bronnen

Eindexamen wiskunde A vwo 2006, tijdvak 2 (wiskunde A1,2)

opgave 1Zeep

De firma Sanove fabriceert stukken zeep. De stukken zeep worden machinaal gemaakt. De
machine is zo ingesteld dat het gewicht van de stukken zeep normaal verdeeld is met een
gemiddelde van 93 gram en een standaardafwijking van 1,4 gram.
Mevrouw Jansen koopt drie stukken zeep van Sanove.
14p
Bereken de kans dat alle drie stukken zeep minder dan 90 gram wegen.
figuur bij de opgave
ffiigguuuurr 11
Het kan gebeuren dat de machine niet goed functioneert. Dan hebben te veel stukken zeep
niet het gewenste gewicht. De afdeling Quality Control (QC) van Sanove gebruikt
verschillende manieren om dit te controleren. Enkele van deze manieren komen hier aan de
orde.
Wanneer het gemiddelde gewicht van de stukken zeep te laag is, mag de zeep niet verkocht
worden. De afdeling QC neemt daarom elk uur uit de productie van dat uur aselect vijf
stukken zeep. De productie van dat uur wordt afgekeurd wanneer het totale gewicht van de
vijf stukken zeep minder is dan 460 gram.
Neem aan dat de machine in orde is, dus stukken zeep maakt waarvan het gewicht normaal
verdeeld is met een gemiddelde van 93 gram en een standaardafwijking van 1,4 gram.
Dan is het toch mogelijk dat van een zeker uur de productie wordt afgekeurd.
25p
Bereken de kans dat dit gebeurt.
De machine mag niet te veel stukken zeep afleveren waarvan het gewicht te laag of te hoog
is. QC maakt hierbij gebruik van de 13s-regel en de 22s-regel.
Bij de 13s-regel controleert QC elke dag aselect tien stukken zeep en bepaalt daarvan het
gewicht. QC laat de machine opnieuw instellen wanneer bij die tien stukken zeep er
minstens één is waarvan het gewicht meer dan drie keer de standaardafwijking afwijkt van
het gemiddelde.
Neem aan dat de machine in orde is, dus stukken zeep maakt waarvan het gewicht normaal
verdeeld is met een gemiddelde van 93 gram en een standaardafwijking van 1,4 gram.
Dan kan het toch gebeuren dat QC op grond van de 13s-regel de machine opnieuw laat
instellen.
35p
Bereken de kans dat dit gebeurt.
Bij de 22s-regel wordt per dag drie keer aselect een stuk zeep gekozen. De machine wordt
opnieuw ingesteld zodra die dag twee keer achter elkaar het gewicht van een stuk zeep
meer dan twee keer de standaardafwijking afwijkt van het gemiddelde. Als van de eerste
twee gecontroleerde stukken zeep het gewicht meer dan twee keer de standaardafwijking
van het gemiddelde afwijkt, vindt die dag geen derde controle plaats.
Ook nu is er een kans dat QC de machine opnieuw laat instellen terwijl de machine in orde
is.
45p
Bereken deze kans.

opgave 2Evenwicht

In de macro-economie geven economen met wiskundige modellen het verband aan tussen
grootheden als:
Yt = nationale inkomen op tijdstip t
Ct = consumptie op tijdstip t
It = investeringen op tijdstip t
Een voorbeeld is het volgende model dat bestaat uit drie vergelijkingen.
Voor t = 1, 2, 3, … geldt:
• Yt = Ct + It
• Ct = 0,8⋅Yt–1 + 20
• It = 10
Neem Y0 = 40.
54p
Bereken Y1 en Y2 met behulp van bovenstaande formules.
We spreken van een evenwichtsinkomen als de waarde van Yt niet verandert op
opeenvolgende tijdstippen.
Uit de drie gegeven formules kunnen we de formule Yt = 0,8⋅Yt–1 + 30 afleiden. Met behulp
van deze formule kunnen we het evenwichtsinkomen berekenen.
63p
Bereken het evenwichtsinkomen met behulp van Yt = 0,8⋅Yt–1 + 30.
Op de uitwerkbijlage is een assenstelsel getekend. Met een webgrafiek kunnen we grafisch
duidelijk maken dat bij verschillende startwaarden Y0 op den duur hetzelfde
evenwichtsinkomen bereikt wordt.
75puitwerkbijlage
Laat dit zien in het assenstelsel op de uitwerkbijlage met een webgrafiek waarbij de
startwaarde Y0 kleiner is dan het evenwichtsinkomen. Laat in dezelfde figuur zien dat dit
óók geldt met een startwaarde Y0 die groter is dan het evenwichtsinkomen.
Bovenstaand model is een voorbeeld van een algemener model:
• Yt = Ct + It
• Ct = 0,8⋅Yt–1 + 20
• It = p
Het evenwichtsinkomen hangt bij dit model af van de waarde van p.
84p
Toon aan dat het evenwichtsinkomen van het nationale inkomen in dit model gelijk is aan
100 + 5p.

