Eindexamen nederlands vwo 2024, tijdvak 2

Bij welke alinea begint deel 5, ‘Aanbevelingen om de menselijke autonomie te kunnen behouden’? “De betekenis van ‘autonomie’ verschuift langzamerhand van een bij uitstek menselijk vermogen naar een kenmerk van de nieuwste technologie. Dat is fascinerend en ook wel wat beangstigend.” (regels 57-62) Alinea 3 en alinea 4 geven elk een reden waarom deze ontwikkeling “wat beangstigend” is.

Vat alinea 6 tot en met 9 samen volgens onderstaande tabel. Neem de nummers uit de tabel over en zet daarachter je antwoord. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord in totaal niet meer dan 60 woorden. samenvattingselement   eerste visie op autonomie 1 tweede visie op autonomie 2 oordeel over deze visies 3 conclusie 4 In alinea 4 en alinea 12 worden de romans Het boek van alle angsten en Het Alles besproken. Gelet op de strekking van de tekst, is uit deze besprekingen vooral één advies af te leiden over onze omgang met technologie.

Om welke twee van onderstaande redenen zou een kritische lezer Nederveen als informatiebron vooral kunnen afwijzen? Noteer de nummers van de twee juiste redenen. 1 De gebeurtenis naar aanleiding waarvan Nederveen zijn uitspraken deed, is onduidelijk, terwijl deze bij de andere bronnen wel min of meer is aangegeven. 2 De vindplaats van de uitspraken van Nederveen is onduidelijk, terwijl deze bij de andere bronnen wel min of meer duidelijk is. 3 Nederveen heeft aantoonbaar belangen bij dit onderwerp, terwijl de andere bronnen die niet hebben. 4 Nederveen is dj, terwijl de andere bronnen literatoren of filosofen zijn. 5 Nederveen laat zich duidelijk negatief uit over het onderwerp, terwijl de andere bronnen een meer genuanceerde positie tegenover het onderwerp innemen. “‘wij nihilisten’ [hebben] het laten gebeuren dat de techbedrijven onze levens overnemen” (regels 127-129) In alinea 13 en alinea 14 wordt in een oorzaak-gevolgketen beschreven welke nadelige gevolgen deze ontwikkeling voor de mens kan hebben.

Vat per alinea het belangrijkste nadelige gevolg samen. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord in totaal niet meer dan 30 woorden. In alinea 6 tot en met 8 worden verschillende visies op autonomie besproken. In alinea 18 wordt een mogelijke definitie van autonomie genoemd: het kantiaanse autonomiebegrip.

Hieronder volgen vier mogelijke situaties. Geef per situatie aan welke van de drie lessen er het meest op van toepassing is. Neem de nummers van de situaties over en zet daarachter eerste les , tweede les of derde les . 1 Een callcentermedewerker leest een standaardreactie van het beeldscherm voor aan een ontevreden klant, die zojuist boos een klacht heeft ingediend. 2 Een computergebruiker merkt dat haar e-mailadres ineens voor allerlei spam wordt gebruikt, nadat ze eerder een gratis tekstverwerkings- programma heeft geïnstalleerd en daarbij de bijzondere privacy- voorwaarden niet heeft gelezen. 3 Een meisje wil alleen nog via een datingapp met nieuwe mensen in contact komen, omdat ze denkt dat die mensen beter aan haar voorkeuren voldoen. 4 Een student stelt vast dat hij op zijn kamer vereenzaamt door colleges enkel digitaal bij te wonen en hij besluit daarom voortaan bij zijn medestudenten in de collegebanken aan te sluiten. In alinea 1 en alinea 19 wordt een dom-slimme Tesla als voorbeeld aangehaald. Het gedrag van deze Tesla kan vanuit de visie op autonomie in tekst 1 niet als autonoom worden beschouwd.

Leg dit uit door onderstaande zin aan te vullen. Neem de nummers uit onderstaande zin over en zet daarachter je antwoord. Deze Tesla is weliswaar slim, want …(1)… , maar handelt toch niet autonoom, want …(2)… . “autonomie [vraagt] om inhoudelijk gewicht” (regels 241-242) Voor dit inhoudelijk gewicht dient vooral aan één basisvoorwaarde te worden voldaan, gelet op alinea 21 tot en met 23.

Citeer uit deze alinea’s de zin die deze basisvoorwaarde het best samenvat. In alinea 21 staat “inperking” van de menselijke autonomie centraal en in alinea 22 staat juist “beperking” van de menselijke autonomie centraal. Deze twee verschijnselen kunnen een verschillende positieve uitwerking op de mens hebben.

Welke uitspraak geeft het gevaar in deze situatie het best weer? A Dan raken we in een gevaarlijke wereld opgesloten, willoos en hulpeloos. B Dan verliezen zelfonderzoek, verinnerlijking en dialoog hun bestaansreden. C Dan verspelen we onze vrede, welvaart en gezondheid. D Dan zullen onze weldenkendheid en voorspoed volledig verdwijnen.

Welke bewering doet het meest recht aan de algemene opbouw van tekst 1? A Eerst worden uitgebreid de huidige opvattingen over menselijke autonomie geanalyseerd, waarna uiteindelijk een nieuwe definitie van dit begrip wordt vastgesteld. B Eerst worden uitgebreid voorbeelden van menselijke en niet-menselijke autonomie besproken, waarna uiteindelijk wordt vastgesteld hoe het er nu met de menselijke autonomie voor staat. C Eerst worden verschillende standpunten over menselijke autonomie belicht, waarna uitgebreid het belang van het behoud ervan wordt beargumenteerd. D Eerst wordt de betekenis van menselijke autonomie verkend, waarna uiteindelijk een concrete oplossing wordt besproken om autonome mensen te kunnen blijven.

