opgave 1Tekst 1 Fastfood voor jonge lezers: de schadelijke promotie
van pulp in het onderwijs
Tekst 1 kun je met onderstaande kopjes in vier opeenvolgende delen
onderverdelen:
− deel 1: Het probleem van de ontlezing
− deel 2: Een verkeerde overheidsmaatregel
− deel 3: De schade aan jongeren ontrafeld
− deel 4: Juiste overheidsinitiatieven?
11pBij welke alinea begint deel 3, ‘De schade aan jongeren ontrafeld’?
“Wat hebben we nodig om ontlezing een halt toe te roepen? Mooie
verhalen natuurlijk, maar ook ‘mooie lezers’.” (regels 1-4)
21pWelke bedenking zal een kritische lezer waarschijnlijk vooral hebben bij
het antwoord op de vraag in bovenstaand citaat?
‘Mooie verhalen’ en ‘mooie lezers’
staan inhoudelijk geheel los van de ontlezing.
verergeren de ontlezing eerder dan dat ze haar verminderen.
zijn inhoudelijk nauwelijks of niet te onderscheiden van elkaar.
zijn zeker niet de enige zaken die de ontlezing kunnen stoppen.
Uit alinea 5 is het standpunt af te leiden dat de Nederlandse overheid
haar “eigen cultuuronderwijs” momenteel onvoldoende serieus neemt.
32pGeef de redenering weer waarmee in deze alinea dit standpunt wordt
onderbouwd.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
“Nederland zou zijn eigen cultuuronderwijs serieuzer moeten nemen.”
(regels 55-57)
42pWelke twee concrete maatregelen worden daarvoor verderop in tekst 1
voorgesteld?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Zowel in de titel van tekst 1 als in de supermarktmetafoor in alinea 5
worden de boeken op de shortlist van de Jonge Jury vergeleken met
voedsel.
52pWelke twee kenmerken van de boeken van de Jonge Jury worden
benadrukt met deze voedselvergelijkingen?
In alinea 7 worden negatieve kenmerken van pulp genoemd, waaronder:
1 Pulp bevestigt lezers in seksistisch denken.
2 Pulp bevestigt lezers in racistisch denken.
3 Pulp jaagt bij lezers vooral een kick na.
62pCiteer voor elk van de drie kenmerken een zinsgedeelte uit alinea 8 dat
als een voorbeeld ervan is te beschouwen.
Neem de nummers van de drie kenmerken over en zet daarachter je
antwoord.
“Met zulke lelijke teksten kweek je geen mooie lezers.” (regels 122-123)
73pLeid uit alinea 10 tot en met 12 vier kenmerken af van “mooie lezers”.
“Literatuur draagt bij aan empathie en aan burgerschap.” (regels 151-152)
81pCiteer de zin uit alinea 7 tot en met 10 waaruit duidelijk blijkt dat pulp juist
afbreuk doet aan burgerschap.
“Dat in het Nederlandse onderwijs op de basisschool en in het voortgezet
onderwijs het lezen van onze internationaal geprezen jeugdliteratuur,
denk aan Anna Woltz, Simon van der Geest, Martha Heesen of Bart
Moeyaert, niet verplicht is (…)” (regels 153-160)
91pWaarom wordt in bovenstaand citaat benadrukt dat onze jeugdliteratuur
“internationaal geprezen” wordt, gelet op de strekking van tekst 1?
omdat deze internationale waardering
duidelijk maakt dat er in het buitenland weinig begrip is voor het
gebrek aan kwaliteitseisen in het Nederlandse literatuuronderwijs
het des te schrijnender maakt dat onze kwalitatief goede
jeugdliteratuur in eigen land nauwelijks door jongeren hoeft te worden
gelezen
nogmaals onderstreept hoe schadelijk het voor Nederlandse jongeren
is dat er geen kwaliteitseisen aan jeugdliteratuur worden gesteld
tot nu toe klaarblijkelijk niet heeft geleid tot een noodzakelijke
aanscherping van eisen in het Nederlandse literatuuronderwijs
102pWelke uitspraak geeft de hoofdgedachte van tekst 1 het best weer?
