruiken in het
Nederlands onderwijs verhult het probleem dat jongeren niet kunnen
programmeren.

Het Nederlands onderwijs is bezig met een inhaalslag en moet zich
daarbij vooral richten op leren programmeren.

In Nederland zijn jongeren niet bereid om te leren programmeren en
dit veroorzaakt een niet meer in te halen achterstand.

In Nederland zouden leerlingen onderwijs in programmeren moeten
krijgen, omdat we anders internationaal bezien achterop raken.
Tekstfragment 1
(1) Als MR-lid op een middelbare school heb ook ik ervaren dat vakken
als BSM (Bewegen, sport en maatschappij) en NLT (Natuur, leven en
techniek) de plaats innamen van filosofie, Grieks, Latijn en
maatschappijwetenschappen. Aardrijkskunde is vooral gericht op
platentektoniek en vergeet regelmatig de sociologische kant van het vak.
Oftewel: scholieren worden niet meer cultureel opgeleid.
(2) U vraagt zich vast af: “Wat maakt dat nou uit?” Op zichzelf maakt dat
natuurlijk niet uit. Als wij van mening zijn dat een studie gaat over welk
beroep je later gaat uitoefenen, is dat prima. Als wij vinden dat een studie
gaat over het worden van “iets” in plaats van “iemand” is het prima om
alfavakken en -studies te vergeten. Als wij enkel de behoefte hebben aan
het produceren van nieuwe iPhones, het ontwikkelen van robots en het
bouwen van nog hogere wolkenkrabbers, dan missen wij filosofen en
andere alfa’s niet.
(3) Als wij er behoefte aan hebben dat we ontwikkelingen duiden, geheel
nieuwe ideeën bedenken en culturen willen doorgronden, dan kunnen we
dat niet met enkel en alleen bouwkundigen en andere bèta’s. Mijn pleidooi
is in zijn geheel niet om te pleiten voor minder technische studies, maar
wel voor een nieuwe impuls in cultuuronderwijs. Om te kunnen bouwen
aan de samenleving van morgen hebben we mensen nodig die ons van
nieuwe inzichten voorzien en in deze globaliserende wereld hebben we
mensen nodig die een andere cultuur kunnen ontleden om deze
begrijpelijk te maken.
door: Robbin van Pelt
uit: The Post Online, 8 december 2014
Tekst 3 en tekstfragment 1 verschillen in de visie op het doel van
onderwijs.
382pBenoem per tekst welke visie er blijkt op het doel van onderwijs.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 50 woorden.
opgave 4Tekst 4 Buit de stagiaire niet uit maar betaal haar
391pWat is de hoofdgedachte van tekst 4, ‘Buit de stagiaire niet uit maar
betaal haar’?
Bij non-gouvernementele organisaties

kunnen goede stagiaires helaas niet in hun eigen levensonderhoud
voorzien.

moet wettelijk verplicht worden gesteld dat stagiaires een acceptabele
beloning krijgen uitbetaald.

moeten meer stageplekken komen om studenten aan werkervaring te
helpen.

worden stagiaires ten onrechte steeds meer uitgebuit door hun
werkgevers.
“De rijksoverheid geeft ook nog eens een perverse prikkel.” (regels 79-80)
402pLeg uit waarom de prikkel die de overheid geeft pervers is volgens de
tekst. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
411pWat kun je zeggen over de laatste twee zinnen van de tekst?
De slotzinnen zijn bedoeld als een

aanbeveling voor starters op de arbeidsmarkt voor een leuke
stageplek in Egypte.

ironische verwijzing naar de schandelijke situatie van stagiaires van
non-profitorganisaties.

statement ten aanzien van non-gouvernementele organisaties die met
stagiaires werken.

voorbeeld van misstanden rondom starters op de arbeidsmarkt van
non-profitorganisaties.
421pDe argumentatie in tekst 4 is hoofdzakelijk gebaseerd op

oorzaak en gevolg

vergelijking

voorbeelden

voor- en nadelen
431pHoe kan het doel van tekst 4 het best worden omschreven?
Het doel van de tekst is

erop te wijzen dat non-gouvernementele organisaties zich niet aan de
wet houden.

ervan te overtuigen dat er uitbuitingspraktijken in non-
gouvernementele organisaties bestaan.

het probleem met stagiaires bij non-gouvernementele organisaties aan
de kaak te stellen.

uiteen te zetten waarom onbetaalde stageplaatsen in het bedrijfsleven
onwenselijk zijn.
Tekstfragment 2
(1) Studenten, belangenbehartigers en publicisten maken zich boos:
steeds meer studenten zijn gedoemd zonder enige vergoeding stage te
lopen. Absurde oplichterij en uitbuiting. Maar is dat wel zo? Waarom
moeten we stagiaires eigenlijk financieel bijstaan?
(2) Na jaren van economisch zwaar weer kennen we het riedeltje
inmiddels wel: bezuinig ergens op de kosten en protest en oproer is
verzekerd. Wat voor het gemak even werd vergeten, was het belangrijke
onderscheid tussen twee verschillende groepen stagiaires: zij die tijdens
hun opleiding (een verplichte) stage lopen en afgestudeerden die om
welke reden dan ook in plaats van een baan een stageplaats nemen.
Verschillende media nemen niet de moeite dit onderscheid te maken en
doen het voorkomen alsof de ruim 18 procent hbo-stagiaires en 16
procent wo-stagiaires al zijn afgestudeerd. Gelukkig zijn er ook
journalisten die iets kritischer te werk gaan en eerst de feiten checken.
Conclusie: de cijfers gaan over álle onbetaalde stagiaires en hoeveel
daarvan zijn afgestudeerd is onbekend.
(3) Wat maakt het uit? Veel. Alleen al omdat het verboden is om een
afgestudeerde stagiaire minder dan het minimumloon te betalen. Een wet
die goed te verdedigen valt: als bedrijven ten gevolge van hoge
werkloosheidcijfers gratis afgestudeerd talent in dienst kunnen nemen, ligt
de arbeidsmarkt straks helemaal op zijn gat en kunnen we het
minimumloon net zo goed direct afschaffen.
naar: Suzanne Ruhaak
bron: www.baaz.nl, 27 augustus 2013
In tekstfragment 2 worden twee zaken naar voren gebracht die te
gebruiken zijn als argument om de strekking van tekst 4 te ondersteunen.
442pWelke twee beweringen uit tekstfragment 2 zijn dat? Geef antwoord in
een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan
25 woorden.
In tekstfragment 2 wordt een nuancering aangebracht ten aanzien van de
betaling van stagiaires.
452pLeg uit welke nuancering gebruikt wordt ten aanzien van de betaling van
stagiaires. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor
je antwoord niet meer dan 40 woorden.