Welke bewering doet het meest recht aan de hoofdgedachte van tekst 1? A Nu de menselijke autonomie minder belangrijk wordt, moeten we de regie over de moderne technologie durven terugpakken, vanuit een krachtige, weloverwogen maatschappijvisie. B Nu technologie nog niet volledig onze wereld beheerst, kunnen we onze autonomie behouden door ons te bezinnen op een betekenisvolle relatie tussen onszelf en onze omgeving. C Nu we onze menselijke autonomie dreigen te verliezen, moeten we onze afhankelijkheid van technologie durven loslaten en ons fundamenteel durven terugwerpen op onze menselijkheid. D Nu we onze vaardigheden deels aan technologie hebben uitbesteed, dreigen we aan autonomie een strikt technologische betekenis toe te kennen, met onvoldoende oog voor onze menselijke waardigheid.

tekstfragment 1 Op het sociale medium Twitter ontstaat een discussie tussen een bank en een klant over betalen met je smartphone in plaats van met een bankpas. Tweet 1, bank: Overal makkelijk en snel betalen zonder portemonnee op zak? Dat biedt onze nieuwe app One click . In plaats van je betaalpas gebruik je je smartphone! Appeltje-eitje dus. Tweet 2, klant: O wat fijn! Ik vond betalen altijd zo ingewikkeld… Eindelijk kunnen we nu ook hersenloos geld uitgeven in de fysieke wereld. Tweet 3, bank: Sarcasm(e) Tweet 4, klant: Deels sarcasme. Deels een inzicht. Betaalgemak is namelijk zelden in het voordeel van de consument. One click vergroot het aantal impulsaankopen. Een beetje moeite om te betalen laat je nog eens erover nadenken of je het artikel echt nodig hebt. Tweet 5, bank: Wij gaan uit van autonomie en zelfbeschikking van onze klanten. Wij zorgen voor een soepele en veilige techniek die zorgt voor gemak en dat is ook wat gewenst is. naar: twitter.com (tegenwoordig ‘X’ geheten) De klant in tekstfragment 1 en de auteur van tekst 1 zouden waarschijnlijk aan consumenten hetzelfde advies meegeven voor een verstandige omgang met technologie.

Welke uitspraak vat Feddes’ opvatting over de leerzaamheid van roddelen het best samen, gelet op alinea 7 van bron 1? Door kritiek te geven en te ontvangen leer je vooral A kritiek van anderen effectief te pareren. B meer op eigen intuïtieve gevoelens te vertrouwen. C open te staan voor de inzichten van anderen. D scherper te kijken naar je eigen opvattingen. Je wilt in het debat een gevarieerde woordkeuze gebruiken en zoekt in bron 1 naar synoniemen voor ‘positief roddelen’.

Geef aan waarom je over de inhoudelijke relevantie van beide reacties in bron 2 voor je debatbijdrage kunt twijfelen. Laat hierbij overwegingen vanuit de betrouwbaarheid van bron 2 buiten beschouwing. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen. Lees bron 3 en 4. In bron 3 staan achtereenvolgens drie voordelen van roddelen centraal die ook worden genoemd in bron 1 of bron 4.

Citeer per voordeel een zinsgedeelte uit bron 3 en een zinsgedeelte uit bron 1 of bron 4 waaruit deze overeenkomst blijkt. Neem de nummers uit onderstaande tabel over en zet daarachter je antwoord. Ga daarbij uit van de volgorde van de voordelen zoals genoemd in bron 3. voordeel in bron 3 overeenkomstig voordeel in bron 1 of bron 4 1a (zinsgedeelte uit bron 3) 1b (zinsgedeelte uit bron 1) 2a “versterkt roddelen de band tussen gesprekspartners” (regel 5, bron 3) 2b (zinsgedeelte uit bron 4) 3a (zinsgedeelte uit bron 3) 3b (zinsgedeelte uit bron 4) Bron 3 bevat een voordeel van roddelen dat helemaal niet aan de orde is geweest in bron 1.

Geef voor elke bron aan welk thema of welke thema’s in de argumentatie van de bron centraal staan. Neem de nummers van (de reacties in) de bronnen uit de tabel over en zet daarachter de letter(s) van het juiste thema. bron(nen) thema(’s) bron 1 thema’s … en … bron 2, reactie 1 thema … bron 2, reactie 2 thema … bron 3 thema’s … en … en … bron 4 thema’s … en … Je vergelijkt de argumentatie in bron 1 tot en met 4 met de argumentatie van een klasgenoot die ook als voorstander voor roddelen in het debat optreedt, om te bekijken of je belangrijke argumenten over het hoofd hebt gezien.

Hieronder volgen zes argumenten van je klasgenoot. Geef voor elk argument aan of het wel of niet wordt genoemd in bron 1 tot en met 4. Neem de nummers van de argumenten over en zet daarachter wel of niet . 1 Door te roddelen bouw je meer zelfrespect op. 2 Door te roddelen kun je je persoonlijke ongenoegen over iets uiten. 3 Door te roddelen kun je onderling kritisch elkaars meningen toetsen. 4 Door te roddelen kun je vaste machtsverhoudingen doorbreken. 5 Door te roddelen leer je effectief te reageren op onverwachte gebeurtenissen. 6 Door te roddelen word je minder egoïstisch.