bij dit examen
Tekst 1, tekst 2 en tekst 3 hebben alle betrekking op hetzelfde thema en
zijn geschreven naar aanleiding van een intern discussiestuk van het
bestuur van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Naast vragen over iedere
tekst afzonderlijk bevat dit examen ook enkele overkoepelende vragen
over deze drie teksten.
opgave 1Tekst 1 Meer filosofie!
Tekst 1 kan in drie achtereenvolgende delen worden onderverdeeld:
deel 1: alinea 1 t/m 3
deel 2: alinea 4 t/m 6
deel 3: alinea 7
11pWelke uitspraak is het meest in overeenstemming met de strekking van
deel 1?
Bij deskundigen bestaat de zorg dat robots de macht van mensen
gaan overnemen.
Ontwikkelingen in de robotica zorgen ervoor dat robots het saaie werk
kunnen doen.
Robots moeten menselijker worden gemaakt om ze onder controle te
houden.
Robots roepen bij mensen meer weerzin op naarmate ze meer
kunnen.
21pWelke uitspraak is het meest in overeenstemming met de strekking van
deel 2?
De bijdrage van de geesteswetenschappen is nodig om brandende
kwesties van deze tijd op te lossen.
De huidige regering zou zich in haar beleid meer moeten laten leiden
door ethische dan door instrumentele waarden.
De kenniseconomie leidt tot een te eenzijdig technologisch
wereldbeeld waarin geen plaats is voor filosofisch denken.
De technologie brengt mensen in een positie waarin ze steeds meer
twijfelachtige beslissingen moeten nemen.
“Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau zijn we op dit moment
doodsbang voor terroristen, maar volgens mensen die het weten kunnen,
is dat een lachertje.” (regels 1-5)
Een kritisch lezer zou kunnen opmerken dat in tekst 1 niet op een
passende manier wordt omgegaan met bronnen.
31pWelke kritiek kan deze kritische lezer hebben op het gebruik van bronnen
zoals in dit citaat?
Wat betreft het gebruik van bronnen lijkt sprake te zijn van
een laconieke houding, want in de rest van de tekst worden de
“mensen die het weten kunnen” niet gespecificeerd.
een nonchalante houding, want in de tekst wordt niet duidelijk
gemaakt waarop het Sociaal en Cultureel Planbureau zijn onderzoek
heeft gebaseerd.
een spottende houding, blijkend uit woorden zoals “volgens mensen
die het weten kunnen” en “een lachertje”.
een vijandige houding, want in de tekst wordt de draak gestoken met
een gezaghebbend instituut als het Sociaal en Cultureel Planbureau.
“Hawking vindt dat we vast koloniën op andere planeten moeten stichten
om de robots op tijd te kunnen ontvluchten, wat zijn waarschuwing helaas
meteen weer in het domein van de sciencefiction plaatst.” (regels 37-42)
41pLeg uit waarom het in het licht van de tekst betreurenswaardig is dat
Hawkings waarschuwing in het domein van de sciencefiction kan worden
geplaatst.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
51pWat is de belangrijkste functie van alinea 4 in de gedachtegang van
tekst 1?
de lezer ervan bewustmaken dat moderne technologieën ons
confronteren met ingewikkelde morele vraagstukken
de lezer ervoor waarschuwen dat sommige moderne technologieën te
ver doorslaan en waakzaamheid geboden is
de lezer informeren over de vergevorderde staat van enkele heden-
daagse technologieën met behulp van voorbeelden
de lezer laten nadenken over moderne technologieën en
uiteenlopende visies daarop
61pWelk (impliciet) verwijt wordt in alinea 7 aan de overheid gemaakt inzake
de opheffing van de faculteit filosofie aan de Erasmus Universiteit?
De overheid bezuinigt te weinig op opleidingen die overbodig zijn.
De overheid misgunt veel studenten een bij uitstek populair bijvak.