Door belevend en herkennend lezen in leesbevorderingsinitiatieven te
bevorderen, werkt de overheid seksistisch en racistisch denken in de
hand.
Door de literaire competenties van leerlingen te verwaarlozen, negeert
de overheid waardevolle adviezen van echte deskundigen.
Door leesmotivatie prioriteit te geven in het onderwijs, veronachtzaamt
de overheid de serieuze jeugdliteratuur in Nederland.
Door leesplezier in leesbevorderingsinitiatieven centraal te stellen,
frustreert de overheid de literaire ontwikkeling van scholieren.
Reacties op tekst 1
Lees tekstfragment 1.
In tekstfragment 1 worden twee kritiekpunten ingebracht tegen de
opvattingen over leesonderwijs uit tekst 1.
112pVat deze twee kritiekpunten samen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen. Gebruik voor je antwoord
niet meer dan 40 woorden.
Lees tekstfragment 2.
“ik ben het absoluut met u eens dat het schadelijk is om seksueel geweld
zo vaak in te zetten, puur als plotwending.” (regels 2-3, tekstfragment 2)
Een kritische lezer zou kunnen vinden dat deze bewering over thrillers in
strikte zin in tegenspraak is met een andere bewering uit tekstfragment 2.
121pMet welke andere bewering is deze vooral in tegenspraak?
Er is niets kwalijks aan het feit dat jongeren vanuit leesplezier hun
boeken kiezen.
Het heeft principieel de voorkeur dat jongeren zelf hun boeken kunnen
kiezen.
Jongeren zijn door de leesles allang bekend met schadelijke personen
en ideeën in boeken.
Seksuele misstanden spelen ook een schadelijke rol in bekende
literaire werken.
In tekstfragment 2 worden twee argumenten ingebracht tegen de
argumentatie in tekst 1.
132pVat deze twee argumenten samen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen. Gebruik voor je antwoord
niet meer dan 40 woorden.
“Wat ik niet begrijp en nooit heb begrepen, is wat er zo verkeerd is aan
leesplezier.” (regels 12-13, tekstfragment 2)
Een kritische lezer kan vinden dat deze uitspraak geen recht doet aan de
inhoud van tekst 1.
141pGeef aan waarom een kritische lezer dat kan vinden. Baseer je antwoord
op de inhoud van tekst 1.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“Waarom er een elitaire minderheid is, die vindt dat we áltijd neerbuigend
moeten doen over Young Adult-boeken voor jongeren (en feelgood-
romans voor volwassenen, trouwens).” (regels 13-15, tekstfragment 2)
Een kritische lezer kan vinden dat het standpunt van tekst 1 in dit citaat
wordt vertekend.
151pCiteer de zin uit alinea 4 tot en met 7 van tekst 1 die een kritische lezer
hiervoor het best als argument kan gebruiken.
Lees tekstfragment 3.
162pGeef aan of het negatieve oordeel over pulpboeken uit tekst 1 wel of niet
eenduidig wordt afgewezen in tekstfragment 3, en citeer de zin uit
tekstfragment 3 waaruit dit blijkt.
In tekstfragment 3 wordt een andere omgang met stereotypen in het
leesonderwijs bepleit dan in tekst 1.
172pGeef dit verschil aan. Neem de nummers uit onderstaande zinnen over en
zet daarachter je antwoord.
Gelet op tekstfragment 3 moeten docenten boeken die stereotypen
bevestigen, in hun onderwijs …(1)….
Gelet op tekst 1 moeten docenten boeken die stereotypen bevestigen, in
hun onderwijs juist …(2)….
Lees tekstfragment 4.