opgave 3Sterilisatie

Om voedingswaren tegen bederf te beschermen, worden ze tijdelijk verhit. Men noemt dit steriliseren. Er zijn verschillende sterilisatiemethoden. In deze opgave kijken we naar het sterilisatieproces bij twee soorten bacteriën. De temperatuur bij dat proces is 121 °C. Naarmate de bacteriën korter aan…

Om voedingswaren tegen bederf te beschermen, worden ze tijdelijk verhit. Men noemt dit steriliseren. Er zijn verschillende sterilisatiemethoden. In deze opgave kijken we naar het sterilisatieproces bij twee soorten bacteriën. De temperatuur bij dat proces is 121 °C. Naarmate de bacteriën korter aan deze temperatuur zijn blootgesteld, zullen er meer bacteriën overleven. In figuur 2 zie je een overlevingsgrafiek van de Bacillus stearothermophilus. Figuur 2 staat ook op de uitwerkbijlage. figuur 2 aantal minuten verhitting bij 121°C Bij een overlevingsgrafiek heeft de verticale as altijd een logaritmische schaalverdeling. Het aantal bacteriën bij aanvang van het sterilisatieproces stelt men altijd op 1 miljoen. We gaan er steeds vanuit dat voor verschillende soorten bacteriën de overlevingsgrafieken rechte lijnen zijn indien de verticale as een logaritmische schaalverdeling heeft. Bij de grafiek in figuur 2 hoort een formule van de vorm: N t = 10 6 ⋅ 2 − r ⋅ t Hierin is N t het aantal bacteriën na t minuten en is r de sterftefactor . De sterftefactor is afhankelijk van het type bacteriën. Met behulp van figuur 2 kun je berekenen dat de sterftefactor r van de Bacillus stearothermophilus ongeveer gelijk is aan 2,2.

→ Toon dat met een berekening aan. De D -waarde is de tijd in minuten die nodig is om het aantal bacteriën te reduceren tot 10% van het oorspronkelijke aantal. Net als de sterftefactor is de D -waarde afhankelijk van de soort bacteriën.
→ Bereken voor de Bacillus stearothermophilus de D -waarde met behulp van bovenstaande formule en leg uit hoe je deze D -waarde kunt controleren met behulp van figuur 2.
Men heeft ook van andere bacteriën de D -waarde bepaald. Voor de Clostridium botulinum is deze D -waarde gelijk aan 2,55 minuten. Met dit gegeven kunnen we de overlevingsgrafiek van de Clostridium botulinum tekenen. Ook voor deze overlevingsgrafiek beginnen we weer met 1 miljoen bacteriën.
→ Teken deze overlevingsgrafiek in de figuur op de uitwerkbijlage. Licht je werkwijze toe.