De overheid ontmoedigt studenten filosofie als bijvak te kiezen.
De overheid ziet universitair onderwijs in filosofie als overbodige luxe.
71pWat is het belangrijkste doel van tekst 1?
de lezer erover laten nadenken of de instrumentele visie van de
overheid inzake wetenschap tekortschiet bij grote ethische kwesties
en of een filosofische visie hierbij noodzakelijk is
de lezer ervan doordringen dat de wetenschap niet buiten de geestes-
wetenschappen kan, omdat nieuwe technologieën ons voor
ingewikkelde ethische vraagstukken stellen
de lezer op de hoogte brengen van de opkomst van nieuwe
technologieën die complexe ethische vragen met zich meebrengen
waarop het antwoord nog niet is gegeven
de lezer waarschuwen voor allerlei nieuwe toepassingen die de
mensheid in haar bestaan zullen bedreigen, omdat alle ethische
consequenties nog niet te overzien zijn
opgave 2Tekst 2 Minder economie, meer filosofie
82pLeg uit waarom in tekst 2 zo nadrukkelijk gesteld wordt dat de Erasmus
Universiteit Rotterdam vernoemd is naar “een van Nederlands grootste
filosofen” (regels 25-26).
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 40 woorden.
93pVat alinea 2, 3 en 4 van tekst 2 samen. Besteed aandacht aan zowel het
beschreven verschijnsel als het standpunt dat daarover in de tekst wordt
ingenomen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
“men kent overal de prijs, maar nergens meer de waarde van.”
(regels 151-152)
101pLeg uit wat er, gelet op de rest van de tekst, met deze zin wordt bedoeld.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
In alinea 1 van tekst 2 wordt gesteld dat de overheid opleidingen met een
laag privaat rendement, maar hoog maatschappelijk rendement niet mag
laten uitsterven.
113pNoem de drie argumenten die hiervoor worden genoemd in het tekst-
gedeelte van alinea 6 tot en met 10; gebruik geen voorbeelden.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
‘De overheid subsidieert daarmee vele, zeer grote opleidingen waarvan
positieve externe effecten onaannemelijk zijn, zoals economie, recht en
psychologie.’ (regels 121-126)
121pWat wordt er, bezien in het licht van tekst 2, met deze zin bedoeld?
Opleidingen zoals economie, recht en psychologie
hebben meer private dan maatschappelijke waarde.
investeren niet in ‘Bildung’, intellectuele vorming.
zijn economisch ondoelmatig en relatief kostbaar.
zouden het ook zonder overheidssubsidie wel redden.
131pWelke drie functies zijn achtereenvolgens toe te kennen aan alinea 11
van tekst 2?
beoordeling, hypothese en uitwerking
conclusie, bewijsvoering en aanbeveling
probleemstelling, oplossing en conclusie
samenvatting, gevolgtrekking en advies
142pWelke van onderstaande zinnen geeft het beste de hoofdgedachte van
tekst 2 weer?
Beleidsmakers beginnen te beseffen dat de bezuinigingen op de
geesteswetenschappen uiteindelijk meer kosten dan dat ze opleveren.
De huidige vorm van financiering van het hoger onderwijs leidt tot het
verdwijnen van maatschappelijk relevante studies.
De overheid en universiteiten moeten meer oog krijgen voor de
culturele en maatschappelijke waarde van de geesteswetenschappen.
Universiteiten moeten beseffen dat ze de arbeidsmarkt kunnen
bedienen door zich meer in te spannen voor behoud van ons culturele
erfgoed.
opgave 3Tekst 3 Filosoof, ga naar Delft!
Een schrijver kan in de inleiding van een tekst op verschillende manieren
de aandacht van de lezers proberen te trekken.