181pOp welke alinea van tekst 1 vormt tekstfragment 4 het duidelijkst een
tegenreactie?
op alinea 8
op alinea 9
op alinea 10
op alinea 11
In tekstfragment 4 wordt een andere inhoudelijke invulling van
literatuuronderwijs bepleit dan in tekst 1.
192pBenoem beide invullingen. Baseer je antwoord op tekstfragment 4 en op
alinea 10 tot en met 12 van tekst 1.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
Hieronder staan drie uitspraken uit tekstfragment 4:
1 “Deze mensen zijn in de war.” (regel 1)
2 “Ze denken dat neerlandistiek een soort maatschappijleer is, of dat de
neerlandistiek de maatschappijleer moet verdringen om het nut nog
extra te bewijzen” (regels 1-3)
3 “Of moeten de economen ook voortaan voor hun baan vrezen?”
(regels 8-9)
203pEen kritische lezer kan in elke uitspraak een drogreden aanwijzen, gelet
op de inhoud van tekst 1. Geef voor elke uitspraak aan welke. Kies
daarvoor uit onderstaande drogredenen. Een drogreden kan slechts één
keer worden gebruikt.
Neem de nummers van de uitspraken over en zet daarachter de letter van
de juiste drogreden.
a bespelen van het publiek
b cirkelredenering
c onjuist beroep op een kenmerkschema
d ontduiken van de bewijslast
e overdrijven van een voor- of nadeel
f persoonlijke aanval
g vertekening van het standpunt
opgave 2Tekst 2 Toverberg
De moeder lijkt zich gedurende de eerste dagen in het hotel
psychologisch te ontwikkelen, blijkens alinea 1 tot en met 3.
211pWelke woordenreeks geeft de psychologische ontwikkeling van de
moeder in alinea 1 tot en met 3 chronologisch het best weer?
alleen, gespannen, oorlogszuchtig
gepijnigd, alleen, verbitterd
gespannen, gefrustreerd, ongelukkig
ongelukkig, verbitterd, gelaten
“Het is heerlijk gluren, in de ontbijtzaal boven op de berg.” (regels 45-46)
222pLeg in eigen woorden uit door welke twee factoren het “heerlijk gluren” is
naar de gasten in de ontbijtzaal, gelet op alinea 4. Geef geen
voorbeelden.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
De gasten van nu worden in alinea 5 vergeleken met de gasten van
vroeger.
232pLeid uit alinea 5 twee overeenkomsten af tussen de gasten van nu en die
van vroeger.
In alinea 5 wordt beschreven hoe hedendaagse vakantiegangers omgaan
met hun vakantietijd.
242pLeg uit wat tegenstrijdig is aan de manier waarop hedendaagse
vakantiegangers omgaan met hun vakantietijd, gelet op alinea 5.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
Alinea 6 is te beschouwen als een uitwerking van één zin uit alinea 5.
251pCiteer deze zin uit alinea 5.
De beschrijving van moeder en zoon op “de laatste avond” in alinea 9
verschilt in twee opzichten inhoudelijk van hun eerdere beschrijving in
alinea 2 en 3.
262pLeg uit in welke twee opzichten de beschrijving van moeder en zoon in
alinea 9 inhoudelijk verschilt van deze eerdere beschrijving in alinea 2
en 3. Geef geen voorbeelden.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
271pWelke uitspraak doet het meest recht aan de ik-figuur in tekst 2?
De ik-figuur bespreekt ter amusement wintersporters negatief, terwijl
deze samen met een reisgenoot verblijft in een voormalig sanatorium.
De ik-figuur is duidelijk afkerig van wintersport en zit op de berg om
met een reisgenoot tot rust te komen in een voormalig sanatorium.
De ik-figuur is fanatiek liefhebber van wintersport en zit op de berg om
samen met een reisgenoot tot rust te komen in een voormalig
sanatorium.
De ik-figuur stelt zich op als een beschouwer van wintersporters,
terwijl deze samen met een reisgenoot verblijft in een voormalig
sanatorium.
282pWelke zin typeert tekst 2 het best?