opgave 4Amerikaans Roulette

Amerikaans Roulette is een gokspel dat gespeeld kan worden in verscheidene Nederlandse
casino’s. Amerikaans Roulette wordt met maximaal tien spelers gespeeld, die elk hun eigen
kleur speelfiches – ook chips geheten – kiezen. Er zijn 10 verschillende kleuren chips
beschikbaar. De chips stellen een bepaald geldbedrag voor.
Aan een tafel wordt Amerikaans Roulette gespeeld. Er spelen al twee spelers A en B mee.
A heeft rood en B heeft groen. Er zijn dus nog 8 kleuren beschikbaar. Drie nieuwe spelers
kiezen één voor één een kleur om mee te kunnen spelen.
123p
Bereken op hoeveel manieren de drie nieuwe spelers een kleur kunnen kiezen.
De persoon die het spel leidt, de croupier, werpt een balletje in een bak met een draaiende
schijf met 38 vakjes met nummers. De nummers zijn: de 0, de 00 en de oneven en even
nummers 1 tot en met 36. Voor alle duidelijkheid: 0 en 00 worden hier niet als even of
oneven nummer gezien. Het nummer van het vakje waarin het balletje valt, is het winnende
nummer.
In de meeste gevallen zal het winnende nummer even of oneven zijn, en niet 0 of 00. De
kans op even, en ook op oneven, is per spel dus iets kleiner dan 0,5. Toch is bij
bijvoorbeeld 10 spellen de kans dat in precies de helft van het aantal spellen het winnende
nummer even is, niet zo groot.
133p
Bereken de kans dat in 10 spellen het winnende nummer precies vijf keer even is.
In figuur 3 is het speelveld afgebeeld van Amerikaans Roulette. Voordat de croupier het
balletje werpt, zet elke speler één of meer chips in op één van de nummers 1 tot en met 36
of op een combinatie van een aantal nummers, bijvoorbeeld op alle even nummers. Een
speler kan niet inzetten op de nummers 0 en 00. Als het winnende nummer een nummer is
waarop de speler heeft ingezet, dan krijgt de speler zijn inzet terug én een uitbetaling door
de croupier. Zo niet, dan gaat de inzet van de speler naar het casino.
0 00 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 2 to 1 2 to 1 2 to 1 1 to 18 EVEN ODD 19 to 36 1st. 12 2nd. 12 3rd. 12
figuur 3
Er zijn verschillende manieren om in te zetten.
Een daarvan is ‘straight up bet’: de speler legt een chip op één vakje met een nummer. Hij
heeft dus de keus uit de vakjes 1 tot en met 36. Wanneer het winnende nummer gelijk is aan
dat nummer, is de uitbetaling door de croupier gelijk aan 35 maal de inzet.
Een andere manier om in te zetten is ‘split bet’. In dat geval legt een speler een chip op
twee vakjes tegelijk, bijvoorbeeld 10 en 11, of 23 en 26. Zie figuur 4. Wanneer het
winnende nummer gelijk is aan een van deze nummers, is de uitbetaling door de croupier
17 maal de inzet.
10 11
figuur 4
23 26
Bij het casino vraagt men zich af of het voor de winst van het casino uitmaakt of een speler
inzet op ‘straight up bet’ of op ‘split bet’. We kunnen dit onderzoeken door zowel bij
‘straight up bet’ als bij ‘split bet’ de winstverwachting voor het casino uit te rekenen
wanneer een speler 1000 dollar inzet.
144p
Voer dit onderzoek uit.
Wanneer een speler inzet op een ‘straight up bet’ van een van de nummers 1 tot en met 36,
kan hij kiezen uit drie kolommen. Zie figuur 3. Je kunt dus verwachten dat ongeveer (1)/(3) van
de spelers zal kiezen voor een nummer uit de middelste kolom, dus een van de nummers 2,
5, 8, … 35.
Op een website over Amerikaans Roulette staat dat spelers bij voorkeur kiezen voor een
nummer uit de middelste kolom. Een casino-eigenaar is van mening dat dit in zijn casino
ook het geval is. Van 100 verschillende spelers die op een gegeven moment inzetten op een
‘straight up bet’ registreert hij voor welke kolom ze kiezen. Uit het onderzoek blijkt dat
42 spelers hebben gekozen voor een nummer uit de middelste kolom, 28 spelers een
nummer uit de linkerkolom en 30 spelers een nummer uit de rechterkolom.
156p
Onderzoek of op grond hiervan de mening van de casino-eigenaar gerechtvaardigd is. Neem
een significantieniveau van 5%.

opgave 5Snelheden

In september 2003 won de Keniaan Rono een hardloopwedstrijd over een afstand van 2000 meter. Hij liep deze afstand in 4 minuten en 57,76 seconden. Dat betekent dat Rono die afstand liep met een gemiddelde snelheid van ongeveer 24,18 km/uur. Het is gebruikelijk om tijden als 4 minuten en 57,76…