151pWelke van de onderstaande middelen wordt in alinea 1 van tekst 3 vooral
gebruikt?
bij de actualiteit aansluiten
een onverwachte vergelijking maken
een relevante anekdote vertellen
het belang van het onderwerp benadrukken
161pWaarom zijn de in tekst 3 opgevoerde opiniemakers en columnisten
volgens deze tekst tegen de voorgenomen reorganisatie en sluiting van
enkele faculteiten filosofie?
Opiniemakers en columnisten zouden blijkens de tekst vinden dat
de huidige bètawetenschappers moeten leren om zelfstandig de ‘Grote
Vragen’ te stellen en te beantwoorden.
de huidige bezuinigingen op de geesteswetenschappen leiden tot de
teloorgang van de kenniseconomie.
de huidige regering alle wetenschappen schrapt die gelden als
onnuttig en als overbodig.
de huidige technologische ontwikkelingen door
geesteswetenschappers geduid moeten worden.
In tekst 3 worden verschillende argumenten gebruikt om uit te leggen dat
de voorgenomen reorganisatie en sluiting van de faculteit filosofie in
Rotterdam niet zo kwalijk is als ze lijkt.
174pNoem vier van deze argumenten.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
181pWelk kopje past het best boven alinea 4 van tekst 3?
De overbodigheid van de geesteswetenschappen
Het belang van het stellen van de ‘Grote Vragen’
Opkomst en implicaties van de robot in de arbeidsmarkt
Over de grenzen van het eigen vak heen kijken
Uit tekst 3 blijkt een mening die tegengesteld is aan die van opiniemakers
en columnisten. Dit verschil van mening blijkt ook uit het ironische
taalgebruik in tekst 3.
194pNoem zeven woorden of woordgroepen uit alinea 4 die als ironisch op te
vatten zijn.
202pGeef een samenvatting van alinea 5 van tekst 3.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
Overkoepelende vragen bij tekst 1, 2 en 3
In tekst 1, tekst 2 en tekst 3 worden de geesteswetenschappen en hun
betekenis voor de wetenschap en de samenleving besproken vanuit
verschillende invalshoeken.
213pGeef voor elk van de teksten afzonderlijk aan wat voor rol erin wordt
toegekend aan de geesteswetenschappen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In tekst 2 komen onder andere de volgende thema’s aan de orde:
1 de externe effecten van opleidingen
2 de subsidiëring van grote opleidingen
3 het belang van de geesteswetenschappen
4 het gebrek aan politieke beroering
5 het geringe aantal studenten bij opleidingen
6 het mogelijk verdwijnen van kleine opleidingen
222pNoteer de nummers van de vier thema’s die ook in tekst 3 aan de orde
komen.
“En dat terwijl studies met grote externe effecten dreigen te verdwijnen
door een gebrek aan publiek geld.” (tekst 2, regels 139-142)
In bovenstaand citaat uit tekst 2 wordt een algemene ontwikkeling
gesignaleerd die in tekst 1 wordt gespecificeerd.
231pCiteer uit alinea’s 6 en 7 van tekst 1 de zin waarin die specificatie is
vervat.
Uit tekst 2 en tekst 3 blijken volstrekt verschillende opvattingen over de
reorganisaties bij de geesteswetenschappen.
241pCiteer uit alinea 4 en 5 van tekst 3 het zinsgedeelte dat in dit opzicht het
sterkst contrasteert met de strekking van tekst 2.
In tekst 2 en tekst 3 worden ontwikkelingen in het onderwijsbeleid
besproken die de geesteswetenschappen raken. Beide teksten stellen een
hoofdprobleem aan de orde, wijzen de veroorzaker ervan aan en bieden
een oplossing voor dit probleem.
255pGeef voor elk van de teksten aan wat het hoofdprobleem is, wie de
veroorzaker is en hoe dit probleem volgens de tekst kan worden opgelost.
Neem daartoe de cijfers uit onderstaand schema over en noteer
daarachter de antwoorden.
opgave 4Tekst 4 Wat is slim?
261pWelk verband bestaat er in tekst 4 tussen alinea 1 en 2?