Deze tekst is een filosofisch eerbetoon aan een bekend literair werk
waarin een wintersportlocatie centraal staat.
Deze tekst is een literaire bespiegeling waarin ervaringen tijdens een
wintersportvakantie tot existentiële overwegingen leiden.
Deze tekst is een onderzoeksverslag waarin observaties op een
wintersportvakantie in een breed maatschappelijk kader worden
geplaatst.
Deze tekst is een reportage waarin het gedrag van vakantiegangers in
een hotel wordt besproken, geduid en beoordeeld.
Onderzoek naar de waardering van De engelenmaker
Stel, bij het vak Nederlands moet je ter voorbereiding op je mondelinge literatuurexamen een uitgebreid onderzoek doen naar de waardering van de roman De engelenmaker (2005) van de Vlaamse auteur Stefan Brijs. In het tekstboekje vind je enkele bronnen die voor dit onderzoek bruikbaar kunnen zijn. Als een eerste stap in dit onderzoek verdiep je je in de argumentatie van elke bron. Je beoordeelt vervolgens de bruikbaarheid ervan en brengt de overeenkomsten en verschillen in argumentatie tussen de bronnen in kaart.
Lees bron 1.
In bron 1 wordt De engelenmaker positief beoordeeld.
292pGeef uit alinea 1 en 2 vijf argumenten voor dit oordeel.
Nummer de argumenten en geef antwoord in een of meer volledige
zinnen.
Lees bron 2.
In bron 2 komen de leerlingen Jouk en Wida aan het woord over de
roman.
301pGeef het standpunt over de roman De engelenmaker en het belangrijkste
argument hiervoor in de reactie van Jouk.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Wida geeft geen expliciet oordeel over De engelenmaker, maar is
duidelijk positief.
311pOp basis van welke twee kenmerken van de roman oordeelt Wida
positief?
Lees bron 3.
In alinea 2 en 3 van bron 3 staan twee recensies centraal waarin negatief
over De engelenmaker wordt geoordeeld.
322pNoem drie argumenten voor dit negatieve oordeel waarin deze twee
recensies overeenstemmen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
333pGeef vier inhoudelijke en/of stilistische kenmerken van bron 3 waardoor
deze bron betrouwbaarder overkomt dan bron 2. Laat de vindplaats en
auteur van bron 3 hierbij buiten beschouwing.
Lees bron 4.
Je kunt erover twijfelen of bron 4 voor je waarderingsonderzoek bruikbaar
is.
342pGeef twee argumenten waarom bron 4 hiervoor niet bruikbaar is. Baseer
je antwoord op de inhoud van bron 4. Laat de vindplaats en auteur van
bron 4 hierbij buiten beschouwing.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
352pNoem drie aspecten van De engelenmaker waarover zowel bron 1 als
bron 3 positief is.
“Je ziet alles vanuit diverse oogpunten waardoor je je eigen mening over
de situatie kan scheppen.” (Wida, regels 7-8, bron 2)
361pWordt ditzelfde argument voor een oordeel over De engelenmaker ook
gebruikt in een andere bron?
Het wordt ook gebruikt in bron 1.
Het wordt ook gebruikt in bron 3.
Het wordt ook gebruikt in bron 4.
Het wordt in geen andere bron gebruikt.
De rol die wetenschap en religie spelen in De engelenmaker wordt
wisselend gewaardeerd in bron 1 tot en met 4.
372pBepaal per bron of de rol van de wetenschap in De engelenmaker
duidelijk positief of negatief wordt gewaardeerd, of dat dit niet eenduidig
kan worden bepaald.
Neem de nummers van de vier bronnen over en zet daarachter positief,
negatief of niet te bepalen.
382pBepaal per bron of de rol van religie in De engelenmaker duidelijk positief
of negatief wordt gewaardeerd, of dat dit niet eenduidig kan worden
bepaald.
Neem de nummers van de vier bronnen over en zet daarachter positief,
negatief of niet te bepalen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