In september 2003 won de Keniaan Rono een hardloopwedstrijd over een afstand van 2000 meter. Hij liep deze afstand in 4 minuten en 57,76 seconden. Dat betekent dat Rono die afstand liep met een gemiddelde snelheid van ongeveer 24,18 km/uur. Het is gebruikelijk om tijden als 4 minuten en 57,76 seconden te noteren als 4:57.76. Met deze prestatie behaalde Rono geen wereldrecord. Dat stond op dat moment op naam van de Marokkaan El Guerrouj. Zijn recordtijd op de 2000 meter was 4:44.79.

→ Bereken de gemiddelde snelheid in km/uur waarmee El Guerrouj dit wereldrecord liep. Geef het antwoord in twee decimalen nauwkeurig. In tabel 1 staan de wereldrecords hardlopen bij de mannen tot en met september 2003 op een aantal afstanden. tabel 1 Afstand 100 (in meters) 9.78 Tijd Gemiddelde…

→ Bereken de gemiddelde snelheid in km/uur waarmee El Guerrouj dit wereldrecord liep. Geef het antwoord in twee decimalen nauwkeurig. In tabel 1 staan de wereldrecords hardlopen bij de mannen tot en met september 2003 op een aantal afstanden. tabel 1 Afstand 100 (in meters) 9.78 Tijd Gemiddelde snelheid 36,8 (in km/uur) 200 19.32 400 43.18 800 1:41.11 1000 2:11.96 1500 3:26.00 2000 4:44.79 3000 7:20.67 5000 12:39.36 10 000 26:22.75 In de tabel zie je bijvoorbeeld dat het wereldrecord op de 1000 meter 2:11.96 was. Afgerond op één decimaal was daarbij de gemiddelde snelheid 27,3 km/uur. Het verband tussen de afstanden en de gemiddelde snelheden uit tabel 1 kunnen we benaderen met de volgende formule: In deze formule is v de gemiddelde snelheid in km/uur en a de afstand in kilometer . Met de formule kun je bij elke afstand boven de 100 meter de gemiddelde snelheid berekenen die hoort bij het denkbeeldig gelopen wereldrecord. Voor bijvoorbeeld een afstand van 2283 meter zou het wereldrecord met een gemiddelde snelheid van 24,82 km/uur zijn gelopen.

→ Bereken op welke afstand het denkbeeldige wereldrecord een gemiddelde snelheid van precies 30 km/uur op zou leveren. In tabel 1 is de gemiddelde snelheid het hoogst bij de 200 meter. De formule van v is niet maximaal bij de 200 meter, maar bij een afstand tussen 100 en 200 meter.
→ Bereken in meters nauwkeurig bij welke afstand de gemiddelde snelheid zo groot mogelijk is volgens de formule van v . Bij afstanden boven de 200 meter is de grafiek van v dalend. Dat is bijvoorbeeld ook het geval bij een afstand van 1500 meter, dus voor a = 1,5.
→ Stel een formule op voor de afgeleide van v en laat met behulp daarvan zien dat de grafiek van v dalend is bij een afstand van 1500 meter.
De formule van v is gebaseerd op wereldrecords die gelopen zijn op afstanden tot 10 km. Het is maar de vraag of de formule ook een goede benadering geeft van de gemiddelde snelheid op een lange afstand zoals de marathon. Bij de marathon wordt een afstand van 42,195 km gelopen. In 2003 was de…

De formule van v is gebaseerd op wereldrecords die gelopen zijn op afstanden tot 10 km. Het is maar de vraag of de formule ook een goede benadering geeft van de gemiddelde snelheid op een lange afstand zoals de marathon. Bij de marathon wordt een afstand van 42,195 km gelopen. In 2003 was de Keniaan Tergat wereldrecordhouder op de marathon met een tijd van 2 uur, 4 minuten en 55 seconden. Deze tijd wijkt af van de tijd die hij nodig zou hebben wanneer hij de marathon zou lopen met een gemiddelde snelheid volgens de formule van v .

→ Bereken deze afwijking in seconden nauwkeurig. Einde