Alinea 2 bevat
een aanleiding en een verslag van onderzoek naar aanleiding van de
anekdote in alinea 1.
een constatering en een conclusie naar aanleiding van het voorbeeld
in alinea 1.
een verslag van onderzoek en een constatering naar aanleiding van
de probleemstelling in alinea 1.
een voorbeeld en een stelling naar aanleiding van de vraagstelling in
alinea 1.
272pWat is de hoofdgedachte van het tekstgedeelte dat bestaat uit alinea 3 en
4?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
282pWelke twee consequenties zou het besproken onderzoek van Dweck
blijkens alinea 3 en 4 van tekst 4 moeten hebben voor docenten?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“Dan heeft het nog wel wat te doen.” (regels 99-100)
291pWat zou het ministerie van Onderwijs moeten doen om excellentie te
stimuleren, gelet op het slot van de tekst?
Het ministerie van Onderwijs zou moeten stimuleren dat
de samenleving op de hoogte gebracht wordt van de uitkomsten van
Dwecks onderzoek.
docenten veel meer handelen volgens de uitkomsten van Dwecks
onderzoek.
faalangstige leerlingen met een hoog IQ beter scoren dan ijverige
leerlingen met een niet zo hoog IQ.
talentvolle leerlingen hun schoolloopbaan succesvol kunnen afmaken.
Op het gebied van talentontwikkeling is men volgens tekst 4 door
onderzoek tot een ander inzicht gekomen.
302pWelke veranderingen zijn er ten aanzien van de gedachte achter
succesvol zijn op school?
Neem de cijfers uit onderstaand schema over en noteer daarachter de
antwoorden.
In alinea 3 van tekst 4 wordt een vergelijking gemaakt met godin
Aphrodite en het standbeeld dat Pygmalion had gemaakt.
312pLeg deze vergelijking uit.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
In alinea 5 wordt de vraag gesteld: “Hadden sommige steigerbouwers dan
jurist, bankier of leraar kunnen worden?” (regels 79-81)
322pOnder welke twee voorwaarden zou blijkens alinea 5 het antwoord op
deze vraag bevestigend zijn?
De titel van tekst 4, ‘Wat is slim?’ is, gelet op de strekking van de tekst, op
verschillende manieren te parafraseren.
332pGeef twee mogelijke parafrases. Geef antwoord in een of meer volledige
zinnen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
tekstfragment 1
Excellentie (1) Het Nederlandse onderwijs helpt kinderen hun talenten te ontwikkelen. Alle kinderen hebben talenten, maar een klein deel van de leerlingen heeft zo veel potentieel dat met de juiste stimulatie en oefening dit kind kan uitgroeien tot een waar toptalent. In het verleden ging de aandacht in het Nederlandse onderwijs vooral uit naar leerlingen met achterstanden. Dit blijkt ook uit internationaal onderzoek. Nederland scoort bovengemiddeld in internationale vergelijkingen, maar de echte top doet het in Nederland minder goed dan in veel andere landen. (2) Excellentie geniet de laatste jaren toenemende aandacht. Het is een thema dat in de kwaliteitsagenda’s van alle onderwijssectoren is opgenomen. Niet alleen moet iedereen een bepaald basisniveau halen, maar die kinderen die over grote talenten beschikken, moeten de kans krijgen om werkelijk te kunnen excelleren. Het gaat hierbij in eerste instantie om excellentie op cognitief vlak, maar ook excellentie op artistiek of sportief vlak heeft beleidsmatig de aandacht. naar een website van het Ministerie van Onderwijs (OCW) over actuele vraagstukken in het onderwijs
In zowel tekstfragment 1 als tekst 4 is er een visie op het begrip talent te
vinden.
341pWelke overeenkomst is er tussen beide visies op het begrip talent?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
352pWelk verschil in visie is er tussen tekstfragment 1 en tekst 4 als het gaat
om het bevorderen van talent?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
